Con về kể bị bạn giật đồ chơi, bị đẩy ngã, bị mấy bạn không cho chơi cùng. Hoặc con không kể gì nhưng bỗng không muốn đi học. Phụ huynh vừa xót vừa bối rối: can thiệp tới đâu thì vừa, và nói với ai.
Phân biệt ba thứ hay bị gộp làm một
1. Va chạm bình thường. Hai đứa trẻ giành một món đồ, đẩy nhau, khóc, rồi năm phút sau chơi tiếp. Đây là chuyện xảy ra hằng ngày ở mọi lớp mầm non và là cách trẻ học về ranh giới.
2. Hành vi gây hấn. Một cháu hay đánh, hay giật đồ — nhưng không nhắm vào ai cụ thể, và thường vì cháu đó chưa biết diễn đạt bằng lời.
3. Bắt nạt. Lặp lại, nhắm vào một đứa trẻ cụ thể, và có chênh lệch về sức hoặc về số đông. Ở tuổi mầm non, dạng này thường là gạt ra khỏi nhóm chơi hơn là đánh — "không cho bạn ấy chơi", "không ai được chơi với bạn ấy".
Cả ba đều cần người lớn để ý, nhưng cách xử khác nhau. Gọi mọi va chạm là bắt nạt thì mất tập trung vào ca thật sự cần giúp.
Dấu hiệu con đang gặp chuyện ở lớp
- Không muốn đi học, khóc từ tối hôm trước, bịa ra đau bụng đau đầu vào buổi sáng.
- Hay có vết bầm, xước mà không giải thích được.
- Mất đồ liên tục: dép, bình nước, đồ chơi mang theo.
- Thay đổi rõ: thu mình, cáu gắt, tè dầm lại, khóc đêm, ăn kém.
- Nhắc tới một bạn cụ thể với vẻ sợ, hoặc tránh nói về bạn ấy.
- Con bắt chước hành vi lạ: nói câu doạ nạt, đẩy em ở nhà.
Một dấu hiệu thì chưa nói lên gì; vài dấu hiệu cùng lúc và kéo dài thì nên tìm hiểu.
Hỏi con thế nào cho ra chuyện
- Hỏi mở, hỏi lúc thoải mái: lúc tắm, lúc đi bộ, lúc trước khi ngủ — đừng hỏi ngay lúc vừa đón.
- "Hôm nay con chơi với ai?", "Ai làm con vui?", "Có lúc nào con buồn không?" — dễ trả lời hơn câu "có ai bắt nạt con không".
- Đừng hỏi dồn, đừng hỏi gợi ý. Trẻ ba, bốn tuổi sẽ kể theo ý người lớn muốn nghe, và khi đó lời kể mất giá trị.
- Nghe hết, đừng cắt ngang, đừng phản ứng dữ dội — con thấy bố mẹ hoảng thì lần sau không kể nữa.
- Nói rõ một câu: "con kể là đúng, con không có lỗi".
- Chơi đóng vai với búp bê — nhiều trẻ kể qua trò chơi dễ hơn kể trực tiếp.
Nói với cô — cách làm hiệu quả
- Nói trực tiếp với cô trước, không đăng lên nhóm lớp hay mạng xã hội. Một khi đã lên nhóm thì mọi người phòng thủ và không ai giải quyết được gì.
- Kể sự việc, đừng kết luận: "con em kể là bị đẩy ở sân, cô có thấy gì không ạ?" Cô nhớ phần mình không nhìn thấy.
- Hỏi cô nhìn nhận thế nào — cô thấy cả lớp mỗi ngày và có mẫu so sánh mà gia đình không có.
- Đề nghị cụ thể: đổi chỗ ngồi, để mắt giờ chơi ngoài sân, ghép con với một bạn hợp. Cụ thể thì dễ được làm.
- Hẹn xem lại sau một, hai tuần — đừng để câu chuyện kết thúc bằng "cô sẽ để ý".
- Nếu lặp lại mà không đổi: xin gặp ban giám hiệu, mang theo ngày tháng cụ thể.
Đừng tự đi tìm đứa trẻ kia để nói chuyện, và đừng gọi cho phụ huynh bên đó khi chưa qua cô. Việc này gần như luôn làm mọi thứ tệ hơn.
Dạy con — bốn việc dùng được cả đời
- Nói to "không được!" và bước ra chỗ khác. Tập ở nhà bằng trò chơi cho thành phản xạ.
- Đi tìm cô, và biết rằng báo cô không phải là mách lẻo — nói rõ điều này với con.
- Đứng gần bạn khác thay vì chơi một mình ở góc — trẻ đứng lẻ dễ thành mục tiêu hơn.
- Kể lại cho bố mẹ — và con không bao giờ bị mắng vì kể.
Điều không nên dạy con
- "Nó đánh con thì con đánh lại." Con sẽ thành đứa trẻ tiếp theo bị phàn nàn, và ở tuổi này con cũng không đo được lực.
- "Kệ nó đi." Con hiểu thành chuyện của mình không quan trọng, rồi thôi không kể nữa.
- "Con phải mạnh mẽ lên." Không dạy được kỹ năng nào, chỉ nói với con rằng con đang sai.
- "Đừng chơi với bạn đó nữa" như giải pháp duy nhất — trẻ vẫn ở chung lớp cả ngày.
Nếu con mình là đứa hay gây chuyện
Đây là tình huống khó chịu theo kiểu khác, và cần được nói tới:
- Đừng phủ nhận ngay. Hỏi cô cho rõ: xảy ra khi nào, thường vào lúc nào trong ngày.
- Đừng đánh con để "cho chừa" — dạy bằng đau thì con làm đúng thế với bạn.
- Tìm nguyên nhân: con mệt, đói, chưa nói được điều mình muốn, hay đang bắt chước ai đó.
- Dạy câu thay thế và tập ở nhà.
- Thống nhất với cô để ở nhà và ở lớp xử giống nhau.
- Đừng gắn nhãn cho con: "thằng này hung dữ lắm" — trẻ tin điều người lớn lặp lại.
Khi nào nên nghĩ tới đổi lớp hoặc đổi trường
- Sự việc lặp lại nhiều lần sau khi đã trao đổi, và trường không đưa ra được phương án nào.
- Trường giấu, không báo khi con bị thương.
- Con sợ đi học rõ rệt và kéo dài.
- Sĩ số quá đông so với số cô — đây thường là gốc của vấn đề và không sửa được bằng lời hứa.
Đổi trường là phương án cuối, nhưng không phải là thất bại nếu chỗ đó thật sự không ổn. Chỉ nên cho con vài tuần làm quen trước khi kết luận, và nói chuyện với cô ít nhất một lần cho tới nơi.
Điều đáng nhớ
Ở tuổi mầm non, gần như mọi chuyện đều xử được nếu người lớn biết sớm. Vì vậy điều quan trọng nhất không phải là dạy con cách đối phó, mà là giữ cho con luôn kể lại — và cách giữ chỉ có một: con kể gì cũng không bị mắng, và điều con kể luôn được người lớn làm gì đó.
