Góc nhà chất đầy: mấy chục món nhựa, nửa số đó gãy, nửa số còn lại con không đụng tới ba tháng nay. Mỗi lần dọn là một trận, và con vẫn kêu "chán, không có gì chơi".
Đây là nghịch lý quen thuộc: càng nhiều đồ chơi thì trẻ càng chơi kém. Trẻ mầm non chơi sâu hơn và lâu hơn khi có ít món nhưng đúng loại.
Bao nhiêu là đủ
- Bày ra ít, cất bớt đi — khoảng tám tới mười món trong tầm với là vừa. Nhiều quá thì con lướt qua chứ không chơi.
- Xoay vòng hai ba tuần một lần: cất một rổ đi, lấy rổ khác ra. Món cũ quay lại thành món mới, không tốn đồng nào.
- Đồ chơi tốt là đồ chơi để mở: khối gỗ, đất nặn, hộp giấy, vải vụn, xô chậu, cát nước. Một khối gỗ hôm nay là ô tô, mai là điện thoại.
- Đồ chơi chỉ làm một việc — bấm là kêu, bấm là chạy — thì con chán sau vài hôm, vì không còn gì để con nghĩ thêm.
- Đồ chơi đắt không đồng nghĩa tốt hơn. Cái thùng giấy to thường thắng món đồ vừa mua.
Chọn theo tuổi và theo con
- Dưới ba tuổi: đồ to, không chi tiết nhỏ, không sơn bong — đây là tuổi mọi thứ đều vào miệng.
- Ba tới năm tuổi: đồ chơi lắp ghép, xếp hình, đồ giả vờ (bộ nấu ăn, bác sĩ), sách tranh, bút màu, đất nặn.
- Đồ cho vận động: bóng, dây, xe đạp — nhóm hay thiếu nhất ở nhà chật.
- Theo thứ con đang mê, không theo thứ người lớn muốn con thích.
- Đồ chơi không phân theo giới. Bé trai nấu ăn giả vờ và bé gái xếp hình khối đều đang học đúng những kỹ năng cần.
An toàn — kiểm một lần mỗi tháng
- Món nhỏ hơn nắp chai thì cất khỏi tầm trẻ dưới ba tuổi. Phép thử: lọt qua ống lõi giấy vệ sinh là nuốt được.
- Pin cúc áo trong đồ chơi phát nhạc, đèn nhỏ — kiểm nắp pin có vặn ốc không, bung được thì dán lại hoặc bỏ món đó.
- Nam châm nhỏ: nuốt hai viên là chúng hút nhau qua thành ruột, phải mổ.
- Đồ gãy vỡ, sắc cạnh, sơn bong thì bỏ, đừng tiếc.
- Dây dài hơn hai gang tay ở đồ chơi kéo — nguy cơ quấn cổ.
- Bóng bay chưa thổi hoặc vỡ — mảnh cao su bít kín đường thở; cất xa trẻ nhỏ.
- Đồ chơi mua trôi nổi không nhãn mác thì cân nhắc — nhất là đồ nhựa mềm có mùi hắc và đồ có sơn.
- Rửa đồ chơi định kỳ, nhất là đồ trẻ hay ngậm và sau đợt cả nhà ốm.
Dạy con dọn
- Mỗi thứ có một chỗ. Ba bốn cái rổ, dán hình lên rổ để con chưa biết chữ vẫn biết bỏ vào đâu. Không có chỗ cố định thì không có cách nào dọn được.
- Dọn cùng con, đừng ra lệnh. "Mẹ nhặt khối gỗ, con nhặt ô tô nhé" — làm cùng thì con làm; đứng chỉ tay thì con chống.
- Báo trước năm phút: "sắp tới giờ cất đồ rồi". Trẻ ghét bị cắt ngang giữa cuộc chơi hơn là ghét dọn.
- Biến thành trò chơi: hát một bài, dọn xong trước khi hết bài; hoặc nhặt theo màu.
- Một lần chơi một rổ — chơi xong cất rồi mới lấy rổ khác. Luật này cắt được phần lớn cảnh bừa bộn.
- Đừng đòi gọn như người lớn. Con bốn tuổi cất được đồ vào rổ là đạt; xếp ngay ngắn là chuyện sau.
