Phòng khách kê hai cái máy may công nghiệp. Góc kia chất bao vải vụn cao tới trần. Mẹ đạp máy từ sáu giờ sáng tới mười giờ đêm khi có hàng gấp, và đứa con ba tuổi chơi ngay dưới chân máy.
Làm gia công tại nhà — may, đính hạt, gấp hộp, làm hàng mã, đan lát, bóc hạt điều — là cách kiếm sống của rất nhiều gia đình có con nhỏ. Nó có một cái lợi lớn: mẹ ở nhà với con. Và có một cái bẫy đúng ở chỗ đó: ở cùng phòng không có nghĩa là đang trông con.
Ba cái khó đặc trưng
- Nhà xưởng và chỗ ở là một. Không có ranh giới giữa chỗ làm và chỗ con chơi.
- Hàng gấp thì làm thâu đêm, lịch không đoán trước được, và người lớn thiếu ngủ triền miên.
- Vừa làm vừa trông — mắt nhìn máy, tai nghe con, và đó là lúc tai nạn xảy ra.
Những thứ nguy hiểm ngay trong phòng
- Kim máy may — trẻ thò tay vào lúc máy đang chạy là chuyện đã xảy ra nhiều. Không cho trẻ lại gần khi máy hoạt động; rút phích khi nghỉ.
- Kim khâu, ghim, kim băng rơi xuống sàn — hút hoặc quét sàn sau mỗi buổi làm, nhất là chỗ con bò và ngồi.
- Kéo, dao rọc, dùi để trên bàn cao, không để trên ghế hay dưới sàn.
- Hạt nhỏ, cúc, khuy, hạt cườm — đây là nhóm gây hóc hàng đầu; đựng hộp có nắp và cất cao.
- Bàn là, máy ép, khò nhiệt: bỏng do bàn là còn nóng để trên sàn là tai nạn rất phổ biến.
- Keo, dung môi, sơn, hoá chất nhuộm — khoá tủ, và không bao giờ đựng lại vào chai nước.
- Bao hàng, kiện vải chất cao có thể đổ đè con; xếp thấp và sát tường.
- Dây điện, ổ cắm quá tải khi cắm nhiều máy trong nhà ở — đây cũng là nguy cơ cháy.
Chia không gian — việc quan trọng nhất
- Quây một khu riêng cho con chơi, cách khu máy — dù chỉ bằng một tấm chắn, mấy cái ghế, hoặc một góc phòng trải chiếu.
- Con ở trong khu đó khi máy chạy, và đây là luật không thương lượng.
- Dọn sàn khu chơi mỗi ngày, kiểm bằng tay xem còn kim ghim không.
- Đủ sáng và thoáng cho khu con chơi, không để con ngồi trong bụi vải.
- Chỗ ngủ của con tách khỏi khu máy — cả về tiếng ồn lẫn bụi.
Bụi vải và đường thở
- Bụi vải rất mịn và lơ lửng lâu — trẻ hen và viêm mũi dị ứng nặng lên rõ rệt khi ở trong phòng may.
- Thông gió khi làm, mở cửa hoặc bật quạt hút.
- Lau sàn bằng giẻ ẩm thay vì quét khô, để bụi không bay lên.
- Không phơi chăn màn và quần áo của con trong khu làm việc.
- Thay đồ làm việc trước khi bế con, nhất là khi làm hàng có hoá chất hoặc nhiều bụi.
Đừng dùng con làm người phụ việc
Đây là chuyện tế nhị nhưng phải nói thẳng, vì nó xảy ra nhiều:
- Trẻ mầm non không làm hàng. Đính hạt, xâu vòng, gấp hộp có định mức — đó là lao động, không phải chơi.
- Con thích bắt chước thì cho làm một việc an toàn, tự do, không có định mức: xếp vải vụn theo màu, cầm cuộn chỉ. Dừng khi con chán.
- Đừng trả công cho con để con làm nhanh hơn, và đừng giao chỉ tiêu.
- Đừng để anh chị lớn vừa làm hàng vừa trông em — cả hai việc đều hỏng, và nguy hiểm.
Giữ nếp cho con khi có hàng gấp
- Giờ ăn và giờ ngủ của con không đổi theo tiến độ hàng. Đây là điều quan trọng nhất.
