Cô báo hôm nay cháu ăn được nửa bát. Về nhà con lại ăn ngon lành. Hoặc ngược lại: ở lớp ăn hết suất mà ở nhà ngậm cả tiếng. Ăn uống là chuyện làm phụ huynh mầm non lo nhiều nhất sau chuyện ốm đau — và cũng là chuyện dễ làm quá tay nhất.
Điều cần biết trước tiên
- Trẻ từ khoảng một tuổi rưỡi tới ba tuổi ăn ít đi là chuyện tự nhiên. Tốc độ lớn chậm lại so với năm đầu, nên nhu cầu ăn cũng giảm. Nhiều nhà tưởng con "hư ăn" trong khi đó là sinh lý bình thường.
- Trẻ ăn theo tuần, không theo bữa. Có hôm ăn rất ít, hôm sau ăn bù. Nhìn cả tuần thì thường đủ.
- Sợ món mới là bản năng ở tuổi này, không phải bướng. Trẻ thường cần gặp một món nhiều lần mới chịu thử.
- Thứ đáng nhìn là con có lên cân đều và có sức chơi không, chứ không phải hết bát hay không.
Vì sao ở lớp ăn khác ở nhà
- Món và vị khác: nấu cho cả lớp thì không thể vừa miệng từng cháu.
- Giờ ăn cố định, còn ở nhà con ăn khi đói.
- Phải tự xúc trong khi ở nhà có người bón.
- Ồn, đông, bị hối — trẻ ăn chậm dễ bỏ dở.
- Nhưng cũng có chiều ngược lại: nhiều trẻ ăn tốt hơn ở lớp vì thấy bạn ăn, và vì không ai dỗ dành hay bật tivi.
Con ăn ở lớp tốt hơn ở nhà là chuyện rất hay gặp — và nó cho biết vấn đề không nằm ở con, mà ở cách cho ăn ở nhà.
Năm việc đổi được nhiều nhất ở nhà
- Bỏ tivi và điện thoại trong bữa ăn. Trẻ vừa xem vừa ăn thì không nhận biết được no đói, và bữa ăn kéo dài lê thê. Đây là việc đổi được nhiều nhất trong danh sách này.
- Cho con tự xúc, kể cả khi bẩn và chậm. Trẻ tự xúc ăn nhiều hơn trẻ bị bón, và đó cũng là kỹ năng cần cho lớp.
- Giờ ăn cố định, bữa ăn có điểm dừng: khoảng ba mươi phút thì dọn. Không kéo dài cả tiếng, không mang bát đi rong khắp xóm.
- Không cho ăn vặt sát bữa — sữa, bánh, hoa quả ngay trước bữa là lý do phổ biến nhất khiến trẻ không ăn cơm.
- Cho con đói thật một lần. Bỏ một bữa không hại gì; trẻ chưa bao giờ đói thì chưa bao giờ thấy cần ăn.
Điều tuyệt đối không nên
- Không ép, không đút cố, không doạ. Ép ăn làm trẻ sợ bữa ăn, và nỗi sợ đó kéo dài nhiều năm — cái mất lớn hơn nhiều so với nửa bát cơm.
- Không mắng con vì không ăn hết suất ở lớp.
- Không dùng đồ ăn làm phần thưởng hay hình phạt: "ăn hết mới được xem tivi", "không ngoan là không cho ăn bánh".
- Không so con với bạn cùng lớp trước mặt con.
- Không tự mua thuốc kích thích ăn — nhiều loại bán tràn lan không rõ thành phần. Cần thì đi khám.
Nói gì với cô
- Con ăn thế nào ở nhà: nhanh hay chậm, món nào ăn được, món nào chưa bao giờ ăn.
- Dị ứng thức ăn: ghi rõ món gì, biểu hiện ra sao, đã từng nặng tới đâu. Ghi ra giấy, đừng chỉ nói miệng.
- Con ăn chậm thì nói để cô không hối — bị hối là lý do nhiều trẻ bỏ dở.
- Đừng yêu cầu cô "ép cháu ăn bằng được" — đó là điều không nên và cũng không làm được với một lớp đông.
- Hỏi cô cụ thể: cháu ăn được mấy phần, có tự xúc không, có món nào cháu thích không. Hỏi vậy thì biết được nhiều hơn là hỏi "cháu ăn ngoan không".
