Bố mẹ làm nghề tự do: đặt cứng vài mốc, còn lại linh hoạt

Chạy xe công nghệ, giao hàng, thợ điện nước, thợ xây, cắt tóc tại nhà, bán hàng online, nhận may gia công, dạy kèm, quay dựng thuê — ngày càng nhiều bố mẹ trẻ làm những nghề không có giờ hành chính và không có lương cố định.

Cái khó không phải là bận, mà là không đoán trước được hôm nay bận tới mấy giờ. Bài này viết cho đúng chỗ đó.

Ba khó khăn riêng

• Giờ làm co giãn theo đơn. Có hôm xong sớm, có hôm nhận thêm cuốc cuối ngày rồi trễ giờ đón con.
• Thu nhập không đều theo tháng — mà học phí thì đều.
• Không có ranh giới giữa giờ làm và giờ ở nhà: người làm online, nhận may, bán hàng thì làm ngay trong nhà, và trẻ luôn thấy bố mẹ "đang ở đây nhưng không rảnh".

Đổi cách nghĩ: một khung giờ cố định cho con

Nghề tự do khó ở chỗ mọi thứ đều linh hoạt. Nên thứ cần làm là đặt ra vài mốc không linh hoạt, và mọi việc khác xoay quanh chúng:

• Giờ đón con là một cuộc hẹn, không phải một việc làm khi rảnh. Nếu chạy xe thì đặt mốc đó trong ứng dụng như một lịch đã kín.
• Giờ ăn tối và giờ ngủ của con cố định, dù người lớn còn việc. Người lớn làm tiếp sau khi con ngủ, không ngược lại.
• Một khoảng ngắn mỗi ngày chỉ dành cho con, không cầm điện thoại. Mười phút có mặt thật sự hơn cả buổi ngồi cạnh mà đang trả tin nhắn.
• Ngày nghỉ thì nghỉ thật. Nghề tự do dễ trôi vào cảnh làm cả bảy ngày mà không nhận ra.

Đưa đón: chuẩn bị cho hôm hỏng kế hoạch

1. Hỏi trường giờ trả muộn nhất và phí trông muộn — biết trước thì hôm kẹt chọn ngay, không phải cân nhắc.
2. Một người dự phòng cố định, đã khai báo với cô, có tên trong danh sách đón.
3. Vài số điện thoại phụ huynh cùng lớp — người ở cùng khu đón hộ một hôm là chuyện rất bình thường, chỉ cần có quan hệ từ trước.
4. Báo cô ngay khi biết mình sẽ trễ, đừng để cô và con cùng chờ mà không biết tới lúc nào.
5. Đừng nhận việc cuối ngày nếu chưa chốt được ai đón con. Một cuốc xe không đáng đổi bằng việc con đứng chờ ngoài cổng.

Làm việc tại nhà mà có con nhỏ

Đây là hoàn cảnh của người bán online, nhận may, làm nội dung, dạy kèm trực tuyến:

• Một góc làm việc tách khỏi góc chơi của con, dù chỉ là một cái bàn quay lưng lại.
• Nói rõ với con khi nào bố mẹ đang làm: một dấu hiệu đơn giản mà trẻ hiểu — đội tai nghe, đóng cửa, bật đèn bàn.
• Đừng làm cả ngày với con bên cạnh rồi nghĩ là đã trông con. Trẻ ở cạnh người đang bận thì vừa không được chơi tử tế, vừa không được để mắt tử tế.
• Vẫn cho con đi học. Buổi con ở lớp là buổi làm được nhiều nhất — và đó cũng là lý do kinh tế, không chỉ là chuyện của con.
• Hàng hoá, dụng cụ, kéo, kim, máy móc: cất cao, không để lẫn vào chỗ con chơi.
• Không dùng màn hình làm người trông trẻ để mình làm việc — tiện thật, nhưng làm hằng ngày thì thành nếp rất khó bỏ.

Người chạy xe: mấy việc riêng

• Không chở con đi cùng khi đang làm — không phải vì con vướng, mà vì lúc đó không ai trông con khi mình giao hàng.
• Mũ, đai, ghế có chỗ để chân khi đưa đón con, dù chỉ đi hai cây số.
• Chạy chậm hơn khi có con ngồi sau, không nghe điện thoại, không xem đường trên điện thoại.
• Đừng chạy quá sức. Người lái buồn ngủ là rủi ro cho cả nhà — thu nhập một hôm không đáng đổi bằng chuyện đó.

Thu nhập không đều: tính học phí như một khoản cố định

• Tách phần học phí ngay khi có tiền về, trước khi tính các khoản khác. Nghề tự do dễ tiêu theo ngày, nên khoản nào không tách ra sớm thì khoản đó hay thiếu.
• Hỏi trường có đóng theo quý hoặc theo năm không, đóng trọn năm có giảm không.
• Tháng ế thì nói trước với trường, đừng khất sau. Nói trước là thương lượng, khất sau là mất lòng.
• Biết rõ chi phí thật cả năm — không chỉ học phí tháng mà cả tiền ăn, khoản đầu năm, đồng phục, hoạt động, và phí hè.
• Không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì nên tìm hiểu bảo hiểm y tế cho cả nhà — với người làm tự do, một lần ốm nặng là cú sốc tài chính lớn nhất.

Chọn trường cho nhà làm nghề tự do

1. Giờ giấc co giãn — quan trọng hơn mọi thứ khác ở hoàn cảnh này.
2. Gần nhà, để hôm kẹt vẫn chạy về kịp.
3. Cách đóng học phí linh hoạt.
4. An toàn: giấy phép, sĩ số trên số cô, bếp, cổng trường.

Trường đóng cửa đúng năm giờ và thu cứng theo tháng thì đẹp mấy cũng khó dùng được lâu.

Nói với cô giáo

• Nhà làm nghề gì, giờ giấc ra sao — để cô hiểu khi gia đình hay đón sát giờ.
• Ai đón thay, kèm số điện thoại và quan hệ.
• Khó dự họp giờ hành chính thì hẹn cô khung giờ khác, phần lớn cô thu xếp được nếu biết trước.
• Đừng ngại nói mình làm nghề tự do. Đây là nghề của rất nhiều gia đình, và cô ở trường nào cũng đã gặp.

Điều đáng nhớ

Nghề tự do cho thứ mà nghề văn phòng không có: có thể chủ động sắp xếp để có mặt lúc con cần. Nhưng sự chủ động đó chỉ thành hiện thực khi vài mốc được đặt cứng — giờ đón, giờ ăn tối, giờ ngủ của con.

Còn lại thì linh hoạt bao nhiêu cũng được.