Sáng đi học ngồi trên xe, tới lớp ngồi trong phòng, chiều về ngồi xem tivi, tối ngồi ăn rồi đi ngủ. Nhiều đứa trẻ thành phố có một ngày gần như không chạy lần nào — mà chạy nhảy chính là việc chính của một đứa trẻ bốn tuổi.
Vận động ở tuổi mầm non không phải là chuyện thể thao. Nó là nền của gần như mọi thứ khác: ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn, tay khéo hơn khi cầm bút, và ít cáu gắt hơn.
Trẻ mầm non cần vận động thế nào
- Càng nhiều càng tốt, rải đều trong ngày — không cần một buổi tập dài, mà cần nhiều lần được chạy nhảy tự do.
- Phần lớn nên là chơi tự do, không phải bài tập có người hướng dẫn.
- Ngoài trời tốt hơn trong nhà: không gian rộng, ánh nắng, và trẻ chơi được lâu hơn.
- Đừng để con ngồi yên quá lâu một lúc — cứ chừng nửa tiếng nên có dịp đứng dậy, đi lại.
- Trẻ cần cả ba nhóm: chạy nhảy leo trèo, giữ thăng bằng, và việc khéo tay như nặn, xâu hạt, xé giấy.
Vì sao trẻ ngày nay ít vận động hơn
- Nhà chật, không có sân, chung cư không có chỗ chơi an toàn.
- Ra ngoài thì lo: xe cộ, người lạ, nắng, bụi — nên người lớn giữ con trong nhà.
- Màn hình quá tiện. Con ngồi yên, người lớn được việc, và không ai thấy có gì sai ngay lúc đó.
- Người lớn quá mệt để dẫn con ra ngoài sau một ngày làm.
- Sợ con bẩn, sợ con ngã — và một phần lớn vận động của trẻ đúng là bẩn và có ngã.
Làm gì khi nhà chật, không có sân
- Dọn một khoảng trống nhỏ trong nhà — chỉ cần vài mét vuông không vật cản, có chiếu hoặc thảm.
- Trò chơi vận động trong nhà không cần đồ: đi theo vạch băng dính dán trên sàn, nhảy lò cò, bò chui qua ghế, ném bóng vải vào rổ, bắt chước dáng đi con vật, nhảy theo nhạc.
- Cho con làm việc nhà thật: bê rổ rau, lau bàn, xách túi nhẹ, tưới cây. Vừa vận động vừa học được việc.
- Mười lăm phút đi bộ mỗi ngày quanh khu nhà, để con tự đi chứ đừng bế — đi bộ là cách rẻ nhất và dễ duy trì nhất.
- Cuối tuần một buổi ngoài trời: công viên, sân đình, bãi cỏ, sân trường mở cửa.
- Rủ vài nhà hàng xóm cho trẻ chơi chung — trẻ chơi với nhau thì vận động nhiều hơn hẳn chơi một mình.
Hỏi trường những gì
- Mỗi ngày con ra sân mấy lần, mỗi lần bao lâu.
- Trời nắng gắt hoặc mưa thì lớp vận động thế nào — có chỗ chơi trong nhà không, hay ngồi cả ngày.
- Sân có đồ chơi vận động không, có được kiểm tra an toàn định kỳ không.
- Có giờ thể chất riêng không, và giờ đó làm gì.
- Con có được chạy tự do không, hay hoạt động nào cũng phải xếp hàng, ngồi theo hàng.
Những câu này giúp nhận ra một điều quan trọng: có trường sân rộng nhưng trẻ ít khi được ra, và có trường sân nhỏ mà tổ chức khéo nên trẻ vận động nhiều.
Những điều nên tránh
- Đừng bắt trẻ mầm non tập theo bài như người lớn — chạy đủ số vòng, tập đủ số lần. Trẻ tuổi này học qua chơi.
- Đừng ép con chơi môn con không thích chỉ vì nhà muốn.
- Đừng dùng vận động làm hình phạt hoặc cấm chơi để phạt con.
- Đừng sợ bẩn quá mức. Quần áo giặt được; những buổi chơi đất, chơi nước là thứ trẻ nhớ.
