Con ba tuổi đang ngủ ngon bỗng ngồi bật dậy khóc thét. Con bốn tuổi không chịu vào phòng một mình vì "trong đó có cái gì đấy". Con năm tuổi bắt để đèn suốt đêm, tắt là khóc.
Đây là giai đoạn bình thường của gần như mọi đứa trẻ, và nó đến đúng vào lúc con phát triển tốt: trí tưởng tượng vừa mạnh lên, mà khả năng phân biệt thật — không thật thì chưa theo kịp.
Vì sao tuổi này mới sợ
- Trí tưởng tượng vừa bùng lên. Con nghĩ ra được con quái vật, mà chưa nghĩ được rằng nó không có thật.
- Con chưa tách rõ mơ với thật. Tỉnh dậy sau giấc mơ xấu, với con thì chuyện đó vừa xảy ra.
- Bóng tối làm mọi thứ mơ hồ, mà mơ hồ thì trí tưởng tượng lấp vào.
- Ngủ riêng là sự xa cách. Nhiều nỗi "sợ ma" thật ra là sợ ở một mình.
- Ban ngày có chuyện lạ: đổi cô, đổi lớp, nhà có việc, xem phải cảnh đáng sợ — ban đêm mới hiện ra.
Làm gì lúc con sợ
- Đừng chê con nhát. "Có gì đâu mà sợ", "con trai gì mà nhát thế" — nói vậy thì con thôi kể, nhưng vẫn sợ y nguyên, chỉ là mình không biết nữa.
- Nhận là con đang sợ: "mẹ biết con đang sợ, mẹ ở đây". Con cần người ở cùng, không cần người tranh luận.
- Đừng bịa ra thứ để đuổi ma — bình xịt đuổi quái vật, bùa dưới gối. Nghe hay, nhưng nó ngầm xác nhận là có quái vật thật; con sẽ càng tin.
- Kiểm tra cùng con một lần cho yên tâm: mở tủ, nhìn gầm giường. Làm bình thản, không làm thành nghi lễ đêm nào cũng phải có.
- Để đèn ngủ mờ nếu con cần. Đèn ngủ không làm con hư; phần lớn trẻ tự thôi cần sau một thời gian.
- Để một thứ quen bên cạnh: gấu bông, cái áo của mẹ, cái gối riêng.
Phân biệt ba thứ hay bị lẫn
Mơ xấu — thường sau nửa đêm về sáng. Con tỉnh hẳn, nhận ra người nhà, kể lại được, và cần dỗ. Ôm con, nói vài câu, cho con ngủ lại.
Hoảng sợ khi ngủ — thường trong 1–3 giờ đầu của giấc. Con ngồi dậy, la hét, mắt mở nhưng không nhận ra ai, dỗ không được, và sáng ra không nhớ gì. Việc cần làm ở đây khác hẳn: đừng cố đánh thức, chỉ giữ cho con không ngã, nói khẽ, đợi con tự dịu rồi ngủ tiếp. Nó đáng sợ với người lớn hơn là với con.
Ngủ mơ đi lại — con dậy đi lại như tỉnh mà thật ra đang ngủ. Không lay dậy, nhẹ nhàng dẫn con về giường. Quan trọng nhất là an toàn: chốt cửa ra vào, chắn cầu thang, không để vật sắc và phích nước trên lối đi.
Hai cái sau hay xảy ra khi con thiếu ngủ hoặc quá mệt — nên cách chữa hiệu quả nhất lại là cho con ngủ đủ và đúng giờ hơn.
Nếp tối làm giấc ngủ dễ hơn
- Giờ ngủ cố định, kể cả cuối tuần. Trẻ mệt quá thì khó ngủ hơn chứ không dễ hơn.
- Tắt màn hình trước giờ ngủ ít nhất một tiếng. Ánh sáng và nội dung kích thích đều làm khó ngủ; và nhiều nỗi sợ đến thẳng từ video con xem lướt.
- Một trình tự lặp lại: tắm — thay đồ — đọc chuyện — tắt đèn. Trẻ tuổi này an tâm nhờ biết trước điều gì sắp tới.
- Chọn chuyện nhẹ trước khi ngủ, để dành chuyện hồi hộp cho ban ngày.
- Đi vệ sinh trước khi lên giường — nhiều lần con gọi giữa đêm chỉ vì việc này.
- Ngủ trưa quá muộn hoặc quá dài thì tối con không buồn ngủ; trao đổi với cô nếu giờ ngủ trưa ở lớp kéo tới quá chiều.
Con xem phải cảnh đáng sợ
Phần lớn nỗi sợ cụ thể — ma, quái vật, người xấu bắt cóc — đến từ thứ con xem hoặc nghe được, kể cả khi người lớn không để ý là con đang nghe.
- Đừng để tivi chạy nền tin tức, phim người lớn khi con ở trong phòng.
- Video ngắn tự động nhảy là nguồn hay bị bỏ qua nhất — con xem một đoạn hoạt hình rồi trôi sang một đoạn đáng sợ.
- Đừng doạ con bằng ma, ông kẹ, công an để con ăn hay con ngủ. Rất nhanh, rất hiệu quả, và để lại đúng nỗi sợ đang phải chữa.
- Anh chị lớn doạ em là chuyện thường trong nhà đông con — nói riêng với anh chị, đừng mắng trước mặt em.
Ở lớp
- Nói với cô nếu con đang sợ bóng tối — giờ ngủ trưa lớp thường tắt bớt đèn, con có thể nằm gần cô hoặc gần cửa sổ.
- Hỏi cô xem ở lớp con ngủ thế nào: con khó vào giấc hay ngủ được bình thường.
- Đừng gửi thông điệp ngược nhau: ở nhà để đèn mà ở lớp bảo con "không được sợ". Cô và nhà nên nói cùng một giọng.
- Nếu lớp có kể chuyện ma cho vui — chuyện thật ở nhiều lớp — thì nói thẳng với cô.
Khi nào thì nên đi khám
- Sợ tới mức không sinh hoạt bình thường được: không chịu đi học, không chịu ở phòng nào một mình cả ban ngày.
- Đêm nào cũng thức dậy hoảng trong nhiều tuần, con thiếu ngủ thấy rõ.
- Con ngáy to, ngừng thở lúc ngủ, thở bằng miệng — có thể là chuyện tai mũi họng chứ không phải chuyện sợ hãi.
- Nỗi sợ gắn với một chuyện cụ thể đã xảy ra: tai nạn, người thân mất, chuyển nhà đột ngột.
- Con đái dầm trở lại sau thời gian dài đã hết.
Đi khám một buổi rồi biết đường mà làm, hơn là đoán và chờ.
Điều đáng nhớ
Sợ bóng tối không phải là dấu hiệu con yếu đuối hay nhà nuôi sai. Nó là giai đoạn, và nó qua.
Thứ ở lại sau giai đoạn này là con có tin rằng khi mình sợ thì nói ra sẽ được giúp hay không. Đứa trẻ được người lớn ngồi xuống cạnh lúc nửa đêm sẽ là đứa trẻ dám kể chuyện khó nghe hơn nhiều, nhiều năm sau này.
