Nước ta có bờ biển dài và hàng trăm xã đảo, xã ven biển. Ở đó, nhịp sống không chạy theo giờ hành chính mà chạy theo con nước, chuyến biển và mùa gió — và việc gửi trẻ phải xoay theo nhịp ấy.
Bài này viết cho gia đình làm nghề biển: đi khơi, đi lộng, nuôi trồng, và cả những nhà làm chế biến trong xưởng đông lạnh.
Bốn nhịp làm nên khó khăn riêng
- Chuyến biển dài ngày. Đi khơi có khi mười ngày, nửa tháng, có nghề đi cả tháng. Trong thời gian đó nhà chỉ còn một người lớn — thường là mẹ hoặc bà.
- Đi lộng theo con nước. Về lúc hai, ba giờ sáng rồi đi bán, ngủ bù ban ngày. Giờ tỉnh táo của bố mẹ lệch hẳn giờ học của con.
- Ca chế biến bắt đầu rất sớm. Xưởng bóc tôm, xưởng cá vào ca từ tinh mơ để kịp hàng, mà trường thì bảy giờ mới mở cửa.
- Mùa biển động. Vài tháng trong năm tàu nằm bờ — thu nhập tụt, nhưng người lớn lại ở nhà nhiều hơn.
Ba nhịp đầu làm cho giờ đưa đón là vấn đề lớn nhất, nhịp thứ tư làm cho tiền học phí không đều theo tháng.
Giải bài toán giờ đưa đón
Điều nên hỏi ngay từ buổi đi xem trường:
- "Sớm nhất mấy giờ cô nhận cháu ạ?" Nhiều cơ sở ở vùng biển mở sớm hơn nơi khác vì hiểu nhịp làng — nhưng phải hỏi mới biết.
- "Nếu gia đình kẹt thì gửi muộn được tới mấy giờ ạ?" Hỏi trước khi cần, đừng đợi tới hôm kẹt thật.
- "Cho cháu ăn sáng ở lớp được không ạ?" Nhà vào ca từ sớm thì đây là thứ đỡ được nhiều nhất.
- "Người khác đón thay có được không, cần khai báo thế nào ạ?"
Và trong nhà thì chốt trước ba việc: ai đưa, ai đón, ai là người dự phòng. Ở làng biển, người dự phòng thường là ông bà hoặc một nhà hàng xóm cùng cảnh — thoả thuận rõ trước bao giờ cũng hơn nhờ vả lúc gấp.
Khi bố đi biển: giữ mạch cho con
Trẻ mầm non chưa hiểu "mười ngày nữa" là bao lâu. Vài cách đơn giản làm chuyện xa nhà bớt hụt hẫng:
- Nói trước mỗi chuyến đi, đừng đi lúc con ngủ rồi biến mất. Trẻ được chào tạm biệt sẽ yên tâm hơn nhiều.
- Đếm bằng thứ nhìn thấy được: mỗi tối bóc một ô giấy hoặc bỏ một viên sỏi vào lọ. Con thấy "sắp hết" là thấy bố sắp về.
- Giữ nguyên nếp ngày: vẫn đi học, vẫn ngủ đúng giờ. Nếp quen là chỗ dựa lớn nhất khi vắng một người.
- Gọi về khi có sóng, dù chỉ một phút.
- Báo cô giáo nhà đang vắng bố — cô để ý hơn nếu con có thay đổi.
Khi bố về: nhiều trẻ bám riết hoặc ngược lại tỏ ra lạ lẫm, dỗi vài hôm. Đó là phản ứng bình thường, không phải "con hư". Cứ từ từ, vài ngày là lại như cũ.
An toàn nước là chuyện sống còn ở đây
Ở làng biển, mặt nước ở ngay đầu ngõ: bến, kênh, đầm nuôi, hồ chứa, giếng, bể nước. Đây là vùng phải nghiêm hơn mọi nơi khác:
- Trẻ mầm non luôn phải trong tầm tay người lớn khi ở gần nước — tầm tay chứ không phải tầm mắt.
- Không để trẻ ra bến, xuống tàu chơi kể cả khi tàu đang neo.
- Đậy kín bể, lu, giếng trong nhà.
- Rào chắn ao, đầm nuôi quanh khu ở.
- Áo phao đúng cỡ trẻ khi đi đò, đi ghe — áo người lớn tuột ra là vô dụng.
- Trẻ lớn hơn nên học bơi khi có lớp tại địa phương, nhưng biết bơi không thay cho việc trông coi ở tuổi mầm non.
Hỏi luôn trường: lối ra vào có chắn không, sân chơi cách mặt nước bao xa. Đó là câu hỏi hợp lý ở vùng này, không ai thấy khó chịu.
Mùa biển động và chuyện học phí
Mấy tháng tàu nằm bờ là lúc tiền vào ít nhất. Những cách đã có gia đình làm được:
- Hỏi trường về cách đóng: theo tháng, theo quý, hay đóng dồn sau chuyến biển. Cơ sở ở vùng biển thường hiểu nhịp này hơn ta tưởng.
- Đóng nhiều tháng khi vừa được chuyến — vừa nhẹ đầu, vừa có nơi giảm.
- Hỏi ở xã về hỗ trợ dành cho hộ thuộc diện chính sách, hộ ở xã đảo hoặc xã bãi ngang. Nhiều khoản làm qua chính quyền chứ không qua trường — cứ hỏi, và hỏi hai lần nếu chưa rõ.
- Đừng cho con nghỉ mùa biển động rồi tính đi học lại sau. Nghỉ dài thì mất nếp, và trẻ quay lại lớp phải làm quen từ đầu.
Bão và mưa lớn: thống nhất trước với trường
Vùng biển năm nào cũng có ngày thời tiết xấu. Trước mùa mưa bão, nên biết rõ:
- Trường báo nghỉ bằng cách nào — nhóm lớp, tin nhắn, loa xã.
- Ai đón con nếu bố mẹ đang ở ngoài khơi hoặc đang chằng chống nhà cửa.
- Nhà mình sẽ trú ở đâu nếu phải sơ tán, và mang theo gì cho con: sữa, nước, thuốc thường dùng, một bộ quần áo khô, một món đồ quen.
- Số điện thoại cô giáo lưu sẵn, và cô có đủ số của mọi người đón thay.
Chuẩn bị trước khi trời còn yên thì đến lúc gió lên chỉ việc làm theo.
Điều vùng biển cho con mà nơi khác không có
- Không gian rộng, gió trời, cát và nước — thứ trẻ thành phố phải đi xa mới có.
- Làng gắn bó: người lớn để mắt hộ nhau, trẻ có bạn quanh nhà.
- Trẻ hiểu công việc của bố mẹ từ sớm, biết con cá, con tôm, con thuyền là gì thật chứ không qua tranh vẽ.
- Nhiều thế hệ ở gần, con có ông bà bên cạnh.
Thứ cần giữ chỉ có hai: đi học đều và không bao giờ để trẻ một mình gần mặt nước. Hai việc đó làm được thì vùng biển là chỗ tốt để lớn lên.
