Lỡ quát con rồi ân hận: làm gì sau đó

Cuối ngày, người lớn mệt. Con làm đổ bát canh lần thứ hai. Và tiếng quát bật ra to hơn mình định, kèm một câu nặng hơn mình muốn.

Con im bặt, mắt đỏ hoe. Nửa tiếng sau con ngủ, còn người lớn thì nằm nghĩ mãi. Gần như mọi người nuôi con đều đi qua cảnh này — và điều quyết định không phải là có quát hay không, mà là điều gì xảy ra sau đó.

Vì sao lại bùng lên

• Mệt, thiếu ngủ, đói — ba thứ hạ ngưỡng chịu đựng của người lớn nhanh nhất, đúng như với trẻ con.
• Áp lực khác đang dồn: công việc, tiền, người thân ốm. Con chỉ là giọt cuối.
• Đang vội — phần lớn xung đột rơi vào buổi sáng đi học và buổi tối trước giờ ngủ.
• Mình bị nuôi lớn theo cách đó nên phản xạ đầu tiên là quát, dù trong đầu không muốn.
• Không ai đỡ: làm việc của hai người trong thời gian dài thì sớm muộn cũng có lúc vỡ.

Ngay lúc đó — cắt cơn

1. Dừng lại và im. Không nói thêm câu nào còn tốt hơn nói thêm một câu nữa.
2. Bước ra chỗ khác vài phút nếu con đang an toàn — sang phòng bên, ra ban công, uống cốc nước.
3. Thở chậm mười nhịp. Nghe sáo rỗng nhưng nó thật sự hạ được nhịp tim.
4. Nói ra thay vì hành động: "mẹ đang rất bực, mẹ cần một phút". Con học được cách gọi tên cảm xúc từ chính câu đó.
5. Đổi ca nếu có người khác ở nhà.
6. Xử việc trước mắt ở mức tối thiểu: lau chỗ đổ, cho con đi ngủ. Việc dạy dỗ để mai.

Sau khi lỡ quát — phần quan trọng nhất

• Làm lành khi cả hai đã dịu, đừng đợi tới hôm sau nếu tránh được.
• Xin lỗi thật và cụ thể: "lúc nãy mẹ quát to quá, mẹ xin lỗi con". Đây không phải là mất uy — đây là dạy con rằng người lớn sai cũng nhận.
• Đừng đổ cho con: "tại con nên mẹ mới quát". Câu đó dạy con rằng cảm xúc của người lớn là trách nhiệm của con.
• Giữ lại phần giới hạn: "mẹ xin lỗi vì quát, nhưng mình vẫn không ném đồ ăn nhé". Xin lỗi cách cư xử, không xin lỗi cái luật.
• Ôm con một lúc — trẻ mầm non làm lành bằng tiếp xúc nhanh hơn bằng lời.
• Đừng bù bằng quà. Con không cần món đồ, con cần biết mình vẫn được yêu.
• Đừng dằn vặt mãi trước mặt con — con sẽ thấy mình có lỗi vì mẹ buồn.

Làm ít đi những lần như vậy

• Biết giờ nguy hiểm của nhà mình — thường là 17–19 giờ. Chuẩn bị trước cho quãng đó: đồ ăn nhẹ sẵn, cơm nấu sớm, bớt việc.
• Cho con ăn nhẹ ngay khi đón — rất nhiều cơn ăn vạ và rất nhiều cơn quát biến mất sau miếng ăn đầu tiên.
• Dậy sớm hơn mười lăm phút để buổi sáng không thành cuộc rượt đuổi.
• Hạ chuẩn nhà cửa và bữa cơm xuống.
• Chia việc rõ ràng thay vì làm theo cảm hứng, và giữ vài tiếng mỗi tuần không phải trông con.
• Bớt kỳ vọng đúng tuổi: trẻ ba tuổi làm đổ, làm chậm, quên lời dặn — đó là tuổi chứ không phải hư.
• Nói với người kia khi mình sắp đuối, sớm hơn lúc đã cáu.

Ranh giới không được vượt

Quát là chuyện ai cũng có lúc. Nhưng có những thứ khác hẳn về bản chất:

• Đánh con — nhất là đánh vào đầu, mặt, hoặc đánh bằng vật cứng.
• Lắc mạnh trẻ nhỏ — có thể gây tổn thương não, kể cả khi chỉ vài giây.
• Doạ bỏ rơi: "mẹ đi đây, cho con ở lại một mình" — hiệu quả tức thì, và để lại nỗi sợ thật.
• Nhốt con vào phòng tối, bỏ đói.
• Chửi rủa, nói con là đồ bỏ đi — lời nói ở lại lâu hơn vết bầm.

Nếu những việc này đã xảy ra, hoặc mình thấy bản thân sắp không kìm được, thì đó là lúc cần người giúp — không phải lúc cố gắng một mình.

Khi nào thì nên đi khám

• Mình cáu gắt gần như mỗi ngày, không kìm được, và sau đó thấy ghê sợ chính mình.
• Buồn kéo dài, mất ngủ dù con ngủ, không thiết gì, thấy mình là người cha mẹ tồi.
• Có ý nghĩ làm đau con hoặc làm đau mình.
• Trong nhà có bạo lực giữa người lớn với nhau.
• Con thay đổi hẳn: sợ mình, thụt lùi, đái dầm lại, không dám nói.

Đi khám ở cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý là việc bình thường như đi khám bất cứ bệnh gì khác — và với người đang nuôi con nhỏ thì đó là việc làm cho cả nhà.

Điều đáng nhớ

Không ai nuôi con mà không có lần quát. Trẻ không cần một người cha mẹ hoàn hảo — con cần một người biết quay lại làm lành.

Và chính lần làm lành đó mới là bài học lớn nhất trong cả chuyện này: con học được rằng người ta có thể sai, có thể xin lỗi, và tình cảm vẫn còn nguyên sau đó.