Ở Xuân Trường và Hải Hậu của Nam Định, ở Kim Sơn của Ninh Bình, ở Hố Nai và Gia Kiệm của Đồng Nai, ở nhiều xã ven biển Nghệ An — gần như cả xã theo đạo, và nếp sinh hoạt của cả vùng đi theo lịch nhà thờ.
Ở Trà Vinh, Sóc Trăng thì là lịch chùa Khmer; ở Ninh Thuận, Bình Thuận, An Giang là lịch của bà con Chăm. Cách gọi khác nhau, nhưng có một chuyện giống nhau: lịch của cộng đồng và lịch của nhà trường không phải lúc nào cũng khớp, và người phải xoay xở là phụ huynh.
Chỗ hai lịch va nhau
- Ngày lễ trọng rơi vào ngày thường: cả nhà đi lễ từ sáng, con nghỉ học một hôm mà trường vẫn dạy bình thường.
- Mùa lễ kéo dài: những tuần trước và sau lễ lớn, người lớn bận sinh hoạt cộng đồng tối muộn, con ngủ trễ rồi sáng hôm sau đi học không nổi.
- Lễ sáng sớm ở nhiều xứ đạo: con theo bố mẹ đi từ 5 giờ, tới lớp là đã mệt và đói.
- Ăn chay, kiêng một số món: bữa ở trường có món con không ăn, mà nhà bếp không biết.
- Hè và các dịp sinh hoạt cho thiếu nhi ở nhà thờ, ở chùa — trùng với hè của trường, nhà phải chọn.
Việc nên nói với trường ngay từ đầu năm
- Con kiêng món gì, kiêng vào ngày nào. Nói cụ thể tên món chứ đừng nói chung chung, và nói rõ là kiêng thường xuyên hay chỉ vào một số ngày trong tuần.
- Những ngày nhà dự định cho con nghỉ trong năm. Báo trước một lần cho cả năm dễ hơn báo từng lần, và trường không hiểu nhầm là nhà bỏ bê.
- Ai đón con vào các ngày đặc biệt — nhiều nhà nhờ người trong họ đón hộ lúc bố mẹ đi lễ; tên người đó phải có trong danh sách của trường.
- Con có tham gia sinh hoạt buổi tối không — để cô hiểu vì sao có hôm con buồn ngủ ở lớp.
- Xin lịch hoạt động của trường cả học kỳ để nhà đối chiếu với lịch của mình, phát hiện sớm những hôm trùng.
Phần lớn các trường đều linh hoạt được nếu biết trước. Cái làm mọi chuyện khó là báo vào sáng hôm đó.
Bữa ăn ở trường
- Hỏi thực đơn tuần và xem hôm nào có món nhà mình kiêng. Nhiều trường dán thực đơn ở cổng hoặc gửi trong nhóm lớp.
- Đề nghị món thay thế cụ thể thay vì chỉ nói "cháu không ăn cái này" — bếp dễ làm hơn nhiều khi có một phương án sẵn.
- Trường nhỏ, bếp một nồi thì có khi không đổi món riêng được; khi đó bàn cách khác: nhà gửi thêm phần ăn, hoặc hôm đó con ăn cơm với món khác trong mâm.
- Đừng dặn con tự từ chối mà không nói với cô. Trẻ ba bốn tuổi hoặc là ăn hết, hoặc là bỏ bữa mà không ai biết.
- Kiêng nhiều nhóm thức ăn thì hỏi ý bác sĩ về việc bù chất cho con — đây là chuyện dinh dưỡng, không phải chuyện niềm tin.
Trường do nhà dòng, nhà chùa mở
Ở các vùng này có nhiều nhóm trẻ và trường mầm non tư thục do các dòng tu hoặc cơ sở tôn giáo đứng ra mở. Nhiều nơi làm rất lâu năm và được bà con tin cậy.
Dù vậy, khi chọn trường thì các câu hỏi vẫn y như với mọi trường khác, không có ngoại lệ:
- Cơ sở đã được cấp phép chưa, giấy phép mang tên ai, ghi nhận bao nhiêu trẻ.
- Giáo viên có bằng sư phạm mầm non không, mỗi lớp mấy cô mấy cháu.
- Bếp ăn có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm không, nguồn thực phẩm ở đâu.
- Học phí và các khoản thu ghi rõ ra giấy — kể cả khi mức thu thấp và mang tính giúp đỡ bà con.
- Con ốm, con ngã thì báo ai, xử thế nào, có nhân viên y tế hay hợp đồng với trạm y tế không.
Tin cậy dựa trên quan hệ trong xóm đạo là chuyện tốt, nhưng nó không thay được mấy tờ giấy trên. Hỏi những câu này không phải là nghi ngờ ai — đó là việc phụ huynh nào cũng nên làm ở mọi trường.
Con học lớp có nhiều bạn khác đạo
Ở thành phố và các khu công nghiệp, lớp thường có cả bạn theo đạo lẫn bạn không, nhiều đạo khác nhau. Trẻ mầm non để ý chuyện này sớm hơn người lớn nghĩ.
- Trả lời thật và ngắn khi con hỏi vì sao bạn không đi lễ, vì sao nhà bạn có bàn thờ khác: "mỗi nhà có cách riêng, nhà mình thế này, nhà bạn thế kia".
- Đừng chê cách của nhà khác trước mặt con — con nhắc lại nguyên văn ở lớp, và chuyện trẻ con thành chuyện người lớn.
- Dạy con không cười bạn vì bạn kiêng món gì đó hay mặc khác mình.
- Dịp lễ của nhà mình thì chia sẻ được: gửi ít bánh cho lớp, kể cho cô nghe. Trẻ thích biết về nhau.
- Nói với cô nếu có bạn trêu con vì chuyện này — đó là việc của trường, xử sớm là xong.
Giữ giấc ngủ trong mùa lễ
Đây là thứ ảnh hưởng tới con nhiều nhất mà lại ít được nói tới nhất.
- Không phải sinh hoạt nào cũng cần dẫn con nhỏ theo. Buổi tối dài, đông người, muộn giờ — trẻ mầm non chịu không nổi và hôm sau cả ngày hỏng.
- Đi thì về sớm, không cần ở tới hết.
- Giữ giờ ngủ trưa những hôm tối phải thức muộn.
- Mang theo nước và đồ ăn nhẹ khi đi lễ sáng sớm — con đói mà không nói ra được.
- Sau đợt lễ thì kéo nếp về trong vài ngày, đừng để trôi luôn.
Điều đáng nhớ
Nếp sinh hoạt của cộng đồng là thứ nuôi con lớn lên cùng với trường lớp, không phải thứ đối lập với nó. Phần lớn xung đột giữa hai lịch không phải chuyện lớn — nó chỉ thành chuyện lớn khi không ai nói trước với ai.
Một buổi nói chuyện với cô đầu năm, một danh sách ngày nghỉ, một dòng ghi chú gửi bếp — ba việc nhỏ đó gỡ được gần hết.