- Khen việc cụ thể: "con cất hết khối gỗ vào rổ rồi đấy".
Bớt đồ chơi trong nhà
- Dọn bớt lúc con không có mặt với những món hỏng, mất mảnh — nhưng đừng vứt món con đang gắn bó, kể cả khi nó cũ nát.
- Cho con tham gia việc cho đi: chọn vài món tặng em nhỏ hàng xóm hoặc góp cho lớp. Trẻ tuổi này thích được cho hơn người lớn tưởng.
- Nói với ông bà và người thân về việc quà — nhiều nhà ngập đồ chơi vì mỗi dịp mỗi người tặng một món.
- Gợi ý quà khác: sách, màu vẽ, một buổi đi chơi cùng nhau.
- Hạn chế video quảng cáo đồ chơi — phần lớn "con đòi món này" đến thẳng từ đó.
Ở lớp
- Đồ đắt tiền không nên mang đi lớp — vừa dễ mất, vừa tạo so sánh giữa các cháu.
- Hỏi cô lớp có quy định gì về đồ chơi mang theo.
- Hỏi đồ chơi trong lớp bao lâu kiểm một lần, có món nào gãy vỡ không, có được rửa định kỳ không.
- Hỏi con ở lớp thích chơi gì nhất — biết rồi thì ở nhà cũng cho con chơi thứ đó, và đó cũng là cách biết con đang phát triển kỹ năng gì.
- Đồ chơi cũ còn tốt có thể góp cho lớp — nhiều lớp thiếu thật.
Điều đáng nhớ
Ba việc đổi được cả góc chơi của nhà: bày ra ít thôi và xoay vòng, mỗi thứ có một rổ có dán hình, và dọn cùng con thay vì ra lệnh.
Còn chuyện mua thêm thì gần như luôn là thứ ít cần nhất — một thùng giấy, ít khối gỗ và hộp đất nặn giữ chân một đứa trẻ bốn tuổi lâu hơn cả kệ đồ nhựa.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu đồ chơi là đủ cho trẻ mầm non?
Khoảng tám tới mười món trong tầm với là vừa, vì nhiều quá thì con lướt qua chứ không chơi. Nên xoay vòng hai ba tuần một lần bằng cách cất một rổ đi và lấy rổ khác ra, món cũ quay lại thành món mới mà không tốn đồng nào.
Nên chọn đồ chơi thế nào?
Ưu tiên đồ chơi để mở như khối gỗ, đất nặn, hộp giấy, vải vụn vì một khối gỗ hôm nay là ô tô mai là điện thoại. Đồ chỉ làm một việc như bấm là kêu thì con chán sau vài hôm. Chọn theo thứ con đang mê chứ không theo thứ người lớn muốn, và đừng phân đồ chơi theo giới.
Kiểm an toàn đồ chơi thế nào?
Món nhỏ lọt qua ống lõi giấy vệ sinh thì cất khỏi tầm trẻ dưới ba tuổi, kiểm nắp pin cúc áo có vặn ốc không vì bung được là rất nguy hiểm, để ý nam châm nhỏ vì nuốt hai viên là phải mổ. Bỏ đồ gãy vỡ sắc cạnh hay sơn bong, cất bóng bay chưa thổi xa trẻ, và rửa đồ chơi định kỳ.
Dạy con dọn đồ chơi thế nào?
Trước hết mỗi thứ phải có một chỗ, dùng ba bốn cái rổ dán hình để con chưa biết chữ vẫn biết bỏ vào đâu. Dọn cùng con chứ đừng ra lệnh, báo trước năm phút vì trẻ ghét bị cắt ngang cuộc chơi hơn là ghét dọn, biến thành trò chơi, và giữ luật một lần chơi một rổ.
Làm sao bớt đồ chơi trong nhà?
Dọn bớt lúc con không có mặt với những món hỏng hay mất mảnh, nhưng đừng vứt món con đang gắn bó kể cả khi nó cũ nát. Cho con tham gia việc chọn vài món tặng em nhỏ hàng xóm hay góp cho lớp, nói với ông bà và người thân về việc quà, và gợi ý quà khác như sách hay một buổi đi chơi cùng nhau.
