Giờ kể chuyện ở lớp mầm non: chọn truyện, dẫn dắt, kéo dài

Đọc sách cho một đứa trẻ ngồi trong lòng là một việc. Đọc cho hai mươi lăm đứa ngồi thành vòng tròn, trong đó có đứa nhìn ra cửa sổ, đứa nằm lăn ra sàn, đứa hỏi liên tục, là một việc khác hẳn.

Nhiều cô giáo giỏi vẫn thấy giờ kể chuyện khó điều khiển, rồi dần dần rút ngắn nó lại hoặc để nó trôi đi. Đáng tiếc, vì giờ kể chuyện là hoạt động rẻ nhất và có ảnh hưởng dài nhất trong cả chương trình: không cần thiết bị gì, mà tác động thẳng vào vốn từ, khả năng chú ý và cách trẻ hiểu về người khác.

Chọn truyện — điều gì làm nên một truyện chạy được ở lớp

• Hình to, rõ, ít chi tiết vụn. Trẻ ngồi cuối vòng phải nhìn thấy; sách hình nhỏ để đọc một-một thì không hợp đọc cả lớp.
• Có nhịp lặp lại. Câu lặp là chỗ để cả lớp đọc cùng — đó là điểm níu sự tập trung tốt nhất mà không cần nhắc nhở.
• Cốt truyện đơn giản, một mạch. Truyện nhiều tuyến làm trẻ mất dấu ở giữa.
• Độ dài vừa với lớp mình chứ không vừa với sách. Nhà trẻ vài phút, mẫu giáo lớn có thể dài hơn — và đo bằng lớp thật của mình, không đo bằng khuyến nghị.
• Nội dung gần với đời sống trẻ: đi học, có em, sợ bóng tối, giận bạn. Trẻ nghe kỹ nhất khi truyện nói đúng việc đang xảy ra với mình.
• Kiểm nội dung trước khi đọc. Một số truyện dân gian có đoạn bạo lực hoặc kết cục đáng sợ với trẻ nhỏ — đọc trước rồi quyết định kể theo cách nào.
• Có mặt cả truyện quen lẫn truyện mới. Trẻ đòi nghe lại một truyện tới lần thứ mười là chuyện bình thường và có ích, không phải chán.

Chuẩn bị trước khi kể

• Đọc trước ít nhất một lần, biết chỗ nào lật trang, chỗ nào dừng, chỗ nào hạ giọng.
• Chọn ba bốn từ mới muốn trẻ nhớ, nghĩ sẵn cách giải thích bằng cử chỉ hoặc bằng ví dụ quen.
• Nghĩ trước hai câu hỏi — một câu giữa truyện, một câu sau truyện. Hỏi nhiều hơn là làm đứt mạch.
• Sắp chỗ ngồi: hình vòng cung hơn hàng ngang, trẻ khó tập trung ngồi gần cô, trẻ hay đùa với nhau thì ngồi cách ra.
• Sách cầm ngang tầm ngực, mặt hình hướng về trẻ, cô đọc bằng mắt liếc chứ không quay sách về phía mình.

Lúc kể — giữ được lớp bằng cách nào

• Mở đầu bằng một câu hỏi hoặc một tín hiệu quen, không mở đầu bằng việc nhắc nhở trật tự.
• Đổi giọng theo nhân vật nhưng đừng diễn quá. Diễn quá thì trẻ nhìn cô mà không nhìn truyện.
• Dừng đúng chỗ hồi hộp — im lặng hai giây có sức giữ sự chú ý hơn mọi lời nhắc.
• Cho cả lớp nói phần lặp lại cùng mình.
• Trẻ mất tập trung thì đưa trẻ vào truyện, đừng gọi tên để nhắc: "bạn nào đoán xem con sói sắp làm gì".
• Trẻ hỏi giữa chừng thì trả lời rất ngắn rồi kể tiếp, hoặc hẹn "để cô kể xong mình cùng nói nhé" — và nhớ giữ lời hẹn đó.
• Đứa nằm ra sàn mà vẫn nghe thì cứ để. Ngồi đẹp không phải mục tiêu của giờ này.
• Đừng dừng lại để giải thích từng từ mới. Nói lướt nghĩa trong một cụm rồi đi tiếp; từ mới sẽ quay lại ở lần đọc sau.

