Năm cuối mẫu giáo, gần như nhà nào cũng hỏi cùng một câu: có phải cho con học chữ trước không. Ở thành phố thì lo con thua bạn; ở nông thôn thì lo con vào lớp bỡ ngỡ vì chưa cầm bút bao giờ.
Bài này nói thẳng vào câu đó, rồi liệt kê thứ trường tiểu học thật sự cần ở một đứa trẻ sáu tuổi.
Thứ giúp con vào lớp một nhẹ nhàng
Không phải biết chữ. Đó là sáu thứ sau, và cả sáu đều dạy được ở nhà mà không cần bằng cấp, không cần tiền:
- Tự phục vụ: tự đi vệ sinh và tự lau rửa, tự xúc ăn, tự mặc áo cởi áo, tự đi giày, tự cất đồ. Đây là thứ cô giáo lớp một mong nhất — lớp có mấy chục cháu, cô không xoay kịp nếu nhiều em chưa tự làm được.
- Ngồi yên được một lúc và nghe người khác nói hết câu.
- Nói ra được nhu cầu: con muốn đi vệ sinh, con đau bụng, con không hiểu. Trẻ không dám nói là trẻ chịu đựng cả buổi.
- Chơi được với bạn: chờ tới lượt, chia đồ, không giành, không đánh.
- Cơ tay quen cầm bút — tô màu, vẽ, nặn đất, xé dán, xâu hạt. Không cần viết chữ, chỉ cần tay khoẻ và khéo.
- Nghe hiểu và làm theo hai, ba việc liên tiếp: "con cất dép rồi rửa tay rồi vào bàn".
Có nên dạy con viết chữ trước không
Chương trình lớp một dạy từ đầu, nên con chưa biết chữ vẫn theo được. Vấn đề của việc dạy trước thường không nằm ở chỗ thừa, mà ở chỗ dạy sai:
- Cầm bút sai từ đầu thì rất khó sửa, và nó theo con nhiều năm.
- Viết sai thứ tự nét thì tới lớp phải bỏ đi học lại, con dễ nản.
- Học trước rồi tới lớp thấy chán, không tập trung, thành thói quen xấu ngay tháng đầu.
- Trẻ bị ép học sớm dễ sợ việc học — cái mất đó lớn hơn nhiều so với vài tháng đi trước.
Thứ nên làm thay vào đó: cho con làm quen với chữ và số một cách tự nhiên — chỉ biển hiệu trên đường, đếm bát đũa lúc dọn cơm, nhận ra tên mình, xem sách tranh và kể theo hình. Con vào lớp một với sự tò mò thì hơn hẳn con vào lớp một đã chán chữ.
Ở thành phố: đừng chạy theo lớp tiền tiểu học
- Hỏi rõ lớp đó dạy gì. Lớp dạy kỹ năng, làm quen nề nếp thì có ích; lớp luyện viết và làm toán trước chương trình thì cân nhắc kỹ.
- Con đã học cả ngày ở trường rồi. Thêm buổi tối và cuối tuần là lấy mất giờ chơi và giờ ngủ — hai thứ quan trọng hơn ở tuổi này.
- Đừng quyết vì cả lớp đều đi học. Áp lực nhóm là lý do phổ biến nhất và cũng là lý do kém nhất.
- Nếu vẫn cho học: chọn nơi dạy cầm bút và tư thế ngồi cho đúng, và giữ lịch nhẹ.
Ở nông thôn: điều cần bù là lời nói, không phải chữ
Nhiều gia đình nông thôn lo con thua trẻ thành phố. Đo thật thì khoảng cách lớn nhất không nằm ở chữ mà ở vốn từ và kinh nghiệm nghe kể.
- Nói chuyện với con mỗi ngày — về việc mình đang làm, về cây cối con vật, về chuyện trong xóm. Đây là thứ bù được nhiều nhất.
- Kể chuyện trước khi ngủ, mười phút, kể theo trí nhớ cũng được.
- Hỏi con câu mở: "hôm nay ở lớp con làm gì", "con thích chỗ nào nhất" — thay vì chỉ hỏi có ngoan không.
- Cho con kể lại một việc vừa xảy ra. Kể lại được là kỹ năng rất quan trọng cho lớp một.
- Mượn sách tranh ở thư viện xã, ở trường, hoặc xin lại của nhà có con lớn.
Sáu tháng cuối: làm dần, đừng dồn
- Tập dậy sớm dần nếu giờ vào lớp một sớm hơn giờ mẫu giáo — dịch mười lăm phút mỗi tuần thì không ai mệt.
- Tập ngủ trưa ngắn hơn hoặc không ngủ trưa, nếu trường tiểu học không có giờ ngủ.
- Tập tự ăn nhanh hơn — giờ ăn ở tiểu học thường ngắn hơn ở mẫu giáo.
- Cho con tự chuẩn bị đồ: tự cho đồ vào cặp, tự kiểm.
- Đưa con đi ngang trường tiểu học vài lần, chỉ cho con xem sân, cổng. Quen mắt thì bớt sợ.
- Nói về lớp một theo hướng tích cực: "con sẽ có bạn mới, có cô mới" — đừng doạ "vào lớp một là hết được chơi".
Thủ tục và giấy tờ
- Hỏi tuyến tuyển sinh từ khoảng tháng ba, tháng tư — hỏi trường tiểu học gần nhà và hỏi UBND xã, phường.
- Chuẩn bị giấy tờ trước: giấy khai sinh, giấy tờ cư trú, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng.
- Nộp trong hạn — ở nơi đông, nộp muộn gần như đồng nghĩa với hết chỗ.
- Hỏi trường mẫu giáo về giấy tờ cần rút và giấy xác nhận hoàn thành chương trình.
- Vùng giáp ranh hoặc vừa sáp nhập thì hỏi kỹ hơn, đừng suy từ tên đơn vị hành chính.
Con chưa sẵn sàng thì sao
Có trẻ tới sáu tuổi vẫn chưa tự đi vệ sinh được, chưa ngồi yên được, hoặc nói còn khó nghe. Khi đó:
- Nói với cô mẫu giáo — cô đánh giá được con so với các bạn cùng lớp, và đó là mẫu so sánh gia đình không có.
- Đi khám nếu con chậm nói, không tập trung được chút nào, hoặc khó hoà nhập rõ rệt. Can thiệp sớm có tác dụng tốt nhất khi làm sớm.
- Tập trung vào tự phục vụ trong mấy tháng cuối — đó là thứ làm con đỡ vất vả nhất ở lớp một.
- Đừng so con với anh chị hoặc với con nhà khác trước mặt con.
Điều đáng nhớ
Một đứa trẻ tự lo được cho mình, dám nói, chơi được với bạn và thích tới trường sẽ theo kịp chương trình trong vài tháng đầu, dù vào lớp chưa biết chữ nào.
Ngược lại, một đứa trẻ đọc viết sớm nhưng sợ học thì cái khó kéo dài nhiều năm. Nên nếu chỉ chọn được một việc để làm trong năm cuối mẫu giáo, hãy chọn: cho con tự làm mọi thứ con làm được.
