Con bốn tuổi vẫn ngủ giữa bố mẹ. Nhà chật, hoặc con không chịu rời. Ông bà bảo để con ngủ cùng cho ấm, người khác bảo phải cho ngủ riêng sớm cho tự lập. Không ai nói cho gia đình biết cái nào đúng với hoàn cảnh nhà mình.
Không có một mốc đúng cho mọi nhà
Ngủ chung là chuyện bình thường ở rất nhiều gia đình Việt, và nó không làm hại đứa trẻ. Ngủ riêng cũng không phải thước đo sự tự lập. Thứ đáng nhìn là ba điều:
- Con có ngủ đủ và ngủ ngon không?
- Người lớn có ngủ được không? Bố mẹ mất ngủ triền miên là lý do chính đáng để đổi cách sắp xếp.
- Chỗ ngủ có an toàn không?
Ba câu đó trả lời được thì cách nào cũng ổn — dù là ngủ chung giường, ngủ chung phòng khác giường, hay ngủ riêng phòng.
An toàn khi ngủ chung — phần không thương lượng
Với trẻ dưới một tuổi, đây là phần quan trọng nhất của bài:
- Nằm ngửa khi ngủ, mặt phẳng, không gối cao.
- Không chăn dày trùm mặt, không nhiều thú bông, không gối ôm to quanh chỗ trẻ nằm.
- Không để trẻ ngủ trên nệm quá mềm, ghế sofa, hoặc trong lòng người đang buồn ngủ.
- Không ngủ chung khi người lớn đã uống rượu bia, dùng thuốc gây buồn ngủ, hoặc quá mệt.
- Không hút thuốc trong nhà — điều này đúng với mọi lứa tuổi.
- Chèn chắn mép giường hoặc cho trẻ nằm phía trong để không rơi xuống đất.
Với trẻ lớn hơn thì chủ yếu là: đủ chỗ nằm, thoáng, không quá nóng, và không có gì có thể đè lên con.
Khi nào nên nghĩ tới cho con ngủ riêng
- Người lớn mất ngủ kéo dài vì con đạp, con trở mình, con đòi ti đêm.
- Con ngủ không sâu, hay tỉnh giấc vì tiếng động của người lớn.
- Giường quá chật cho số người đang nằm.
- Nhà sắp có em bé — nên tách trước khi em ra đời vài tháng, đừng làm đúng lúc em về nhà.
- Con đã tỏ ra muốn có chỗ riêng.
Khi nào nên hoãn: con đang ốm, vừa đi lớp lần đầu, vừa chuyển nhà, nhà vừa có biến động. Đừng chồng hai thay đổi lớn lên nhau.
Cách tách dần — sáu bước
- Bắt đầu từ chỗ ngủ riêng trong cùng phòng: một tấm nệm nhỏ cạnh giường bố mẹ. Đây là bước dễ nhất và nhiều nhà dừng luôn ở đây cũng không sao.
- Cho con tham gia: chọn chăn gối, chọn chỗ đặt. Con thấy đây là "chỗ của con" thì dễ chấp nhận hơn.
- Giữ nghi thức trước khi ngủ giống nhau mỗi tối: tắm, thay đồ, đọc chuyện, tắt đèn lớn. Nghi thức quen quan trọng hơn chỗ nằm.
- Ngồi cạnh con lúc đầu, rồi mỗi đêm ngồi xa dần, rồi ra khỏi phòng sau khi con đã díu mắt.
- Con sang giường bố mẹ giữa đêm thì dẫn con về, nhẹ nhàng, ít nói. Vài đêm đầu có thể phải làm nhiều lần.
- Làm đều trong hai, ba tuần. Nửa vời — hôm cho sang, hôm không — thì kéo dài hơn nhiều.
Điều không nên làm
- Đừng tách đột ngột trong một đêm rồi để con khóc một mình trong phòng tối.
- Đừng khoá cửa phòng con.
- Đừng doạ: "không ngủ ngoan là ma bắt", "tắt đèn có con gì trong tủ". Nỗi sợ đó ở lại rất lâu.
- Đừng lấy việc ngủ riêng làm phần thưởng hay hình phạt.
- Đừng so với con nhà khác — mỗi nhà một hoàn cảnh, một diện tích.
Nhà chật thì làm thế nào
Phần lớn gia đình ở thành phố và ở nhà trọ không có phòng riêng cho con. Vẫn làm được:
- Một góc riêng thay cho một phòng riêng: tấm nệm, cái rèm hoặc tủ ngăn, một cái đèn nhỏ.
- Con vẫn có "chỗ của con" dù cách giường bố mẹ một mét — điều quan trọng là con nhận ra nó là của mình.
- Tắt đèn lớn và hạ tiếng khi tới giờ con ngủ, dù người lớn còn thức.
- Người lớn xem điện thoại thì quay màn hình ra chỗ khác hoặc ra ngoài.
Ở nhà nhiều thế hệ, nên nói trước với ông bà về việc đang tập — không thì con sang ngủ với ông bà mỗi khi bị dẫn về giường, và việc tập thành dở dang mãi.
Giấc ngủ đêm quan trọng hơn chuyện ngủ ở đâu
- Giờ ngủ cố định, kể cả cuối tuần — lệch hai hôm thì đầu tuần con đi lớp lừ đừ.
- Không màn hình trong khoảng một tiếng trước khi ngủ.
- Phòng tối, mát, yên; đèn ngủ nhỏ nếu con sợ tối.
- Bữa tối không quá muộn và không quá no.
- Vận động ban ngày — trẻ chạy nhảy đủ thì đêm ngủ sâu hơn.
- Con ngủ trưa quá dài hoặc quá muộn ở lớp thì tối khó vào giấc — nói với cô nếu cần.
Khi nào nên đi khám
- Con ngáy to, thở bằng miệng, có lúc như ngưng thở khi ngủ.
- Con khóc thét, hoảng loạn về đêm lặp lại nhiều lần.
- Con ngủ rất ít so với tuổi và ban ngày lúc nào cũng mệt.
- Con bỗng đổi hẳn nếp ngủ mà không rõ lý do.
Điều đáng nhớ: ngủ chung hay ngủ riêng không quyết định con tự lập hay không. Thứ quyết định là con có ngủ đủ, và cả nhà có được nghỉ ngơi hay không — hai điều đó thì đáng sắp xếp lại vì.
