Con cầm thìa bằng tay trái. Bà nội thấy là đổi sang tay phải, hôm sau con lại cầm tay trái. Ở lớp cô cũng nhắc. Cả nhà bắt đầu lo: để thế có sao không, vào lớp một viết thế nào.
Câu trả lời ngắn: không sao cả, và đừng ép đổi. Khoảng một phần mười người trên thế giới thuận tay trái, đó là một biến thể bình thường chứ không phải tật.
Vì sao không nên ép đổi tay
- Tay thuận do não quyết định, không phải do thói quen. Ép tay không đổi được phần gốc.
- Ép thường làm con viết xấu hơn và chậm hơn ở cả hai tay, vì tay phải thì vụng mà tay trái thì bị cấm.
- Con thấy mình làm gì cũng sai — đây là cái hại lớn nhất, và nó không nằm ở chữ viết.
- Nhiều nhà kể lại chuyện bị đánh vào tay hồi nhỏ — cách đó không làm ai thuận tay phải, chỉ làm người ta nhớ suốt đời.
Khi nào thì biết con thuận tay nào
- Trước ba tuổi, trẻ dùng cả hai tay lẫn lộn — đổi tay liên tục là bình thường, chưa kết luận gì được.
- Khoảng bốn tới sáu tuổi thì rõ dần, và thường ổn định hẳn khi vào tiểu học.
- Nhìn nhiều việc chứ đừng nhìn một việc: cầm thìa, cầm bút, ném bóng, mở nắp chai, cầm kéo.
- Có trẻ dùng tay này để viết, tay kia để ném — cũng bình thường.
- Đừng thử bằng cách đưa đồ vào chính giữa rồi bắt chọn nhiều lần — cứ để con làm tự nhiên rồi quan sát.
Những việc thật sự cần làm
Thuận tay trái không cần chữa, nhưng có vài thứ đồ dùng làm con đỡ vất vả:
- Kéo dành cho tay trái. Đây là món khác biệt rõ nhất — kéo thường cắt bằng tay trái thì lưỡi kéo che mất đường cắt, con cắt lệch và tưởng mình vụng. Nhiều lớp mầm non nay có sẵn vài cái, hỏi cô.
- Chỗ ngồi hợp lý: ngồi ở đầu bàn bên trái, hoặc cạnh bạn cũng thuận tay trái. Hai đứa thuận ngược nhau ngồi cạnh là khuỷu tay chạm nhau suốt.
- Ánh sáng từ bên phải — ngược với trẻ thuận tay phải — để tay không che bóng lên chỗ đang vẽ.
- Đặt giấy hơi nghiêng sang phải khi tô vẽ, để cổ tay không phải quặp lại.
- Bút chì thường là đủ ở tuổi mầm non; bút mực thì chọn loại nhanh khô để tay khỏi quệt nhoè khi vào lớp một.
- Vài đồ dùng khác cũng có bản cho tay trái: gọt bút chì, thước kẻ. Không cần mua hết, chỉ cần cái kéo.
Nói với cô giáo
- Nói ngay từ đầu năm rằng con thuận tay trái và nhà không có ý đổi.
- Xin cô đừng nhắc con đổi tay trong giờ tô vẽ, giờ ăn.
- Hỏi lớp có kéo tay trái không, nếu không thì nhà gửi một cái riêng có ghi tên.
- Hỏi chỗ ngồi của con trong giờ hoạt động.
- Nếu cô là người thuận tay phải hướng dẫn cầm bút thì nói trước — cách cầm của con sẽ hơi khác, và đó không phải sai.
- Người lớn trong nhà cũng phải thống nhất: ông bà, cô bác không nhắc con đổi tay nữa. Mỗi người một kiểu thì con rối và mất tự tin.
Chuẩn bị cho việc tập viết
Ở tuổi mầm non thì chưa tập viết chữ, nhưng những việc chuẩn bị cho tay thì làm được — và giống hệt nhau dù con thuận tay nào:
- Cho tay khoẻ lên trước đã: nặn đất, xé giấy, xâu hạt, vặn nắp chai, dùng kẹp gắp. Tay khoẻ thì cầm bút mới vững.
- Tô màu, vẽ nguệch ngoạc nhiều hơn là tập viết chữ sớm.
- Đừng sửa cách cầm bút quá gắt ở tuổi này; nhắc nhẹ, làm mẫu, rồi thôi.