Hỏi về bếp khi chọn trường
- Thực đơn tuần có dán không, có đổi theo ngày không.
- Nấu tại chỗ hay nhận suất ăn từ nơi khác.
- Có lưu mẫu thức ăn không — đây là quy định bắt buộc.
- Cháu ăn chậm thì cô làm thế nào.
- Cháu dị ứng thì bếp xử lý ra sao, ai kiểm trước khi chia phần.
- Xin xem bếp — nơi sẵn sàng cho xem thường là nơi đáng tin.
Khi nào thì đáng đi khám
- Con không lên cân trong nhiều tháng, hoặc sụt cân.
- Con mệt mỏi, ít chơi, da xanh, hay ốm.
- Con nuốt khó, hay bị nghẹn, ho sặc khi ăn — đi khám sớm.
- Con chỉ ăn được rất ít loại thức ăn và phản ứng rất mạnh với món mới, kèm các dấu hiệu khác về giao tiếp hoặc hành vi.
- Đau bụng, nôn, đi ngoài kéo dài.
Còn nếu con vẫn lên cân đều và chạy chơi cả ngày thì việc ăn ít hơn bạn thường không phải là vấn đề y tế — dù nó vẫn làm người lớn sốt ruột.
Bữa ăn ở các vùng khác nhau
- Chuyển vùng thì con bỏ ăn vài hôm là bình thường — lạ vị, không phải ốm. Nói với cô con quen ăn gì ở nhà.
- Miền Bắc, miền Trung, miền Nam nêm khác nhau rõ rệt; trẻ quen vị nào thì cần thời gian với vị kia.
- Vùng khó khăn: hỏi trường và hỏi xã về hỗ trợ tiền ăn trưa — nhiều gia đình thuộc diện mà không biết.
- Mùa nóng và sau lũ: thức ăn ôi rất nhanh, nên hỏi bếp cách bảo quản và giữ nóng.
Điều đáng nhớ
Nhiệm vụ của người lớn là cho con ăn gì, ăn khi nào, ăn ở đâu. Còn ăn bao nhiêu là việc của con.
Giữ đúng ranh giới đó thì bữa ăn nhẹ đi cho cả nhà — và phần lớn trẻ kén ăn tự qua khi lớn hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ăn ít đi ở tuổi mầm non có bất thường không?
Trẻ từ khoảng một tuổi rưỡi tới ba tuổi ăn ít đi là chuyện tự nhiên vì tốc độ lớn chậm lại nên nhu cầu ăn giảm. Trẻ cũng ăn theo tuần chứ không theo bữa. Thứ đáng nhìn là con có lên cân đều và có sức chơi không, chứ không phải hết bát hay không.
Vì sao con ăn ở lớp khác hẳn ở nhà?
Vì món và vị khác, giờ ăn cố định, phải tự xúc, và ồn đông nên trẻ ăn chậm dễ bỏ dở. Nhưng nhiều trẻ lại ăn tốt hơn ở lớp vì thấy bạn ăn và vì không ai dỗ dành hay bật tivi — trường hợp đó cho biết vấn đề nằm ở cách cho ăn ở nhà.
Năm việc nào đổi được nhiều nhất ở nhà?
Bỏ tivi và điện thoại trong bữa ăn, cho con tự xúc kể cả khi bẩn và chậm, giữ giờ ăn cố định và dọn bàn sau khoảng ba mươi phút, không cho ăn vặt sát bữa, và cho con đói thật một lần vì bỏ một bữa không hại gì.
Có nên ép con ăn cho hết suất không?
Không. Ép ăn làm trẻ sợ bữa ăn và nỗi sợ đó kéo dài nhiều năm, cái mất lớn hơn nhiều so với nửa bát cơm. Cũng không nên dùng đồ ăn làm phần thưởng hay hình phạt, và không tự mua thuốc kích thích ăn.
Khi nào việc kén ăn là đáng đi khám?
Khi con không lên cân nhiều tháng hoặc sụt cân, mệt mỏi ít chơi da xanh hay ốm, nuốt khó hay ho sặc khi ăn, đau bụng nôn đi ngoài kéo dài, hoặc chỉ ăn được rất ít loại thức ăn kèm dấu hiệu khác về giao tiếp và hành vi.