- Vẫn cho con đi lớp đều trong đợt hàng gấp — ở lớp con có người trông, có bữa ăn, có giấc trưa, và người lớn được làm việc tử tế.
- Đăng ký hai người đón với trường, vì hôm gấp hàng là hôm dễ trễ giờ nhất.
- Đừng làm máy sát giờ ngủ của con nếu tách phòng không được; dồn việc ồn vào ban ngày.
- Mười lăm phút thật sự có mặt với con mỗi ngày — không máy, không điện thoại.
Cái vốn mà nhà làm nghề này có
- Con thấy người lớn làm việc thật, hiểu đồ vật làm ra thế nào — thứ trẻ thành phố hiếm khi thấy.
- Mẹ ở gần con cả ngày, đón con sớm được, con ốm thì có người ở nhà.
- Vật liệu thừa là kho đồ chơi: vải vụn, ống chỉ rỗng, bìa carton — tốt hơn nhiều đồ chơi mua.
Khi nào đưa con đi khám
- Ho kéo dài, khò khè, thở nhanh — nhất là khi nặng lên vào những đợt làm nhiều.
- Hắt hơi, ngạt mũi, ngứa mắt liên tục.
- Nghi con nuốt phải cúc, hạt, ghim — đi ngay, không chờ.
- Vết thương do kim, dao rọc — rửa sạch, băng, và hỏi về tiêm phòng uốn ván.
- Con nuốt phải keo hoặc dung môi — đi cấp cứu, mang theo vỏ chai.
Điều đáng nhớ
Làm hàng tại nhà cho con một thứ rất quý: người lớn ở gần cả ngày. Nhưng ở gần không thay được việc trông.
Ba việc giữ được gần hết: quây một khu riêng cho con chơi, dọn kim ghim và cất hạt nhỏ mỗi ngày, và giữ giờ ăn giờ ngủ của con không đổi theo tiến độ hàng.
Câu hỏi thường gặp
Làm hàng tại nhà có con nhỏ thì khó ở chỗ nào?
Nhà xưởng và chỗ ở là một nên không có ranh giới giữa chỗ làm và chỗ con chơi, hàng gấp thì làm thâu đêm khiến người lớn thiếu ngủ triền miên, và vừa làm vừa trông nghĩa là mắt nhìn máy tai nghe con, đó chính là lúc tai nạn xảy ra. Ở cùng phòng không có nghĩa là đang trông con.
Những thứ nào nguy hiểm nhất trong phòng làm hàng?
Kim máy may khi máy đang chạy, kim khâu và ghim rơi xuống sàn chỗ con bò, kéo và dao rọc để thấp, hạt cúc khuy cườm là nhóm gây hóc hàng đầu, bàn là còn nóng để trên sàn, keo và dung môi, bao hàng chất cao có thể đổ đè con, và ổ cắm quá tải khi cắm nhiều máy.
Chia không gian thế nào?
Quây một khu riêng cho con chơi cách khu máy, dù chỉ bằng một tấm chắn hay một góc trải chiếu, và giữ luật con ở trong khu đó khi máy chạy. Dọn sàn khu chơi mỗi ngày và kiểm bằng tay xem còn kim ghim không, giữ khu chơi đủ sáng và thoáng, và tách chỗ ngủ của con khỏi khu máy.
Có nên cho con phụ làm hàng không?
Không. Trẻ mầm non không làm hàng, vì đính hạt hay gấp hộp có định mức là lao động chứ không phải chơi. Nếu con thích bắt chước thì cho làm một việc an toàn không có định mức như xếp vải vụn theo màu, và dừng khi con chán. Cũng đừng để anh chị lớn vừa làm hàng vừa trông em.
Có hàng gấp thì giữ nếp cho con ra sao?
Giờ ăn và giờ ngủ của con không đổi theo tiến độ hàng, đây là điều quan trọng nhất. Vẫn cho con đi lớp đều trong đợt hàng gấp vì ở lớp con có người trông và có giấc trưa, đăng ký hai người đón với trường vì hôm gấp hàng dễ trễ giờ nhất, và đừng làm máy sát giờ ngủ của con.
