Có những gia đình mà bố mẹ chỉ học hết cấp một, cấp hai, hoặc đọc viết khó khăn. Khi con tới tuổi đi lớp, họ thường mang một nỗi lo riêng: "mình có dạy được con không", và một nỗi ngại: ngại vào trường, ngại hỏi cô, sợ bị coi thường.
Bài này viết cho đúng hoàn cảnh đó — và bắt đầu bằng một điều cần nói rõ.
Thứ trẻ mầm non cần, bố mẹ nào cũng cho được
Ở tuổi ba tới năm, thứ quyết định con phát triển thế nào không phải là trình độ học vấn của bố mẹ. Đó là:
- Được nói chuyện mỗi ngày. Vốn từ của trẻ đến từ số lời con nghe được từ người thân — kể chuyện đồng áng, chuyện chợ búa, chuyện trong xóm đều làm được việc đó.
- Được ăn no, ngủ đủ, chơi và chạy nhảy.
- Được người lớn để mắt và ôm ấp.
- Đi học đều.
Bốn thứ đó không đòi bằng cấp nào. Và một gia đình làm được bốn thứ đó thì con vào lớp một không thua kém ai.
Không đọc được chữ vẫn kể chuyện được
Đây là phần nhiều người nghĩ là mình không làm được. Thật ra có nhiều cách:
- Kể chuyện đời mình: hồi bố bằng tuổi con, chuyện con trâu, chuyện đi biển, chuyện ông bà. Trẻ mê chuyện thật hơn chuyện trong sách.
- Kể chuyện cổ tích nghe từ bà — kể theo trí nhớ, không cần đúng từng chữ.
- Hát ru, hát dân ca, đọc đồng dao: đây là vốn ngôn ngữ rất giàu, và nhiều người thuộc mà không biết mình đang dạy con.
- Xem tranh và kể theo tranh: mở sách của con, nhìn hình rồi hỏi "con thấy gì đây", "bạn này đang làm gì". Không đọc chữ vẫn làm được trọn vẹn.
- Nhờ anh chị lớn đọc cho em — vừa giúp em, vừa luyện cho chính đứa lớn.
- Bật đài, bật truyện nói rồi ngồi nghe cùng con và hỏi lại — nghe cùng thì khác hẳn bật cho con nghe một mình.
Nói chuyện với cô giáo — đừng ngại
Nhiều phụ huynh không dám hỏi vì sợ hỏi câu ngớ ngẩn. Vài điều nên biết:
- Cô đã gặp mọi loại gia đình và không đánh giá ai qua cách nói.
- Cứ hỏi bằng lời của mình, không cần chữ nghĩa. "Cháu ăn được không cô", "cháu có chơi với bạn không" là những câu hỏi rất đúng.
- Nói thẳng nếu mình đọc viết khó: "cô nhắn gì thì gọi điện cho em nhé, em đọc chậm". Cô sẽ gọi, và đó là chuyện bình thường.
- Giấy tờ khó thì nhờ — nhờ cô, nhờ cán bộ xã, nhờ người thân. Không ai cười người đi hỏi cho con mình.
- Đi họp phụ huynh, ngồi nghe cũng được. Có mặt là con biết bố mẹ quan tâm tới chuyện học của mình.
Giấy tờ và chính sách: hỏi ba nơi
Đây là phần dễ bị bỏ lỡ nhất, và cũng là phần đổi ra tiền thật cho gia đình:
- Hỏi cô giáo: năm nay trường có khoản hỗ trợ nào, nhà mình có thuộc diện không, nộp giấy gì.
- Hỏi bộ phận một cửa ở UBND xã, phường: nhiều khoản làm qua chính quyền chứ không qua trường.
- Hỏi trưởng thôn, trưởng ấp, tổ trưởng dân phố.
Hỏi hai lần vẫn hơn bỏ lỡ một khoản con đáng được nhận. Và nếu không đọc được giấy tờ thì cứ nói thẳng, đề nghị người ta đọc giúp và giải thích — đó là việc của họ.
Giấy tờ cần có: giấy khai sinh, giấy tờ cư trú, thẻ bảo hiểm y tế của con, sổ tiêm chủng. Để tất cả trong một túi riêng, bọc ni lông, cất chỗ khô ráo.
Giúp con chuẩn bị vào lớp một — không cần dạy chữ
Nhiều gia đình lo phải dạy con viết chữ trước. Thật ra thứ trường cần ở một đứa trẻ vào lớp một là:
- Tự đi vệ sinh, tự xúc ăn, tự mặc áo, tự cất dép.
- Ngồi yên được một lúc và nghe người khác nói hết câu.
- Biết nói ra khi cần: con đau bụng, con khát, con muốn đi vệ sinh.
- Chơi được với bạn, biết chờ tới lượt.
- Cầm được bút màu, tô, vẽ nguệch ngoạc — cơ tay quen cầm là đủ.
Tất cả những thứ đó dạy được ở nhà mà không cần biết chữ: cho con tự làm, chờ con làm xong, khen khi con làm được.
Đừng để nỗi ngại thành khoảng cách
- Đừng nói trước mặt con rằng "bố mẹ dốt không dạy được con" — trẻ tin điều người lớn lặp lại, và nó ảnh hưởng tới cách con nhìn việc học.
- Con hỏi mà mình không biết thì nói thật: "bố không biết, mai mình hỏi cô". Đó là cách dạy con rằng không biết thì đi hỏi — bài học quý hơn nhiều câu trả lời.
- Khoe với con những gì mình giỏi: làm ruộng, đi biển, sửa xe, nấu ăn, may vá. Trẻ cần thấy bố mẹ mình là người làm được việc.
- Đi học đều là thứ quan trọng nhất mình làm cho con — và đó là việc hoàn toàn trong tầm tay.
Nhờ người xung quanh
- Nhờ anh chị lớn trong nhà đọc thư của trường, đọc sách cho em.
- Nhờ hàng xóm hoặc người cùng lớp của con nhắc lịch, nhắc hạn nộp giấy.
- Hỏi hội phụ huynh, hỏi người trong xóm đã có con đi học trước.
- Nhờ cô giáo gọi điện thay vì nhắn tin.
Nhờ vả không phải là kém cỏi. Ở chuyện học của con, người chịu đi hỏi luôn làm tốt hơn người ngại hỏi — bất kể học tới đâu.
