Cô kể con hay chơi một mình, ít nói, không tham gia trò chung. Ở nhà thì con nói suốt, chạy nhảy bình thường. Bố mẹ vừa lo con bị cô lập, vừa không biết nên can thiệp hay để yên.
Bài này phân biệt ba thứ hay bị gộp làm một: nhút nhát, cần thời gian, và khó khăn thật sự.
Nhút nhát không phải là vấn đề cần chữa
- Trẻ khác nhau về khí chất từ khi sinh ra. Có trẻ lao vào chỗ đông ngay, có trẻ đứng ngoài nhìn một lúc rồi mới vào — cả hai đều bình thường.
- Đứng nhìn không phải là không tham gia. Nhiều trẻ quan sát rất kỹ rồi mới nhập cuộc, và đó là một cách học.
- Chơi một mình ở tuổi hai, ba là bình thường. Trẻ nhỏ thường chơi cạnh nhau chứ chưa chơi cùng nhau; chơi chung theo luật thì phải tới khoảng bốn, năm tuổi mới rõ.
- Trẻ hướng nội cần ít bạn hơn chứ không phải cần ít bạn bè hơn. Có một, hai người bạn thân là đủ và lành mạnh.
Điều đáng nhìn không phải là con chơi với bao nhiêu bạn, mà là con có vui không và có cách kết nối nào không.
Khi nào thì nên để ý thêm
- Con muốn chơi cùng nhưng không biết vào thế nào — đứng ngoài nhìn với vẻ mong muốn rồi bỏ đi. Đây là chỗ người lớn giúp được nhiều nhất.
- Con bị bạn từ chối hoặc gạt ra nhiều lần.
- Con nói được ở nhà nhưng gần như không nói ở lớp trong nhiều tháng.
- Con né mọi tiếp xúc, kể cả với người thân quen, và không quan tâm tới người khác.
- Con sợ hãi rõ rệt khi tới lớp, kéo dài quá vài tháng.
- Kèm các dấu hiệu khác: chậm nói, không nhìn mắt, lặp lại hành vi, khó chịu với tiếng động và va chạm.
Ba dấu hiệu cuối thì nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá — không phải để dán nhãn, mà để biết con cần giúp ở đâu.
Giúp con ở nhà — bốn việc có tác dụng
- Mời một bạn tới chơi, chỉ một bạn. Đây là việc hiệu quả nhất. Trong nhóm đông con không chen được, nhưng chơi đôi thì con thoải mái — và tình bạn hình thành từ đó sẽ theo con vào lớp.
- Tập câu để vào cuộc: "cho tớ chơi với", "tớ chơi cái này nhé". Chơi giả vờ ở nhà, đóng vai bạn, cho con tập nói.
- Đến sớm vài phút khi có sự kiện ở lớp. Vào phòng lúc còn ít người dễ hơn nhiều so với bước vào một đám đông đã ồn ào.
- Cho con chọn. Trẻ được quyết vài việc nhỏ trong ngày thì tự tin hơn khi phải quyết ở chỗ đông người.
Điều không nên làm
- Đừng gọi con là "nhút nhát" trước mặt con, nhất là khi giới thiệu với người lạ. Trẻ tin điều người lớn lặp lại, và cái nhãn đó theo con rất lâu.
- Đừng ép con chào, ép con biểu diễn, ép con ôm người lớn mà con chưa quen.
- Đừng đẩy con vào giữa nhóm rồi bỏ đi — con càng bám chặt hơn lần sau.
- Đừng so với anh chị hoặc con nhà khác: "em con dạn lắm mà sao con thế".
- Đừng bắt con "phải mạnh dạn lên". Câu đó không dạy con kỹ năng nào cả, chỉ nói với con rằng con đang sai.
- Đừng bù bằng nhiều lớp học thêm — điều con cần là thời gian và cơ hội chơi, không phải thêm giờ ngồi lớp.
Phối hợp với cô giáo
- Hỏi cô cụ thể: con chơi với ai, chơi trò gì, lúc nào con vui nhất trong ngày. Hỏi vậy thì biết được nhiều hơn là hỏi "cháu có hoà đồng không".
