Ba tuổi học vẽ, bốn tuổi học đàn, năm tuổi học tiếng Anh và bơi. Trong nhóm phụ huynh có người khoe con đã đi học ba lớp. Câu hỏi lặp lại: tuổi này có nên cho học năng khiếu không, và bắt đầu từ đâu.
Bài này trả lời theo hướng thực tế, và nói rõ chỗ dễ mất tiền nhất.
Thứ trẻ mầm non cần nhất không phải là lớp học
Ở tuổi ba tới sáu, những thứ sau quan trọng hơn mọi lớp năng khiếu, và chúng miễn phí:
- Chơi tự do — trẻ tự nghĩ ra trò, tự xoay xở khi chán. Đây là thứ dạy sáng tạo thật sự.
- Vận động: chạy, leo, ném, giữ thăng bằng.
- Được nói chuyện với người lớn mỗi ngày.
- Ngủ đủ.
Vì vậy nguyên tắc chung là: lớp năng khiếu chỉ nên thêm vào khi bốn thứ trên đã đủ, không phải thay thế chúng. Một đứa trẻ đi học cả ngày rồi tối đi thêm hai lớp thì thiếu đúng bốn thứ đó.
Khi nào thì cho học là hợp lý
- Con thật sự thích — con đòi đi, về nhà tự làm tiếp, kể về nó.
- Lịch còn chỗ trống: con vẫn ngủ đủ, vẫn có buổi không phải đi đâu.
- Gần nhà, không phải chạy xe cả tiếng để học bốn lăm phút.
- Chi phí trong khả năng mà không phải cắt vào khoản khác.
- Lớp đúng tinh thần tuổi mầm non: chơi mà học, không ép thành tích.
Khi nào nên hoãn: con đang làm quen lớp mới, con hay ốm, gia đình đang xáo trộn, hoặc con đã đi học cả ngày và về nhà đã mệt.
Bốn nhóm phổ biến — nhìn cho đúng
Vận động (bơi, võ, bóng, thể dục): hợp với tuổi này nhất, vì trẻ cần vận động thật. Bơi là môn đáng ưu tiên, nhất là ở vùng nhiều sông nước — nhưng nhắc lại điều quan trọng: ở tuổi mầm non, biết bơi không thay được việc người lớn trông coi.
Nghệ thuật (vẽ, nặn, hát, múa): tốt nếu lớp cho con tự làm theo ý mình. Lớp bắt cả lớp vẽ giống một mẫu rồi mang về khoe thì đẹp tranh mà không được gì.
Âm nhạc và nhạc cụ: làm quen bằng hát, gõ nhịp, nghe nhạc thì hợp tuổi. Học nhạc cụ bài bản với tay còn quá nhỏ thì thường sớm — và trẻ chán nhạc vì học sớm là chuyện có thật.
Tiếng Anh: ở tuổi này nên là nghe, hát, chơi — không phải học từ vựng và ngữ pháp. Và nhắc lại nguyên tắc đã nói ở nhiều bài: giữ tiếng mẹ đẻ cho vững, vì trẻ vững tiếng mẹ đẻ học tiếng thứ hai nhanh hơn.
Chỗ dễ mất tiền nhất
Đây là phần thực tế nhất của bài:
- Luôn xin học thử một, hai buổi trước khi đóng học phí cả khoá. Đây là việc quan trọng nhất trong danh sách này. Nơi không cho học thử thì nên cân nhắc.
- Đóng theo tháng hoặc theo khoá ngắn khi mới bắt đầu. Ưu đãi đóng trọn năm chỉ đáng khi con đã học ổn định vài tháng.
- Hỏi trước: nghỉ giữa chừng thì hoàn lại thế nào, và hỏi khi mới đăng ký — lúc đó dễ hỏi hơn nhiều.
- Hỏi rõ tiền gồm những gì: học phí, dụng cụ, đồng phục, tiền thi, tiền biểu diễn.
- Cẩn thận với lời hứa quá dễ: phát hiện năng khiếu, cam kết thành tài, khoá học đắt kèm cam kết kết quả. Không ai cam kết được điều đó với một đứa trẻ bốn tuổi.
Đi xem lớp: nhìn gì
- Bao nhiêu trẻ trên một thầy cô — lớp đông thì trẻ mầm non không được để mắt.
- Trẻ có vui không, hay đang ngồi chịu đựng cho hết giờ.
- Thầy cô nói với trẻ thế nào — giọng bình thường hay giọng quát.
- Có ép thành tích không: bắt tập biểu diễn nhiều, so sánh giữa các cháu, chấm điểm.
- An toàn: sàn, dụng cụ, lối thoát; với lớp bơi thì tỷ lệ người trông và rào chắn.
- Thời lượng có vừa sức không — trẻ mầm non tập trung được khoảng ba mươi tới bốn lăm phút là nhiều.
Khi con muốn nghỉ
- Hỏi vì sao trước khi quyết: con chán, con mệt, hay con sợ ai đó trong lớp.
- Mệt hoặc sợ thì nghỉ — đừng ép con đi cho hết tiền đã đóng.
- Chán một lúc thì thử thêm vài buổi, có khi chỉ là lúc con đang qua giai đoạn khó.
- Đừng nói "bố mẹ mất bao nhiêu tiền cho con học" — câu đó đặt gánh nặng lên một đứa trẻ bốn tuổi.
- Bỏ một môn không phải là thất bại. Ở tuổi này, thử rồi đổi là chuyện bình thường.
Làm ở nhà thay cho lớp học
Phần lớn thứ lớp năng khiếu dạy ở tuổi này, gia đình làm được ở nhà mà không tốn gì:
- Vẽ, nặn, xé dán bằng giấy báo, đất sét, bút màu — và đừng sửa tranh của con.
- Hát, gõ nhịp bằng xoong nồi, nghe nhạc và nhảy.
- Chạy nhảy ngoài sân, leo trèo, đá bóng.
- Kể chuyện và đóng vai — đây là "lớp kỹ năng" tốt nhất ở tuổi mầm non.
- Cho con làm việc nhà vừa sức: nhặt rau, gấp khăn, tưới cây.
Ở nông thôn và miền núi, trẻ thường có sẵn phần vận động và trải nghiệm thiên nhiên mà trẻ thành phố phải trả tiền mới có. Nếu chỉ chọn được một thứ để đầu tư ở tuổi này, hãy chọn thời gian người lớn ngồi chơi và nói chuyện với con — nó rẻ nhất và tác dụng lâu nhất.