- Đừng so sánh con với bạn về chuyện nhanh chậm, khéo vụng — trẻ cùng tuổi phát triển vận động rất khác nhau.
- Đừng để màn hình thay chỗ vận động vào đúng khung giờ chiều tối, lúc con cần được xả sức nhất.
An toàn khi cho con chơi
- Đội mũ bảo hiểm khi con đạp xe, kể cả đi trong sân.
- Kiểm đồ chơi ngoài trời: xích đu lỏng, cầu trượt nứt, bề mặt nóng dưới nắng trưa.
- Chơi ngoài trời tránh giờ nắng gắt, mang nước, đội mũ.
- Sân chơi công cộng thì người lớn ở trong tầm tay, không ngồi xa bấm điện thoại.
- Gần đường, gần ao hồ thì phải có rào hoặc người lớn đứng cạnh.
Khi nào thì nên hỏi bác sĩ
- Con hay ngã hơn hẳn bạn cùng tuổi, đi lại vụng về rõ rệt.
- Con né tránh mọi hoạt động vận động, không chịu chạy nhảy, mau mệt bất thường.
- Con than đau chân, đau khớp lặp lại.
- Con thụt lùi: làm được rồi giờ không làm được nữa.
- Con lên cân nhanh bất thường hoặc chậm lên cân trong thời gian dài — đây là chuyện nên để bác sĩ xem và theo dõi bằng biểu đồ tăng trưởng, không phải chuyện tự đánh giá ở nhà.
Điều đáng nhớ
Không cần lớp năng khiếu, không cần dụng cụ, không cần sân rộng. Thứ thay đổi được nhiều nhất là mười lăm phút đi bộ mỗi ngày và một khoảng trống nhỏ trong nhà để con được chạy.
Trẻ được vận động đủ thì ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn và ít cáu hơn — ba thứ mà mọi nhà có con mầm non đều đang mong.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mầm non cần vận động thế nào?
Càng nhiều càng tốt và rải đều trong ngày chứ không cần một buổi tập dài, phần lớn nên là chơi tự do chứ không phải bài tập có người hướng dẫn. Ngoài trời tốt hơn trong nhà, và đừng để con ngồi yên quá lâu một lúc, cứ chừng nửa tiếng nên có dịp đứng dậy đi lại.
Nhà chật không có sân thì làm sao?
Dọn một khoảng trống nhỏ vài mét vuông không vật cản, chơi những trò không cần đồ như đi theo vạch băng dính dán sàn, nhảy lò cò, bò chui qua ghế, ném bóng vải vào rổ, bắt chước dáng đi con vật. Cho con làm việc nhà thật và dành mười lăm phút đi bộ mỗi ngày quanh khu nhà, để con tự đi chứ đừng bế.
Nên hỏi trường những gì về vận động?
Hỏi mỗi ngày con ra sân mấy lần và mỗi lần bao lâu, trời nắng gắt hay mưa thì lớp vận động thế nào và có chỗ chơi trong nhà không, sân có đồ chơi vận động và có kiểm tra an toàn định kỳ không, có giờ thể chất riêng không, và con có được chạy tự do hay hoạt động nào cũng phải xếp hàng.
Những gì nên tránh?
Đừng bắt trẻ mầm non tập theo bài như người lớn vì trẻ tuổi này học qua chơi, đừng ép con chơi môn con không thích, đừng dùng vận động làm hình phạt hay cấm chơi để phạt con, đừng sợ bẩn quá mức, và đừng so sánh con với bạn về nhanh chậm khéo vụng vì trẻ cùng tuổi phát triển vận động rất khác nhau.
Khi nào thì nên hỏi bác sĩ?
Khi con hay ngã hơn hẳn bạn cùng tuổi hoặc đi lại vụng về rõ rệt, khi con né tránh mọi hoạt động vận động và mau mệt bất thường, khi con than đau chân đau khớp lặp lại, khi con thụt lùi tức làm được rồi giờ không làm được nữa, hoặc khi con lên cân nhanh bất thường hay chậm lên cân trong thời gian dài.
