Cứ vài tháng lại có một đợt: tay chân miệng, sốt xuất huyết, cúm, tiêu chảy do rota, đau mắt đỏ, thuỷ đậu. Lớp có mấy chục cháu thì một đợt thường lan nhanh, và gia đình nào cũng phải xoay: con nghỉ mấy hôm, ai trông, khi nào cho đi lại.
Bài này gom theo mùa và theo vùng, kèm phần thực tế nhất: khi nào phải cho nghỉ và khi nào cho đi học lại.
Mùa nào bệnh nào
- Tay chân miệng — thường có hai đợt trong năm, nhiều nhất vào khoảng giữa năm và cuối năm. Lây qua tay, đồ chơi, nước bọt, phân.
- Sốt xuất huyết — theo mùa mưa, nặng ở miền Nam và miền Trung, nhưng miền Bắc cũng có. Lây qua muỗi vằn, muỗi đốt ban ngày.
- Cúm và bệnh hô hấp — nhiều vào mùa lạnh ở miền Bắc, và vào những đợt chuyển mùa ở miền Nam.
- Tiêu chảy cấp — quanh năm, tăng vào mùa nóng và sau lũ khi nguồn nước bẩn.
- Đau mắt đỏ — thành đợt, lây rất nhanh trong lớp.
- Thuỷ đậu, sởi, quai bị — thường vào mùa đông xuân; đây là nhóm phòng được bằng tiêm chủng.
Việc đầu tiên và hiệu quả nhất: tiêm chủng đủ và đúng lịch. Mang sổ tiêm chủng ra xem, thiếu mũi nào thì hỏi trạm y tế để tiêm bù.
Bốn việc phòng bệnh làm được mỗi ngày
- Rửa tay — với xà phòng, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, cho cả trẻ lẫn người lớn. Đây là biện pháp rẻ nhất và hiệu quả nhất, đặc biệt với tay chân miệng và tiêu chảy.
- Không dùng chung cốc, khăn mặt, bàn chải — ở nhà cũng như ở lớp.
- Dọn nước đọng quanh nhà và mắc màn, kể cả khi ngủ ngày — muỗi truyền sốt xuất huyết đốt ban ngày.
- Ngủ đủ và ăn đủ — trẻ thiếu ngủ ốm nhiều hơn hẳn, và đây là thứ người lớn hay bỏ qua khi bận.
Khi nào phải cho con nghỉ học
Đây là câu khó nhất vì nghỉ thì mất việc, mà đi thì lây cho bạn. Nguyên tắc chung:
- Sốt — nghỉ, và chỉ đi học lại khi đã hết sốt ít nhất một ngày mà không dùng thuốc hạ sốt.
- Tay chân miệng — nghỉ theo hướng dẫn của cơ sở y tế; đây là bệnh trường bắt buộc phải biết để phòng cho cả lớp.
- Tiêu chảy, nôn — nghỉ tới khi hết, vì lây rất nhanh ở lớp nhỏ.
- Đau mắt đỏ — nghỉ, đây là bệnh lây nhanh nhất trong lớp.
- Thuỷ đậu, sởi, quai bị — nghỉ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Ho, sổ mũi nhẹ, không sốt, vẫn chơi bình thường — thường đi học được.
Báo cô ngay khi biết con mắc bệnh lây, kể cả khi đã cho nghỉ. Đây không phải là chuyện xấu hổ — nó giúp lớp phòng cho những cháu khác, và lần sau khi có cháu khác mắc thì mình cũng được báo.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Sốt cao không hạ sau khi dùng thuốc, hoặc sốt kéo dài nhiều ngày.
- Li bì, khó đánh thức, lơ mơ.
- Co giật.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
- Nôn liên tục, không uống được, không đi tiểu.
- Giật mình nhiều khi ngủ, run tay chân, đi loạng choạng — dấu hiệu cảnh báo trong tay chân miệng.
- Chảy máu chân răng, chảy máu cam, đau bụng dữ dội khi đang sốt xuất huyết.
Với những dấu hiệu này thì đi ngay, không chờ tới sáng.
Chuẩn bị phương án ngày con ốm
Đây là phần nên bàn lúc bình thường, không phải lúc con đang sốt:
- Ai nghỉ làm khi con ốm — thoả thuận trước trong nhà, luân phiên hoặc theo lịch công việc.
- Ai là người trông dự phòng: ông bà, người thân, hàng xóm.
