Ở nhiều xã của Nghệ An, Hà Tĩnh, Hải Dương, Hưng Yên, Thanh Hoá, Bắc Ninh, có những lớp mẫu giáo mà một phần tư số cháu ở với ông bà, còn bố mẹ đang làm việc ở Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Chuyện này khác hẳn nhà có bố mẹ đi làm xa trong nước. Đi làm ở tỉnh khác thì tháng về một lần, Tết về dài ngày. Đi nước ngoài là ba năm, năm năm, có khi lâu hơn — và giữa hai lần gặp là màn hình điện thoại.
Cái khó thật sự không phải là tiền
Đây là nhóm nhà thường không thiếu tiền học. Học phí đóng đủ, con có đồ mới, có sữa. Cái thiếu nằm chỗ khác:
- Người ở cùng con là ông bà, đã có tuổi, sức có hạn, và nhiều ông bà trông hai ba cháu cùng lúc.
- Lệch múi giờ: bố mẹ tan ca lúc con đang ngủ, con thức thì bố mẹ đang làm. Cuộc gọi hay rơi vào lúc cả hai bên đều mệt.
- Con nhớ mặt qua màn hình chứ không nhớ hơi — bé đi từ lúc con một tuổi thì tới bốn tuổi, bố mẹ với con gần như là người quen chứ chưa phải người thân.
- Giấy tờ: người ký sổ liên lạc, người đón con, người quyết khi con ốm — trên giấy vẫn là bố mẹ, mà bố mẹ ở cách nửa vòng trái đất.
Gọi về thế nào cho có ích
Gọi nhiều chưa chắc đã hơn. Trẻ mầm non không ngồi nói chuyện điện thoại được lâu, và một cuộc gọi dài lê thê thường kết thúc bằng con bỏ chạy còn mẹ khóc.
- Ngắn và đều hơn là dài và thưa. Mười phút mỗi tối tốt hơn một tiếng mỗi tuần.
- Gọi vào giờ cố định — sau khi con ăn tối chẳng hạn. Trẻ tuổi này bám vào nếp; biết trước là tới giờ gặp mẹ thì con chờ.
- Đừng bắt con "chào mẹ đi", "nói gì đi". Con im là chuyện thường. Cứ để con làm việc của con trước ống kính: tô màu, xếp hình, ăn — bố mẹ nhìn con sống còn hơn bắt con diễn.
- Kể chuyện của mình: hôm nay mẹ làm gì, chỗ mẹ ở trời thế nào, mẹ ăn món gì. Con cần hình dung được bố mẹ đang ở một nơi có thật.
- Đọc chuyện qua điện thoại — cách tốt nhất mà nhiều nhà bỏ qua. Con vừa nghe giọng vừa có việc để làm cùng.
- Đừng hỏi "con có nhớ mẹ không" mỗi cuộc. Câu đó làm con buồn mà không giải quyết gì.
Những việc làm được từ xa
- Xin số của cô và nhắn với cô trực tiếp, đừng qua nhiều lần chuyển lời. Nhiều cô sẵn sàng nhắn ảnh, nhắn tình hình con.
- Vào nhóm lớp nếu lớp có nhóm. Thấy ảnh con trong hoạt động hằng ngày là thứ ông bà khó kể lại được.
- Gửi về một thứ có thật: cái áo, quyển sách tranh, một bức ảnh in ra. Trẻ tuổi này cần thứ cầm được, không chỉ thứ nhìn thấy trên màn hình.
- Ghi âm giọng đọc chuyện để ông bà mở cho con nghe trước khi ngủ, kể cả hôm không gọi được.
- Tự mình hỏi cô một lần mỗi tháng về việc con ăn, con ngủ, con chơi với bạn — đừng chỉ hỏi ông bà, vì ông bà thường báo tin vui và giấu tin lo.
Giấy tờ phải lo trước khi đi
Đây là phần hay bị bỏ quên nhất, và chỉ lộ ra đúng lúc gấp.
- Viết giấy uỷ quyền cho ông bà về việc đưa đón, ký sổ liên lạc, và quan trọng nhất là quyết khi con phải đi viện. Nhiều nơi cần chữ ký người giám hộ.
