Có một cảnh quen thuộc ở nhiều lớp mầm non: bốn góc chơi bày rất đẹp, ảnh chụp lên bảng tin rất ưng, nhưng tới giờ hoạt động góc thì hai mươi lăm đứa dồn hết vào góc xây dựng, ba góc còn lại trống trơn, và cô thì bận đi gỡ tranh chấp.
Vấn đề hiếm khi nằm ở chỗ thiếu đồ. Nó nằm ở cách bố trí, cách luân phiên và cách cô có mặt trong giờ đó. Giờ hoạt động góc là khoảng thời gian trẻ học nhiều nhất trong ngày — nếu nó được tổ chức đúng.
Góc chơi để làm gì — trả lời trước khi bày
- Đây là lúc trẻ tự chọn, tự thử, tự hỏng rồi làm lại. Đó là giá trị chính, không phải để ra sản phẩm đẹp.
- Trẻ học nói nhiều nhất ở đây: thương lượng với bạn, phân vai, giải thích ý mình.
- Cô quan sát được nhiều nhất ở đây — trẻ chơi thế nào cho biết nhiều hơn một buổi học có tổ chức.
- Không phải lúc để trẻ tự chơi còn cô làm việc khác. Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất, và nó biến giờ quý nhất trong ngày thành giờ trông trẻ.
Bố trí góc trong phòng
- Tách góc ồn khỏi góc tĩnh. Xây dựng và đóng vai nên xa góc sách và góc tạo hình. Đặt cạnh nhau là hai bên phá nhau cả buổi.
- Đặt góc theo hướng cô nhìn bao quát được — không có góc nào khuất tầm mắt, không có giá cao chắn tầm nhìn.
- Góc xây dựng cần diện tích sàn, không nên đặt ở lối đi.
- Góc sách cần chỗ dựa lưng, ánh sáng, và sự yên; đặt ở góc phòng, có thảm.
- Góc nước và góc tạo hình gần chỗ rửa tay — nếu không thì mỗi buổi là một cuộc di chuyển ướt át qua cả lớp.
- Lối đi phải rõ. Trẻ đi từ góc này sang góc kia mà phải bước qua công trình của bạn là sinh xung đột.
Bao nhiêu góc, bao nhiêu chỗ mỗi góc
- Tổng số chỗ ở các góc phải nhiều hơn số trẻ — nếu vừa khít thì đứa chọn cuối cùng không còn lựa chọn nào, và đó luôn là đứa chậm chân nhất lớp.
- Giới hạn số chỗ mỗi góc và cho thấy được bằng mắt: số hình dán, số vòng đeo tay, số ghế. Trẻ tự nhìn là biết còn chỗ hay không, cô đỡ phải làm trọng tài.
- Lớp nhỏ tuổi thì ít góc hơn, mỗi góc rộng hơn. Nhà trẻ ba bốn góc là đủ; càng nhiều lựa chọn càng rối.
- Không nhất thiết mở hết mọi góc mỗi ngày. Mở ít mà chất lượng hơn mở đủ cho đẹp bảng phân công.
Đồ trong góc — ít mà thay, hơn nhiều mà đứng yên
- Bày vừa phải. Giá đầy ắp thì trẻ bới tung rồi bỏ đi; bày thưa thì món nào cũng được nhìn thấy.
- Luân phiên theo tuần hoặc theo chủ đề: cất bớt, đưa món mới ra. Món cất đi hai tuần rồi quay lại thì hấp dẫn gần như đồ mới.
- Vật liệu mở quan trọng hơn đồ chơi định sẵn: khối gỗ, nắp chai, ống giấy, vải vụn, hạt lớn. Chúng dùng được ở nhiều góc và không bao giờ cũ.
- Đồ hỏng, đồ thiếu mảnh thì bỏ ra ngay. Một bộ ghép thiếu miếng chỉ tạo ra bực bội.
- Mọi thứ trẻ dùng phải lấy được không cần nhờ cô — để vừa tầm, không bọc kín, không cất trên cao.
- Đồ trong góc phải qua kiểm tra an toàn: không mảnh nhỏ với lớp nhà trẻ, không cạnh sắc, không mảnh vỡ.
Cô làm gì trong giờ hoạt động góc
- Bao quát trước, tham gia sau. Vài phút đầu đứng nhìn toàn phòng xem chỗ nào cần điều chỉnh.
- Ngồi xuống chơi cùng một góc mỗi ngày, luân phiên để không góc nào bị bỏ quên suốt tuần.
- Đặt câu hỏi mở thay vì hỏi đáp án: "con định làm gì tiếp theo", "cái này để làm gì vậy con", thay vì "cái này màu gì".
- Nói lại điều trẻ đang làm để thêm từ mới: "con đang xếp chồng khối lên cao, cao hơn cái cũ rồi đấy".
- Đừng chữa sản phẩm của trẻ. Ngôi nhà nghiêng là ngôi nhà của trẻ; cô sửa cho thẳng là lấy mất phần trẻ vừa làm được.
