Con hay ốm vặt khi đổi mùa và chuyện dùng kháng sinh

Tháng nào cũng một đợt: sổ mũi, ho, sốt, vừa khỏi vài hôm lại ốm tiếp. Nhà thì sốt ruột, đi làm thì phải xin nghỉ, và câu hỏi lặp lại mỗi lần: có phải con sức đề kháng kém không, và có nên uống kháng sinh cho nhanh khỏi.

Ốm vặt nhiều trong năm đầu đi lớp là bình thường

• Trẻ mới đi lớp tiếp xúc với rất nhiều tác nhân mới mà cơ thể chưa gặp bao giờ. Mỗi lần ốm là một lần hệ miễn dịch học thêm.
• Vài đợt cảm mỗi năm ở tuổi này là chuyện thường, nhất là năm đầu đi lớp và vào mùa lạnh hoặc chuyển mùa.
• Số đợt giảm dần theo năm — phần lớn trẻ năm thứ hai đã ốm ít hơn hẳn năm đầu.
• Con ốm không có nghĩa là trường bẩn hay gia đình chăm kém.

Điều đáng nhìn không phải là bao nhiêu đợt, mà là mỗi đợt con hồi phục thế nào và giữa các đợt con có khoẻ không.

Kháng sinh: chỗ hiểu lầm nhiều nhất

• Phần lớn cảm, ho, sổ mũi ở trẻ là do vi rút — mà kháng sinh không diệt vi rút. Uống vào thì con vẫn khỏi theo đúng thời gian của nó, chứ không nhanh hơn.
• Đờm xanh hoặc vàng không có nghĩa là phải dùng kháng sinh. Đây là hiểu lầm rất phổ biến.
• Kháng sinh dùng không cần thiết thì có hại: tiêu chảy, dị ứng, và làm vi khuẩn quen thuốc — tới lúc con thật sự cần thì thuốc kém tác dụng.
• Chỉ dùng khi bác sĩ kê, và khi đã kê thì uống đủ liều đủ ngày, không thấy đỡ là dừng.

Ba việc không nên làm, dù rất phổ biến:

• Không tự ra hiệu thuốc mua kháng sinh theo trí nhớ hoặc theo lời mách.
• Không dùng lại đơn cũ cho đợt ốm mới — bệnh khác nhau thì thuốc khác nhau.
• Không cho con uống thuốc thừa của anh chị hoặc của người khác.

Chăm con khi ốm nhẹ ở nhà

• Cho uống đủ nước — quan trọng hơn cả thuốc trong phần lớn đợt cảm.
• Nghỉ ngơi, ngủ nhiều.
• Nhỏ và rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp con dễ thở, dễ ăn, dễ ngủ.
• Hạ sốt khi con khó chịu, dùng đúng loại và đúng liều theo cân nặng. Đọc kỹ nhãn, và không dùng chung một loại dưới nhiều tên khác nhau.
• Ăn theo nhu cầu: con ốm ăn ít là bình thường, ăn bù khi khỏi.
• Không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm tổng hợp cho trẻ nhỏ nếu không có chỉ định.
• Không cạo gió, không xông, không đắp lá cho trẻ mầm non.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi, cánh mũi phập phồng.
• Sốt cao không hạ, hoặc sốt kéo dài nhiều ngày.
• Li bì, khó đánh thức, co giật.
• Nôn liên tục, không uống được, không đi tiểu.
• Trẻ dưới ba tháng sốt — đi khám ngay, không chờ.
• Con đang đỡ rồi bỗng nặng lên.

Với những dấu hiệu này thì đi ngay, không đợi tới sáng.

Đổi mùa: chuẩn bị trước theo vùng

• Miền Bắc vào mùa lạnh: mặc nhiều lớp mỏng để tới lớp cởi bớt, che đầu cổ bàn chân, gửi kèm bộ khô thay khi con ra mồ hôi.
• Miền Nam chuyển mùa mưa: mang áo mưa vừa người, thay đồ ướt ngay, đề phòng muỗi.
• Miền Trung sau bão lũ: nước uống phải đun sôi, rửa tay kỹ, đề phòng tiêu chảy và bệnh ngoài da.
• Vùng nhiều bụi hoặc trời mù: lau ẩm thay vì quét khô, giặt chăn gối thường xuyên hơn.

Bốn việc giúp con ít ốm hơn

1. Tiêm chủng đủ và đúng lịch. Đây là việc hiệu quả nhất. Mang sổ tiêm ra xem, thiếu mũi nào thì hỏi trạm y tế tiêm bù.
2. Ngủ đủ. Trẻ thiếu ngủ ốm nhiều hơn hẳn — và đây là thứ hay bị hy sinh đầu tiên khi nhà bận.
3. Rửa tay với xà phòng, cho cả trẻ lẫn người lớn khi về nhà.
4. Không khói thuốc trong nhà. Trẻ sống trong nhà có người hút thuốc mắc bệnh hô hấp nhiều hơn rõ rệt — và đây là thứ bỏ được ngay, không tốn tiền.

Về thực phẩm bổ sung và thuốc bổ: không có thứ nào thay được bốn việc trên. Muốn bổ sung gì thì hỏi bác sĩ, đừng mua theo lời mách hay theo quảng cáo.

Khi nào thì nên đi khám kỹ hơn

• Con ốm liên tục gần như không có quãng khoẻ giữa các đợt.
• Không lên cân trong nhiều tháng hoặc sụt cân.
• Khò khè lặp lại nhiều đợt, hoặc ho kéo dài trên hai tuần.
• Viêm phổi nhiều lần, hoặc phải nhập viện lặp lại.
• Con mệt mỏi, xanh xao, ít chơi ngay cả khi không ốm.

Khi đi khám, nói rõ môi trường sống: nhà gần đường lớn, gần mỏ, gần làng nghề, trong nhà có người hút thuốc, khu hay đốt rơm rạ. Chi tiết đó giúp bác sĩ nhiều hơn ta tưởng.

Phối hợp với trường

• Báo cô khi con mắc bệnh lây — để lớp phòng cho các cháu khác.
• Cho con nghỉ khi đang sốt và đi học lại khi đã hết sốt ít nhất một ngày mà không dùng thuốc hạ sốt.
• Gửi thuốc ở lớp thì phải có nhãn rõ và giấy hướng dẫn của bác sĩ; hỏi trước quy định của trường.
• Hỏi cô lớp có lau ẩm hằng ngày không, chăn gối có giặt định kỳ không.
• Đừng đổ lỗi cho trường mỗi lần con ốm — nhưng nếu cả lớp ốm liên tục thì đó là việc đáng nêu ở họp phụ huynh.

Điều đáng nhớ: ốm vặt là một phần của việc lớn lên. Việc của người lớn là tiêm đủ, cho con ngủ đủ, không dùng kháng sinh bừa, và biết đúng lúc nào phải đưa con đi ngay.