Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân lúc chào đời nay rất nhiều, và phần lớn lớn lên khoẻ mạnh bình thường. Nhưng tới tuổi đi lớp, gia đình thường có chung mấy câu hỏi: cho đi học lúc nào, con có theo kịp bạn không, và cần nói gì với cô.
Bài này không thay lời bác sĩ đang theo dõi con. Nó nói về phần còn lại — phần sắp xếp và phối hợp.
Tuổi hiệu chỉnh — điều nhiều người chưa biết
Với trẻ sinh non, bác sĩ thường dùng tuổi hiệu chỉnh: lấy tuổi thật trừ đi số tuần sinh sớm. Một bé sinh sớm hai tháng, nay mười hai tháng tuổi, thì về phát triển tương đương bé mười tháng.
- So con với tuổi hiệu chỉnh, đừng so với bạn cùng tháng sinh — nhất là trong hai năm đầu.
- Khoảng chênh này thường thu hẹp dần và phần lớn trẻ bắt kịp trong vài năm.
- Nói với cô về điều này — nhiều cô chưa từng nghe tới tuổi hiệu chỉnh, và nó giải thích được nhiều thứ.
- Đừng dùng nó làm lý do bỏ qua dấu hiệu bất thường. Hiệu chỉnh là cách so cho công bằng, không phải cách trì hoãn việc đi khám.
Khi nào cho con đi lớp
Câu trả lời tuỳ từng bé, và người quyết cùng gia đình là bác sĩ đang theo dõi con. Vài điều thường được cân nhắc:
- Con đã qua giai đoạn hay phải nhập viện chưa, nhất là các vấn đề hô hấp.
- Đã tiêm chủng đầy đủ theo lịch chưa — hỏi rõ bác sĩ vì lịch của trẻ sinh non đôi khi khác.
- Ăn uống đã ổn chưa, còn cần chế độ riêng không.
- Mùa nào bắt đầu: tránh cho đi lớp lần đầu vào đúng đỉnh mùa bệnh hô hấp nếu chọn được.
Đi học muộn hơn bạn vài tháng không sao. Nhưng trì hoãn mãi vì lo con ốm thì cũng có giá của nó: con thiếu bạn, thiếu vận động, thiếu nếp — và đằng nào cũng sẽ phải làm quen, chỉ là muộn hơn.
Chọn trường: bốn thứ ưu tiên
- Sĩ số trên số cô. Con cần được để mắt nhiều hơn một chút — đây là tiêu chí số một, hơn cả cơ sở vật chất.
- Lớp thoáng, có mở cửa thông gió, lau ẩm hằng ngày — trẻ sinh non hay nhạy đường hô hấp hơn.
- Gần nhà, để hôm con mệt thì chạy tới nhanh.
- Cô sẵn sàng phối hợp: hỏi thử "trường đã từng nhận cháu sinh non chưa, khi đó cô để ý thêm những gì ạ?" Câu trả lời nói lên nhiều điều.
Tờ giấy gửi cô
Viết ngắn, đưa cô, xin dán ở lớp nếu được:
- Con sinh sớm mấy tuần, tuổi hiệu chỉnh hiện tại.
- Những gì con cần hơn bạn: ngủ nhiều hơn, ăn chậm hơn, cần nghỉ giữa giờ chơi.
- Dấu hiệu cần báo gia đình ngay: thở nhanh, khò khè, bỏ ăn, sốt.
- Thuốc nếu có: tên, liều, khi nào dùng.
- Số của hai người lớn và của bác sĩ đang theo dõi.
- Hẹn khám định kỳ nếu con phải nghỉ học vào những ngày đó.
Những tuần đầu ở lớp
- Con ốm vặt nhiều hơn trong vài tháng đầu là chuyện hay gặp với mọi trẻ mới đi lớp, và trẻ sinh non có thể nhiều hơn chút.
- Bắt đầu bằng nửa buổi nếu trường cho phép, rồi tăng dần.
- Đón sớm hơn vài hôm đầu nếu thu xếp được.
- Hỏi cô cuối mỗi tuần: con ăn thế nào, ngủ trưa được không, chơi với ai — hỏi cụ thể thì trả lời được cụ thể.
- Đừng vội kết luận "con không hợp đi lớp" sau hai tuần. Phần lớn trẻ cần vài tuần tới một, hai tháng.
Theo dõi phát triển — biết khi nào cần đi khám thêm
Trẻ sinh non nên được theo dõi sát hơn một chút. Nên đi khám khi:
- Con không đạt các mốc lớn ngay cả khi tính theo tuổi hiệu chỉnh: chưa ngồi, chưa đi, chưa nói từ đơn ở mốc tương ứng.
- Con không phản ứng khi gọi tên, không nhìn theo, không chỉ tay.
- Con mất đi kỹ năng đã có.
- Con hay khò khè, ho kéo dài, ốm liên tục.
- Cô giáo nhận xét con khác hẳn các bạn cùng lớp — cô nhìn thấy một mẫu so sánh mà gia đình không có.
Can thiệp sớm có tác dụng tốt nhất khi làm sớm. Đi khám không có nghĩa là thừa nhận con có vấn đề — phần lớn các lần khám kết luận con bình thường, và đó cũng là một câu trả lời đáng có.
Đừng để nỗi lo thành cái lồng
Gia đình từng trải qua những tháng đầu trong bệnh viện thường lo nhiều hơn, và điều đó hiểu được. Nhưng vài điều nên nhớ:
- Con cần chạy, ngã, leo trèo và bẩn như mọi đứa trẻ. Vận động là thứ giúp con khoẻ lên.
- Đừng nói trước mặt con rằng con yếu — trẻ tin điều người lớn lặp lại.
- Đừng để cả nhà xoay quanh sức khoẻ của con theo cách làm con thấy mình khác biệt.
- Con nhỏ hơn bạn một chút ở tuổi này là chuyện rất thường, cả với trẻ sinh đủ tháng.
- Người lớn cũng cần được nói ra nỗi lo của mình — với bác sĩ, với người thân, với gia đình khác cùng cảnh.
Phần lớn trẻ sinh non tới tuổi mầm non đã là những đứa trẻ bình thường đang đi học. Việc của người lớn chỉ là chuẩn bị đủ, theo dõi đúng, và rồi để con được làm trẻ con.
