Mỗi năm có hàng vạn gia đình rời quê đi làm theo mùa: hái cà phê ở Tây Nguyên, thu hoạch ở miền Tây, phụ hồ ở các đô thị, làm thời vụ trong nhà máy dịp cao điểm. Đi vài tháng rồi về, hoặc đi nơi này vài tháng rồi sang nơi khác.
Câu hỏi khó nhất của họ không phải là tiền, mà là: cho con theo hay để con ở lại. Bài này không đưa một câu trả lời chung — vì không có — mà giúp cân nhắc cho đúng hoàn cảnh nhà mình.
Cân nhắc: cho con theo hay để lại
Để con ở lại quê thường tốt hơn khi:
- Có ông bà hoặc người thân đủ sức khoẻ trông con.
- Con đang học ổn định ở một trường, có bạn, quen cô.
- Chuyến đi dưới ba, bốn tháng và có ngày về rõ ràng.
- Nơi đến ở trọ chật, không có chỗ gửi gần chỗ làm.
Cho con theo thường tốt hơn khi:
- Không có ai đủ sức trông con ở quê — đây là lý do quan trọng nhất, quan trọng hơn mọi lý do khác.
- Đi dài ngày hoặc không biết khi nào về.
- Con còn quá nhỏ, chưa rời mẹ được.
- Nơi đến có chỗ gửi trẻ và chỗ ở ổn định.
Điều không nên: để con ở lại với một người đã quá yếu hoặc quá bận, rồi tự trấn an rằng "cả xóm trông giúp". Trông giúp không phải là trông — và ở tuổi mầm non, khoảng trống đó là chỗ tai nạn xảy ra.
Nếu để con ở lại: chốt cho rõ trước khi đi
- Chốt MỘT người chịu trách nhiệm chính, không phải "ông bà và các bác". Ghi rõ tên người đó cho trường.
- Thêm một người dự phòng khi người chính ốm hoặc bận.
- Tới trường nói chuyện với cô trước khi đi: nhà sẽ vắng ai, bao lâu, ai đưa đón, số điện thoại của tất cả những người đó.
- Để lại giấy tờ của con cho người trông: bản sao giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng — bọc ni lông, cất chỗ dễ lấy.
- Để lại tiền học và tiền ăn theo tháng, hoặc đóng trước cho trường. Người trông không nên phải đi vay hộ.
- Dặn người trông những gì cần đưa đi khám ngay: sốt cao không hạ, thở nhanh, nôn nhiều, li bì.
Giữ mạch với con khi ở xa
- Nói trước khi đi, đừng đi lúc con ngủ. Trẻ được chào tạm biệt sẽ yên tâm hơn nhiều so với tỉnh dậy thấy mẹ biến mất.
- Đếm ngày bằng thứ nhìn thấy được: mỗi tối người trông bóc một ô giấy hoặc bỏ một viên sỏi vào lọ.
- Gọi về đều đặn và đúng giờ quen, dù chỉ một phút. Đều quan trọng hơn dài.
- Gửi về một món nhỏ thỉnh thoảng — trẻ nhớ rất lâu.
- Đừng hứa ngày về nếu không chắc. Hứa rồi lỡ là thứ trẻ nhớ dai hơn cả việc phải xa.
- Hỏi cô về con qua điện thoại — cô là người thấy con nhiều giờ mỗi ngày.
Nếu cho con theo: bốn việc phải làm ngay
- Đăng ký tạm trú tại nơi ở mới. Đây là bước mở ra mọi thứ khác và nhiều nhà bỏ qua vì nghĩ "đi mấy tháng thôi".
- Hỏi ngay về chỗ gửi trẻ: hỏi chủ trọ, hỏi người cùng quê, hỏi phường xã. Nhóm trẻ độc lập quanh khu trọ là phương án phổ biến nhất — kiểm giấy phép, đếm số trẻ trên số người trông, xem bếp và lối thoát trước khi gửi.
- Hỏi trường công gần nhất xem có nhận không. Nhiều gia đình tự loại mình mà chưa hỏi câu nào.
- Mang theo giấy tờ của con: giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, và giấy tờ liên quan tới việc học nếu con đang học ở quê.
Đừng để con ở phòng trọ một mình trong lúc bố mẹ đi làm, dù chỉ nửa buổi. Đây là tình huống nhiều tai nạn nhất: bếp, điện, nước, cửa ra đường.
Nơi ở mới: an toàn trước, tiện nghi sau
- Cửa ra đường có chốt cao trẻ không mở được.