- Ghi chép ngắn: hôm nay bé nào chơi gì, với ai, nói được câu gì. Vài dòng mỗi ngày hơn hẳn một buổi ngồi nhớ lại cuối tháng.
Những tình huống hay gặp
- Một góc bị chen chúc: kiểm lại xem góc đó có gì hấp dẫn, rồi mang bớt đặc điểm đó sang góc khác; hoặc mở rộng góc đó và giảm góc ít người.
- Một góc không ai vào: thường vì vị trí khuất, đồ cũ, hoặc trẻ không biết chơi gì ở đó. Thử ngồi vào đó chơi một buổi, sẽ có trẻ theo.
- Tranh giành một món đồ: dạy cách chờ và cách hỏi mượn, thay vì cô cầm món đồ đi. Nếu món đó luôn gây tranh chấp thì nên có thêm cái nữa.
- Trẻ chạy nhảy trong góc tĩnh: xem lại bố trí, thường là góc đó đang nằm trên đường đi.
- Trẻ đi lang thang không chọn được góc nào: đi cùng bé một vòng, gợi hai lựa chọn thay vì hỏi "con muốn chơi gì".
- Trẻ luôn chọn đúng một góc: không cần ép đổi. Nhưng thỉnh thoảng mang thứ bé thích sang góc khác để mở đường.
Kết thúc giờ chơi — phần hay bị làm vội
- Báo trước vài phút bằng tín hiệu quen thuộc: một bài hát, một câu chuông. Cắt ngang đột ngột là lý do chính khiến trẻ chống đối lúc dọn.
- Dọn cùng nhau, không phải cô dọn hết. Dán ảnh món đồ lên giá để trẻ biết cất vào đâu.
- Cho phép giữ lại công trình đang dở nếu chỗ cho phép — biết mai được chơi tiếp thì trẻ chịu dừng dễ hơn nhiều.
- Một vòng nhắc lại ngắn: hôm nay ai làm được gì. Vừa để trẻ kể lại bằng lời, vừa để cả lớp biết góc kia có gì hay.
Điều đáng nhớ
Giờ hoạt động góc chạy tốt hay không, nhìn vào ba dấu hiệu: trẻ có chọn được góc mình muốn không, trẻ có chơi lâu ở một chỗ không, và cô có ngồi xuống chơi cùng được không.
Ba việc sửa được ngay tuần này mà không tốn đồng nào: tách góc ồn khỏi góc tĩnh, làm số chỗ mỗi góc nhìn thấy được, và cất bớt một nửa số đồ đang bày ra.
Câu hỏi thường gặp
Bố trí góc trong phòng theo nguyên tắc nào?
Tách góc ồn khỏi góc tĩnh: xây dựng và đóng vai nên xa góc sách và góc tạo hình, đặt cạnh nhau là hai bên phá nhau cả buổi. Đặt góc sao cho cô bao quát được toàn phòng, không có góc nào khuất tầm mắt. Góc xây dựng cần diện tích sàn và không nằm ở lối đi; góc nước và tạo hình nên gần chỗ rửa tay.
Mỗi góc nên có bao nhiêu chỗ?
Tổng số chỗ ở các góc phải nhiều hơn số trẻ, vì nếu vừa khít thì đứa chọn cuối cùng không còn lựa chọn nào. Nên giới hạn số chỗ mỗi góc và cho thấy được bằng mắt qua số hình dán, số vòng đeo tay hay số ghế, để trẻ tự nhìn là biết còn chỗ hay không. Lớp nhỏ tuổi thì ít góc hơn và mỗi góc rộng hơn.
Cô nên làm gì trong giờ hoạt động góc?
Bao quát toàn phòng vài phút đầu, rồi ngồi xuống chơi cùng một góc mỗi ngày và luân phiên để không góc nào bị bỏ quên. Đặt câu hỏi mở thay vì hỏi đáp án, nói lại điều trẻ đang làm để thêm từ mới, và ghi chép ngắn vài dòng mỗi ngày. Đây không phải lúc để trẻ tự chơi còn cô làm việc khác.
Một góc không ai vào thì xử thế nào?
Thường vì ba lý do: vị trí khuất, đồ đã cũ, hoặc trẻ không biết chơi gì ở đó. Cách hiệu quả nhất là cô ngồi vào đó chơi một buổi, sẽ có trẻ theo. Ngược lại nếu một góc bị chen chúc thì xem góc đó có gì hấp dẫn rồi mang bớt đặc điểm ấy sang góc khác, hoặc mở rộng góc đó và giảm góc ít người.
Kết thúc giờ chơi thế nào cho trẻ không chống đối?
Báo trước vài phút bằng tín hiệu quen thuộc như một bài hát hay một câu chuông, vì cắt ngang đột ngột là lý do chính khiến trẻ chống đối lúc dọn. Dọn cùng nhau chứ không phải cô dọn hết, dán ảnh món đồ lên giá để trẻ biết cất vào đâu, và cho phép giữ lại công trình đang dở nếu chỗ cho phép.