- Cơ sở y tế gần nhà: biết đường, biết giờ làm, lưu số. Đêm con sốt không phải lúc đi tra bản đồ.
- Tủ thuốc cơ bản: nhiệt kế, thuốc hạ sốt đúng liều theo cân nặng, oresol. Kiểm hạn dùng vài tháng một lần.
- Sổ tiêm chủng và thẻ bảo hiểm y tế để một chỗ cố định.
- Biết chính sách của trường: nghỉ ốm có trừ tiền ăn không, nghỉ bao lâu thì phải báo.
Khi cả lớp có dịch
- Hỏi cô có bao nhiêu cháu nghỉ và trường đang làm gì: khử khuẩn đồ chơi, tách cháu có dấu hiệu, thông báo cho phụ huynh.
- Trường nên thông báo sớm — nếu trường im lặng khi cả lớp ốm, đó là điều đáng nêu.
- Cho con nghỉ mấy hôm nếu thấy đợt nặng và gia đình thu xếp được — nhưng đừng nghỉ hẳn cả tháng.
- Đề nghị cụ thể ở họp lớp: khử khuẩn đồ chơi định kỳ, có chỗ rửa tay đủ xà phòng, tách cháu có dấu hiệu ra khỏi nhóm. Đề xuất cụ thể dễ được làm.
Sau khi con khỏi
- Đi học lại khi đủ điều kiện, không sớm hơn và cũng không muộn quá mức cần thiết.
- Nói với cô con vừa ốm gì, cần để ý gì trong vài hôm đầu.
- Con ăn kém và mệt vài ngày sau khi khỏi là bình thường; ăn bù dần, đừng ép.
- Giặt chăn gối, rửa đồ chơi ở nhà.
- Ốm vặt nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện gần như nhà nào cũng gặp — không phải dấu hiệu con yếu hay trường bẩn.
Không tránh được hết bệnh, nhưng tiêm chủng đủ, rửa tay đều và cho con ngủ đủ đổi được phần lớn: ít đợt hơn, nhẹ hơn, và ít ngày nghỉ hơn cho cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Bốn việc phòng bệnh nào làm được mỗi ngày?
Rửa tay với xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh cho cả trẻ lẫn người lớn, không dùng chung cốc khăn mặt bàn chải, dọn nước đọng quanh nhà và mắc màn kể cả khi ngủ ngày vì muỗi truyền sốt xuất huyết đốt ban ngày, và cho con ngủ đủ ăn đủ.
Khi nào phải cho con nghỉ học?
Sốt thì nghỉ và chỉ đi lại khi đã hết sốt ít nhất một ngày mà không dùng thuốc hạ sốt; tay chân miệng, thuỷ đậu, sởi, quai bị thì nghỉ theo hướng dẫn của cơ sở y tế; tiêu chảy và nôn thì nghỉ tới khi hết; đau mắt đỏ thì nghỉ vì lây rất nhanh. Ho sổ mũi nhẹ không sốt và vẫn chơi bình thường thì thường đi học được.
Dấu hiệu nào phải đưa con đi khám ngay?
Sốt cao không hạ hoặc kéo dài nhiều ngày, li bì khó đánh thức, co giật, thở nhanh rút lõm lồng ngực hay tím môi, nôn liên tục và không đi tiểu, giật mình nhiều khi ngủ cùng run tay chân trong tay chân miệng, hoặc chảy máu chân răng và đau bụng dữ dội khi đang sốt xuất huyết.
Nên chuẩn bị gì trước cho ngày con ốm?
Thoả thuận trước ai nghỉ làm khi con ốm và ai là người trông dự phòng, biết đường và giờ làm của cơ sở y tế gần nhà cùng số điện thoại, chuẩn bị tủ thuốc cơ bản gồm nhiệt kế thuốc hạ sốt đúng liều và oresol, và để sổ tiêm chủng cùng thẻ bảo hiểm y tế ở một chỗ cố định.
Cả lớp đang có dịch thì nên làm gì?
Hỏi cô có bao nhiêu cháu nghỉ và trường đang làm gì như khử khuẩn đồ chơi hay tách cháu có dấu hiệu, cho con nghỉ mấy hôm nếu đợt nặng và gia đình thu xếp được nhưng đừng nghỉ hẳn cả tháng, và nêu đề nghị cụ thể ở họp lớp thay vì phàn nàn chung.