Sau khi kể — phần tạo ra khác biệt

• Hỏi câu mở, không hỏi kiểm tra trí nhớ. "Nếu là con thì con làm gì" hay "con thích đoạn nào nhất" tốt hơn "con sói ăn mấy con dê".
• Chấp nhận câu trả lời lạc đề. Trẻ kể chuyện nhà mình sau khi nghe truyện là dấu hiệu truyện đã chạm được vào trẻ.
• Không rút ra bài học đạo đức ở cuối mỗi truyện. Truyện tự nói phần của nó; gắn một câu răn dạy vào cuối làm trẻ nhớ câu răn và quên câu chuyện.
• Kéo truyện sang các góc: để sách ở góc sách vài ngày, đặt đạo cụ liên quan vào góc đóng vai, gợi vẽ lại đoạn trẻ thích.
• Không bắt cả lớp cùng vẽ lại truyện như một bài tập bắt buộc — làm vậy là biến giờ được yêu thích thành giờ phải nộp bài.

Kể chuyện không cần sách

• Kể bằng lời giúp cô nhìn thẳng vào trẻ suốt buổi — hiệu quả hơn hẳn với lớp khó tập trung.
• Rối tay, rối que, hình đơn giản làm được từ vật liệu sẵn có.
• Truyện có đạo cụ thật: một chiếc khăn, một cái giỏ. Trẻ nhỏ bám vào vật thật rất tốt.
• Cùng nhau bịa truyện: cô mở đầu, mỗi trẻ thêm một câu. Đây là hoạt động ngôn ngữ mạnh nhất và không tốn gì cả.
• Kể chuyện về chính lớp mình — hôm nay lớp mình làm gì, kể lại như một câu chuyện. Trẻ mê nghe chuyện về bản thân.

Những tình huống hay gặp

• Lớp ồn ngay từ đầu: có thể giờ này đặt sai chỗ trong ngày. Sau vận động mạnh thì rất khó ngồi nghe; thử dời sang sau bữa phụ hoặc trước giờ ngủ.
• Một bé luôn phá: cho bé một việc — cầm sách, lật trang, cầm rối. Có việc thì thường hết phá.
• Truyện không ai thích: bỏ giữa chừng cũng được. Cố đọc hết một truyện lớp không theo được chỉ dạy trẻ rằng giờ kể chuyện là giờ chán.
• Lớp quá đông để cùng nghe: chia hai nhóm, một nhóm nghe, một nhóm chơi góc, rồi đổi. Nhóm nhỏ luôn tốt hơn cho hoạt động ngôn ngữ.
• Có trẻ chậm nói hoặc chưa hiểu tiếng phổ thông tốt: cho ngồi gần, dùng nhiều cử chỉ và hình, không ép trả lời trước lớp.

Đưa vào kế hoạch tuần

• Mỗi ngày một lần, ngắn cũng được, hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần.
• Đọc lại một truyện nhiều lần trong tuần — lần một để nghe, lần hai để nói cùng, lần ba để kể lại.
• Gắn với chủ đề đang làm nhưng đừng ép: không có truyện hay hợp chủ đề thì thà chọn truyện hay.
• Ghi lại truyện nào lớp thích — sang năm với lớp mới vẫn dùng được, và đó là tài sản của chính mình.

Điều đáng nhớ

Giờ kể chuyện chạy tốt hay không đo bằng một dấu hiệu duy nhất: hết truyện, trẻ có đòi nghe nữa không.

Ba việc làm được từ ngày mai: đọc trước truyện một lần, chọn truyện có câu lặp để cả lớp đọc cùng, và bỏ câu răn dạy ở cuối.