- Đề nghị cô ghép con với một bạn hợp — một bạn hiền, hoặc một bạn con hay nhìn theo.
- Đề nghị cô giao cho con một việc nhỏ: phát khăn, cất đồ chơi. Có việc thì con có lý do để đến gần các bạn.
- Nói với cô đừng gọi con lên trước lớp đột ngột nếu con rất ngại, mà báo trước.
- Hỏi cô sau vài tuần xem có gì thay đổi không — thay đổi ở nhóm trẻ này thường chậm và nhỏ, nên phải nhìn theo tháng.
Chọn lớp cho trẻ nhút nhát
- Lớp ít trẻ hơn — với trẻ nhút nhát, đây là yếu tố quan trọng hơn mọi thứ khác.
- Cô ổn định, ít thay: trẻ nhút nhát mất nhiều thời gian mới quen một người.
- Có góc yên tĩnh trong lớp để con rút về khi quá tải.
- Cô có để ý tới trẻ ít nói không — hỏi thẳng: "lớp có cháu nào ít nói không cô, cô thường làm thế nào ạ?"
Khi con bị bạn gạt ra
- Nói với cô ngay — ở tuổi này, cô can thiệp hiệu quả hơn nhiều so với bố mẹ dặn con.
- Đừng bảo con "kệ nó đi", cũng đừng dạy con trả đũa.
- Dạy con một câu ngắn: "tớ cũng muốn chơi" — và dạy con đi tìm cô nếu bạn không cho.
- Tìm cho con một chỗ khác để có bạn: sân chung cư, hàng xóm, họ hàng cùng tuổi. Con có một người bạn ngoài lớp thì lớp bớt nặng nề.
Điều đáng nhớ
Mục tiêu không phải là biến con thành đứa trẻ hoạt bát nhất lớp. Mục tiêu là con có ít nhất một người bạn, biết cách xin vào chơi, và thấy đi học là chuyện dễ chịu.
Ba điều đó đủ cho cả tuổi mầm non — và phần lớn trẻ đạt được khi người lớn kiên nhẫn thay vì sốt ruột.
Câu hỏi thường gặp
Con hay chơi một mình có phải là bất thường không?
Thường là không. Trẻ khác nhau về khí chất từ khi sinh ra, và chơi một mình ở tuổi hai ba là bình thường vì trẻ nhỏ thường chơi cạnh nhau chứ chưa chơi cùng nhau. Điều đáng nhìn không phải con chơi với bao nhiêu bạn mà là con có vui không và có cách kết nối nào không.
Khi nào thì nên để ý thêm?
Khi con muốn chơi cùng nhưng không biết vào thế nào, bị bạn gạt ra nhiều lần, nói được ở nhà nhưng gần như không nói ở lớp trong nhiều tháng, né mọi tiếp xúc kể cả với người thân, sợ hãi rõ rệt khi tới lớp, hoặc kèm dấu hiệu khác như chậm nói và không nhìn mắt.
Việc gì giúp con nhiều nhất?
Mời một bạn tới chơi, chỉ một bạn. Trong nhóm đông con không chen được nhưng chơi đôi thì con thoải mái, và tình bạn hình thành từ đó sẽ theo con vào lớp. Ngoài ra nên tập cho con câu để vào cuộc, tới sớm vài phút khi có sự kiện, và cho con được chọn vài việc nhỏ trong ngày.
Có nên bảo con phải mạnh dạn lên không?
Không. Câu đó không dạy con kỹ năng nào cả, chỉ nói với con rằng con đang sai. Cũng không nên gọi con là nhút nhát trước mặt con, ép con chào hay biểu diễn, đẩy con vào giữa nhóm rồi bỏ đi, hay so con với anh chị và con nhà khác.
Chọn lớp cho trẻ nhút nhát nên ưu tiên gì?
Lớp ít trẻ hơn là yếu tố quan trọng nhất, rồi tới cô ổn định ít thay vì trẻ nhút nhát mất nhiều thời gian mới quen một người, có góc yên tĩnh trong lớp để con rút về khi quá tải, và cô có để ý tới trẻ ít nói hay không.
