Ở rất nhiều gia đình Việt, người đưa con đi học và đón con về là ông bà, không phải bố mẹ. Bố mẹ đi làm từ sáng tới tối; ông bà ở nhà, nấu ăn, trông cháu, đưa đón.
Đây là một lợi thế lớn mà nhiều nước không có. Nhưng nó cũng sinh ra những va chạm rất thật giữa hai thế hệ — và phần lớn không phải vì ai sai, mà vì hai bên lớn lên trong hai hoàn cảnh khác nhau.
Ba chỗ hay va chạm nhất
Ăn uống. Ông bà thường sợ cháu đói, muốn cháu bụ bẫm, hay ép ăn và cho ăn rong. Bố mẹ đọc được nhiều hướng dẫn mới, muốn con tự xúc và ăn theo nhu cầu.
Kỷ luật. Ông bà chiều cháu hơn, cho cái này cái kia khi cháu khóc. Bố mẹ muốn giữ nguyên tắc. Trẻ rất nhanh nhận ra ai dễ hơn và đi vòng.
Cách chăm khi ốm. Kinh nghiệm cũ và hướng dẫn mới đôi khi khác nhau — nhất là chuyện kiêng gió kiêng nước, cạo gió, và dùng thuốc.
Ba việc chốt trước thì hết phần lớn va chạm
- Giờ ăn và giờ ngủ. Đây là thứ cần thống nhất tuyệt đối, vì nó ảnh hưởng tới cả ngày hôm sau ở lớp. Viết ra giấy dán trong bếp cũng được — không phải để ra lệnh, mà để cả nhà nhìn cùng một thứ.
- Vài nguyên tắc không đổi, chỉ vài thứ thôi: ví dụ không xem điện thoại khi ăn, không cho kẹo trước bữa, đi ngủ đúng giờ. Đưa ra ít mà giữ được thì hơn nhiều mà không ai theo.
- Ai quyết việc gì. Việc thuốc men và đi khám thì bố mẹ quyết; việc bếp núc hằng ngày thì ông bà quyết. Phân vai rõ thì không ai phải giành.
Nói chuyện với ông bà — cách nào ăn thua
- Đừng đưa bài trên mạng ra làm bằng chứng. Cách đó thường bị hiểu là chê ông bà lạc hậu, và cuộc nói chuyện kết thúc ngay.
- Mượn lời bác sĩ: "hôm đi khám bác sĩ dặn thế này ạ". Đây là cách hiệu quả nhất, vì nó không đặt ai vào thế sai.
- Mượn lời cô giáo: "cô bảo ở lớp các cháu tự xúc, mình cho cháu tập ở nhà cho quen cô nhé".
- Ghi nhận công trước khi góp ý — ông bà trông cháu cả ngày là việc thật và mệt thật.
- Chọn trận mà đánh. Không phải chuyện gì cũng cần thống nhất. Cho cháu thêm cái bánh không phá hỏng gì; cho cháu ngủ lúc mười giờ đêm thì có.
- Nói riêng, đừng nói trước mặt cháu. Trẻ thấy người lớn tranh cãi về mình thì học cách lợi dụng khe hở.
Để ông bà đưa đón cho thuận
- Báo tên và số điện thoại của ông bà cho cô ngay từ đầu năm, kèm quan hệ với cháu.
- Ghi ra giấy những gì cần nhớ: giờ đón, số của cô, số của bố mẹ, con dị ứng gì. Dán ở chỗ ông bà hay ngồi.
- Ông bà lớn tuổi chở xe máy: mũ đúng cỡ cho cháu, đai an toàn, ghế có chỗ để chân, và đi chậm. Nếu ông bà mắt kém hoặc tay yếu thì bàn lại — đây là chuyện an toàn, nói ra không phải là chê.
- Trời mưa, trời tối, đường xa: nên có phương án khác, đừng mặc định ông bà đi được mọi hôm.
- Có một người dự phòng khi ông bà ốm — ông bà cũng có ngày mệt.
Đừng để ông bà quá sức
Đây là phần ít được nói. Trông một đứa trẻ ba tuổi cả ngày là việc nặng, và người sáu bảy mươi tuổi làm việc đó mỗi ngày trong nhiều năm.
- Hỏi ông bà có mệt không, và hỏi thật lòng. Nhiều người không nói vì sợ con cái lo hoặc sợ bị coi là không làm được.
- Cho ông bà nghỉ: cuối tuần bố mẹ trông, hoặc thuê người vài buổi.
- Vẫn cho cháu đi lớp đều — buổi cháu ở lớp là buổi ông bà được nghỉ, và đó là lý do chính đáng chứ không phải đùn đẩy.
- Đưa ông bà đi khám định kỳ; sức khoẻ của người trông cháu cũng là việc của cả nhà.
- Đừng giao thêm việc nhà cho người đã trông cháu cả ngày.
Điều ông bà cho cháu mà không ai thay được
- Thời gian. Ông bà có cái bố mẹ đi làm không có: ngồi nghe cháu nói hết câu.
- Ngôn ngữ giàu: chuyện kể, hát ru, ca dao, tên cây tên con vật. Trẻ ở với ông bà thường có vốn từ rộng hơn.
- Sự kiên nhẫn mà người bận rộn khó có.
- Mối nối với gốc gác: chuyện dòng họ, chuyện quê, tiếng địa phương.
- Cảm giác an toàn — trẻ có nhiều người lớn yêu thương quanh mình thì vững vàng hơn.
Vì vậy vài chuyện ăn uống lệch nhau không đáng để mất mối quan hệ này.
Khi bố mẹ đi làm về
- Dành ít phút cho con ngay khi về, trước khi làm việc khác. Trẻ chờ cả ngày.
- Hỏi ông bà về ngày hôm nay của cháu — vừa biết chuyện, vừa là cách ghi nhận công.
- Đừng lật lại mọi thứ ông bà đã làm trong ngày ngay trước mặt cháu.
- Giữ giờ ngủ dù bố mẹ về muộn và muốn chơi với con thêm — con thiếu ngủ thì hôm sau ở lớp là người chịu.
- Cuối tuần thì bố mẹ cầm chính, để con có đủ cả hai thế hệ và ông bà được nghỉ.
Ba thế hệ trong một nhà là chuyện không dễ, nhưng thứ cần thống nhất thật ra rất ít: giờ ăn, giờ ngủ, và vài nguyên tắc không đổi. Phần còn lại, mỗi người thương cháu theo cách của mình cũng không sao.