- Khai với trường ai là người liên hệ chính, số điện thoại ai gọi được ngay — không phải số của bố mẹ ở nước ngoài.
- Giấy tờ của con để một chỗ ông bà biết: giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng.
- Bảo hiểm y tế của con phải còn hạn — hỏi trường hoặc xã, đừng để tới lúc con ốm mới biết hết hạn.
- Dặn ông bà một danh sách ngắn: con dị ứng gì, con có bệnh gì cần lưu ý, thuốc nào con từng dùng.
Phần của ông bà
Ông bà là người làm việc nặng nhất trong chuyện này, và thường là người ít được hỏi han nhất.
- Đừng để ông bà tự lo hết. Thuê người đưa đón, nhờ họ hàng đỡ một buổi, gửi tiền để ông bà thuê giúp việc một số hôm — tiền dùng vào đây đúng hơn là dồn hết vào đồ đạc cho con.
- Cách nuôi của ông bà khác cách của bố mẹ, và cãi nhau qua điện thoại về việc đó thì không ai thắng. Chọn vài việc thật sự quan trọng mà nói: cho con ngủ đúng giờ, hạn chế màn hình, đưa con đi tiêm đúng lịch.
- Đừng để ông bà nói "bố mẹ mày đi rồi" theo kiểu trách móc. Con nghe được, và con hiểu là mình bị bỏ.
- Gọi hỏi thăm ông bà riêng, không chỉ gọi để gặp con. Người chăm cháu suốt năm cũng cần người hỏi mình có mệt không.
Khi nào thì nên để ý thêm
Phần lớn các cháu ở với ông bà vẫn lớn lên bình thường. Nhưng có mấy dấu hiệu nên nói với cô và cân nhắc đưa con đi khám:
- Con chậm nói rõ rệt so với bạn cùng tuổi — nhà ít người nói chuyện với trẻ là một nguyên nhân thật, không phải chuyện nhỏ.
- Con rất bám hoặc rất lì, khóc nhiều khi tới lớp trong thời gian dài.
- Con hay đau bụng, đau đầu mà khám không ra bệnh — trẻ hay nói nỗi lo bằng cơ thể.
- Con không hỏi về bố mẹ nữa, kể cả khi trước đó hay hỏi.
Những dấu hiệu này không có nghĩa nhà làm sai. Chúng chỉ là lời nhắc rằng con đang cần thêm người ngồi xuống nói chuyện với mình.
Ngày bố mẹ về
Đây là phần ít ai chuẩn bị, mà lại là phần dễ đau lòng nhất.
- Con có thể không nhận ra bố mẹ, hoặc nhận ra mà không chịu theo. Đó là chuyện bình thường và không phải lỗi của ai.
- Đừng ép ôm, đừng ép gọi. Cho con vài ngày, vài tuần. Trẻ theo người quen chứ không theo giấy tờ.
- Vào bằng việc làm cùng: cùng ăn, cùng tắm, cùng đưa đi học. Quen hơi nhanh hơn quen mặt.
- Đừng đổi hết nếp nhà ngay. Con vừa mới có thêm một người trong nhà, đổi luôn giờ ngủ, chỗ ngủ, cách ăn là quá nhiều thứ cùng lúc.
- Đừng nói xấu cách ông bà nuôi trước mặt con. Với con, ông bà là người đã ở đó suốt.
- Báo cô biết bố mẹ về — cô sẽ để ý những ngày đầu, và cũng cần biết ai đón con từ nay.
Điều đáng nhớ
Đi làm xa là một lựa chọn có lý do, thường là lý do vì chính đứa trẻ này. Không ai cần được nhắc rằng xa con là thiệt thòi — họ biết rõ hơn ai hết.
Thứ giúp được nhiều nhất không phải là gọi về nhiều hơn, mà là giữ một nếp đều đặn: một giờ gọi cố định, một người lớn ở nhà được san sẻ bớt việc, một cô giáo có số liên lạc thẳng, và giấy tờ lo xong trước khi cần dùng tới.
