Quán karaoke cách nhà hai mươi mét, hát tới nửa đêm. Xưởng cơ khí bên cạnh bắt đầu gõ từ sáu giờ sáng. Nhà mặt đường quốc lộ, xe tải chạy suốt đêm. Và trong đó là một đứa trẻ bốn tuổi cần ngủ mười một tiếng mỗi ngày.
Tiếng ồn là thứ người lớn quen dần còn trẻ nhỏ thì không — và nó ảnh hưởng tới con theo cách mà phần lớn nhà không nối được với nguyên nhân.
Tiếng ồn làm gì con
- Cắt giấc ngủ sâu: con vẫn ngủ đủ giờ nhưng ngủ không sâu, nên sáng dậy vẫn mệt, ngày cáu gắt, ăn kém.
- Khó vào giấc, hay giật mình, dậy sớm.
- Khó tập trung ban ngày, và người lớn thường đọc nhầm thành "con nghịch, con không nghe lời".
- Ảnh hưởng tới việc nghe và học nói: trong tiếng ồn nền liên tục, con khó tách lời nói ra khỏi nền.
- Tiếng nổ lớn, tiếng máy sát tai có thể hại thính lực thật, nhất là pháo, loa thùng gần, máy cắt máy mài.
Làm gì trong nhà
- Đổi chỗ ngủ của con sang phòng hoặc góc xa nguồn ồn nhất — thường là phòng phía trong, xa mặt đường.
- Che chắn mềm: rèm dày, thảm, chăn treo, tủ kê sát tường hướng ồn. Vật mềm hút âm tốt hơn tường trống.
- Bịt khe hở: khe cửa, khe cửa sổ — âm thanh đi qua khe nhiều hơn người ta nghĩ.
- Tiếng ồn đều, nhẹ như quạt hoặc máy lọc không khí giúp che bớt tiếng ồn đột ngột bên ngoài; để nhỏ và đặt xa đầu con.
- Giữ nếp tối đều đặn — khi không đổi được môi trường thì cái đổi được là trình tự trước khi ngủ.
- Đừng bù bằng cho con ngủ muộn dậy muộn; giữ giờ và bù bằng giấc trưa.
Tiếng ồn do chính nhà mình
Đây là phần dễ sửa nhất mà hay bị bỏ qua:
- Tivi bật cả ngày làm nền — đây là nguồn ồn liên tục phổ biến nhất trong nhà Việt.
- Loa, điện thoại mở to trong lúc con ngủ trưa.
- Người lớn nói to, cãi nhau — trẻ không hiểu nội dung nhưng hiểu rất rõ giọng, và nó làm con khó ngủ.
- Đón khách, ăn uống ồn tới khuya ngay cạnh chỗ con ngủ.
Nói với hàng xóm
- Nói sớm, nói nhẹ, nói cụ thể: "nhà em có cháu nhỏ, anh chị giúp em nhỏ tiếng sau chín giờ tối nhé". Phần lớn ca dừng ở đây.
- Đề nghị một khung giờ, không đòi im hẳn — dễ nhận hơn nhiều.
- Đừng để dồn nhiều tháng rồi bùng lên; lúc đó thành chuyện hàng xóm với nhau.
- Không xong thì nhờ tổ trưởng dân phố, trưởng thôn hoặc công an khu vực — có quy định về tiếng ồn theo khung giờ, và đây là kênh chính thức.
- Ghi lại ngày giờ nếu phải nhờ tới chính quyền.
Khi nguồn ồn là công trường, xưởng, quốc lộ
- Hỏi ban quản lý công trình về giờ thi công — thi công ngoài giờ cho phép là việc phản ánh được.
- Xưởng sản xuất trong khu dân cư thì phản ánh qua phường xã.
- Nhà mặt quốc lộ: chuyển chỗ ngủ vào trong, dùng cửa kín, trồng cây hoặc dựng vách phía mặt đường.
- Đây cũng là yếu tố nên tính khi thuê nhà: tới xem nhà vào buổi tối, không chỉ ban ngày.
Ở lớp
- Hỏi chỗ ngủ trưa của con có gần đường, gần bếp, gần cổng không.