- Đừng so chữ con với chữ bạn. Trẻ thuận tay trái ở giai đoạn đầu thường viết chậm hơn một chút rồi bắt kịp.
- Con viết ngược chữ, viết ngược số ở tuổi năm sáu tuổi là chuyện rất thường, ở cả trẻ thuận tay phải — đừng vội lo.
Những điều nghe được mà không đúng
- "Thuận tay trái là do bố mẹ nuông chiều." Không — nó có phần di truyền và do não, không do cách nuôi.
- "Thuận tay trái thì thông minh hơn" hoặc "học kém hơn" — cả hai đều không có cơ sở để nói với một đứa trẻ cụ thể.
- "Không đổi bây giờ thì lớn lên khổ." Người thuận tay trái sống bình thường ở mọi nghề.
- "Viết tay trái thì chữ xấu." Chữ xấu hay đẹp phụ thuộc cách cầm bút, tư thế và luyện tập — không phụ thuộc tay nào.
Khi nào thì nên hỏi bác sĩ
Bản thân thuận tay trái không phải lý do đi khám. Nhưng có vài dấu hiệu khác đáng hỏi:
- Con chỉ dùng một tay hẳn từ trước 18 tháng và gần như không dùng tay kia — đây là điều nên cho bác sĩ xem.
- Một bên tay yếu rõ, vụng hẳn, hoặc con hay đánh rơi đồ ở một bên.
- Con né tránh mọi hoạt động dùng tay: không chịu tô vẽ, không chịu xúc ăn, không chịu cài cúc.
- Tới năm sáu tuổi vẫn không định được tay nào và làm gì cũng lúng túng cả hai tay.
Đi khám một buổi để được đánh giá thì yên tâm, hơn là đoán ở nhà.
Điều đáng nhớ
Việc duy nhất thật sự cần làm cho một đứa trẻ thuận tay trái là mua cho con cái kéo phù hợp và bảo mọi người thôi nhắc con đổi tay.
Phần còn lại giống hệt mọi đứa trẻ khác. Và thứ đáng giữ nhất ở giai đoạn này là để con không lớn lên với cảm giác rằng có một phần của mình là sai.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ép con đổi sang tay phải không?
Không nên. Tay thuận do não quyết định chứ không phải do thói quen, nên ép tay không đổi được phần gốc mà thường làm con viết xấu hơn và chậm hơn ở cả hai tay. Cái hại lớn nhất là con thấy mình làm gì cũng sai, và điều đó không nằm ở chữ viết.
Khi nào thì biết con thuận tay nào?
Trước ba tuổi trẻ dùng cả hai tay lẫn lộn nên chưa kết luận được gì, khoảng bốn tới sáu tuổi mới rõ dần và thường ổn định hẳn khi vào tiểu học. Nên nhìn nhiều việc chứ đừng nhìn một việc: cầm thìa, cầm bút, ném bóng, cầm kéo; có trẻ dùng tay này để viết, tay kia để ném và đó cũng bình thường.
Cần mua đồ dùng gì cho trẻ thuận tay trái?
Thứ khác biệt rõ nhất là cái kéo dành cho tay trái, vì kéo thường cắt bằng tay trái thì lưỡi kéo che mất đường cắt làm con cắt lệch rồi tưởng mình vụng. Ngoài ra nên cho con ngồi ở đầu bàn bên trái, để ánh sáng từ bên phải và đặt giấy hơi nghiêng sang phải khi tô vẽ.
Nên nói gì với cô giáo?
Nói ngay từ đầu năm rằng con thuận tay trái và nhà không có ý đổi, xin cô đừng nhắc con đổi tay trong giờ tô vẽ và giờ ăn, hỏi lớp có kéo tay trái không và hỏi chỗ ngồi của con. Người lớn trong nhà cũng phải thống nhất không nhắc con đổi tay nữa, vì mỗi người một kiểu thì con rối và mất tự tin.
Khi nào thì nên hỏi bác sĩ?
Bản thân thuận tay trái không phải lý do đi khám. Nhưng nên cho bác sĩ xem khi con chỉ dùng một tay hẳn từ trước mười tám tháng và gần như không dùng tay kia, khi một bên tay yếu rõ hoặc hay đánh rơi đồ, khi con né tránh mọi hoạt động dùng tay, hoặc khi tới năm sáu tuổi vẫn lúng túng cả hai tay.