- Bếp, phích nước, ổ điện ngoài tầm với.
- Không để trẻ chơi ở công trường, bãi vật liệu, gần máy móc nếu bố mẹ làm xây dựng.
- Nước sinh hoạt: hỏi có dùng uống được không, nếu không thì đun sôi hoặc mua nước đóng chai cho con.
- Hỏi hàng xóm cùng dãy trọ — người cùng cảnh thường sẵn lòng để mắt hộ, và đó cũng là người đón thay lúc kẹt.
Đừng để một mùa thành một năm nghỉ học
Đây là cái giá lớn nhất của việc di cư mùa vụ với trẻ mầm non. Đi vài tháng, về vài tháng, mỗi lần lại nghỉ — cộng lại thành gần cả năm không tới lớp.
- Đi đâu cũng tìm chỗ gửi ở đó, dù chỉ ba tháng. Ba tháng có nếp vẫn hơn ba tháng ở phòng trọ.
- Về quê thì cho con đi học lại ngay, đừng đợi đầu năm học sau.
- Báo trường ở quê khi đi và khi về — trường giữ chỗ và chuẩn bị đón con trở lại.
- Mỗi lần chuyển, nói với cô mới về con: tên gọi ở nhà, thói quen, đã học ở đâu.
- Con sẽ mất vài tuần để quen lớp mới mỗi lần chuyển — đó là bình thường, không phải con khó tính.
Khi về quê: con cần thời gian
- Trẻ có thể lạ, dỗi, hoặc bám riết vài ngày đầu khi bố mẹ về. Cả hai đều bình thường.
- Đừng trách con "quên mẹ rồi" — trẻ mầm non không đo thời gian như người lớn.
- Đừng bù bằng quà và chiều chuộng; thứ con cần là có mặt và nếp sinh hoạt trở lại.
- Cảm ơn người đã trông con đàng hoàng, và hỏi họ về những gì đã xảy ra trong mấy tháng đó.
Điều đáng nhớ
Đi làm xa là quyết định vì gia đình, không phải điều gì đáng ngại. Cái cần giữ chỉ có hai: một người lớn chịu trách nhiệm rõ ràng bên cạnh con, và con vẫn được đi học dù ở quê hay nơi mới.
Hai thứ đó giữ được thì mấy năm đi làm xa không để lại khoảng trống nào trong đời đứa trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Nên để con ở lại quê hay cho con theo?
Để con ở lại thường tốt hơn khi có người thân đủ sức khoẻ trông, con đang học ổn định, chuyến đi dưới ba bốn tháng và nơi đến chật chội không có chỗ gửi. Cho con theo thường tốt hơn khi không có ai đủ sức trông ở quê, đi dài ngày không rõ ngày về, con còn quá nhỏ, hoặc nơi đến có chỗ gửi và chỗ ở ổn định.
Để con ở lại thì cần chốt những gì trước khi đi?
Chốt một người chịu trách nhiệm chính chứ không phải cả nhà chung chung, thêm một người dự phòng, tới trường nói chuyện với cô trước khi đi, để lại bản sao giấy khai sinh và thẻ bảo hiểm y tế cùng sổ tiêm chủng, để lại tiền học và tiền ăn, và dặn người trông dấu hiệu nào phải đưa con đi khám ngay.
Làm sao giữ mạch với con khi ở xa?
Nói trước khi đi chứ đừng đi lúc con ngủ, để người trông đếm ngày cùng con bằng thứ nhìn thấy được, gọi về đều đặn và đúng giờ quen dù chỉ một phút, đừng hứa ngày về nếu không chắc, và hỏi cô giáo về con qua điện thoại.
Cho con theo thì phải làm gì ngay khi tới nơi mới?
Đăng ký tạm trú, hỏi ngay về chỗ gửi trẻ qua chủ trọ và người cùng quê và phường xã, hỏi trường công gần nhất xem có nhận không, và mang theo đủ giấy tờ của con. Tuyệt đối không để con ở phòng trọ một mình trong lúc bố mẹ đi làm dù chỉ nửa buổi.
Làm sao để một mùa đi làm không thành một năm nghỉ học?
Đi đâu cũng tìm chỗ gửi ở đó dù chỉ ba tháng, về quê thì cho con đi học lại ngay chứ đừng đợi đầu năm học sau, báo trường ở quê khi đi và khi về, và mỗi lần chuyển thì nói với cô mới về con. Con sẽ mất vài tuần để quen lớp mới mỗi lần chuyển, đó là bình thường.