- Hỏi lớp có mở nhạc trong giờ ngủ không và mở to cỡ nào.
- Nói với cô nếu con khó ngủ trưa — nhiều khi chỉ cần đổi chỗ nằm là xong.
- Trường gần công trường hoặc mặt đường lớn thì hỏi trường xử thế nào vào giờ ngủ.
Bảo vệ thính lực của con
- Tránh xa loa thùng công suất lớn ở đám cưới, hội chợ, sự kiện — đứng xa và không cho con đứng trước loa.
- Pháo, pháo hoa gần: bịt tai cho con hoặc đứng xa.
- Đồ chơi phát âm to sát tai — thử trước khi mua.
- Tai nghe cho trẻ nhỏ thì để âm lượng nhỏ và thời gian ngắn.
- Không để con ở gần máy cắt, máy mài, máy nổ đang chạy.
Khi nào thì nên đi khám
- Con hay hỏi lại "cái gì ạ", phải nói to con mới nghe.
- Con không quay đầu khi được gọi từ phía sau.
- Con mở tivi rất to, ghé sát loa.
- Chậm nói hoặc nói ngọng nhiều — kiểm tra thính lực là việc nên làm sớm nhất trong nhóm này.
- Đau tai, chảy dịch tai, hoặc sau một tiếng nổ lớn con kêu ù tai.
- Con khó ngủ kéo dài dù nhà đã làm mọi cách.
Điều đáng nhớ
Rất nhiều chuyện bị đổ cho tính nết của con — hay cáu, kém tập trung, ăn không ngon — thật ra bắt đầu từ những đêm ngủ không sâu.
Ba việc rẻ nhất nên làm trước: đổi chỗ ngủ của con vào phía trong, tắt tivi nền trong nhà, và nói sớm một câu nhẹ với hàng xóm.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng ồn ảnh hưởng tới trẻ mầm non thế nào?
Nó cắt giấc ngủ sâu nên con vẫn ngủ đủ giờ mà sáng dậy vẫn mệt, ngày cáu gắt và ăn kém; con khó vào giấc, hay giật mình và dậy sớm. Ban ngày con khó tập trung, và người lớn thường đọc nhầm thành con nghịch không nghe lời. Tiếng ồn nền liên tục cũng làm con khó tách lời nói ra khỏi nền.
Làm gì trong nhà khi không đổi được môi trường?
Đổi chỗ ngủ của con sang phòng hay góc xa nguồn ồn nhất, che chắn mềm bằng rèm dày, thảm, chăn treo vì vật mềm hút âm tốt hơn tường trống, bịt khe cửa, dùng một tiếng ồn đều nhẹ như quạt để che bớt tiếng đột ngột, và giữ nếp tối đều đặn.
Nói với hàng xóm thế nào?
Nói sớm, nói nhẹ và nói cụ thể, ví dụ nhà em có cháu nhỏ, anh chị giúp em nhỏ tiếng sau chín giờ tối nhé; phần lớn ca dừng ở đây. Nên đề nghị một khung giờ chứ đừng đòi im hẳn. Không xong thì nhờ tổ trưởng dân phố, trưởng thôn hoặc công an khu vực vì có quy định về tiếng ồn theo khung giờ.
Bảo vệ thính lực cho con thế nào?
Tránh xa loa thùng công suất lớn ở đám cưới hay hội chợ và không cho con đứng trước loa, bịt tai hoặc đứng xa khi có pháo, thử đồ chơi phát âm trước khi mua, để tai nghe ở âm lượng nhỏ và thời gian ngắn, và không để con ở gần máy cắt máy mài đang chạy.
Khi nào thì nên cho con đi khám?
Khi con hay hỏi lại cái gì ạ và phải nói to con mới nghe, khi con không quay đầu lúc được gọi từ phía sau, khi con mở tivi rất to hay ghé sát loa, khi con chậm nói hoặc nói ngọng nhiều, khi đau tai chảy dịch tai hay ù tai sau tiếng nổ lớn, hoặc khi con khó ngủ kéo dài dù nhà đã làm mọi cách.
