Bài này tổng hợp mức thu mầm non ở 34 tỉnh thành, dựa trên danh bạ 32.512 cơ sở đang hoạt động của MamNon. Nhưng trước khi xem bảng, cần nói rõ con số này đo cái gì — vì đọc sai một bảng số liệu còn tệ hơn không đọc.
Con số này đo gì và không đo gì
Đo: mức học phí do chính cơ sở công bố, chủ yếu là khối tư thục và các cơ sở có thông tin đăng tải.
Không đo:
- Trường công lập của xã, phường — nhóm này thu theo mức quy định của địa phương và thường không có "học phí công bố" theo kiểu cơ sở tư. Ở nhiều tỉnh, đây lại là nơi phần lớn trẻ theo học.
- Tiền ăn, khoản đầu năm, đồ dùng, hoạt động ngoại khoá — tất cả nằm ngoài con số này.
- Điểm trường lẻ ở vùng cao, phần lớn không có trong danh bạ.
Nên bảng dưới đây mô tả thị trường dịch vụ mầm non ngoài công lập, không mô tả chi phí đi học của một đứa trẻ trung bình ở tỉnh đó.
Vì sao dùng trung vị, không dùng trung bình cộng
Trung vị là mức mà một nửa số cơ sở thu thấp hơn, một nửa thu cao hơn. Nếu dùng trung bình cộng, chỉ cần vài trường quốc tế thu vài chục triệu một tháng là kéo lệch cả tỉnh, và người đọc sẽ tưởng mặt bằng cao hơn thực tế.
Ví dụ rõ nhất là TP.HCM: trung vị 2 triệu, nhưng nhóm một phần tư trên cùng đã từ 4 triệu trở lên và kéo rất dài phía trên.
Nhóm mức thu cao nhất
- Hà Tĩnh — khoảng 2,5 triệu. Cao nhất bảng, nhưng chỉ dựa trên 54 cơ sở công bố. Mẫu nhỏ, nên đây là con số cần đọc rất thận trọng.
- TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Bắc Ninh, Hưng Yên, An Giang, Quảng Ninh, Thanh Hóa — khoảng 2 triệu. Nhóm này gồm cả hai đô thị lớn nhất nước lẫn vài tỉnh công nghiệp và một tỉnh miền Tây.
Điều đáng chú ý: Bắc Ninh và Hưng Yên thu ngang Hà Nội, còn An Giang thu ngang TP.HCM. Đây không phải nghịch lý — nó phản ánh nơi nào có nhóm dân cư sẵn sàng chi và có cơ sở đáp ứng.
Nhóm giữa
- Phú Thọ (1,9 triệu)
- Đồng Nai, Khánh Hòa, Ninh Bình, Quảng Trị, Vĩnh Long, Cao Bằng, Hải Phòng — 1,7 tới 1,8 triệu
- Tuyên Quang (1,7 triệu), Lào Cai (1,6 triệu), Đồng Tháp (1,56 triệu), Tây Ninh (1,55 triệu)
- Cần Thơ, Nghệ An, Huế, Gia Lai, Sơn La, Đắk Lắk — khoảng 1,5 triệu
Nhóm mức thu thấp nhất
- Thái Nguyên (1,3 triệu) và Quảng Ngãi (1,3 triệu)
- Lâm Đồng (1,2 triệu)
- Cà Mau (1,2 triệu) — thấp nhất bảng
- Lạng Sơn (khoảng 1 triệu) — trung vị thấp nhất, dựa trên 23 cơ sở
Điện Biên và Lai Châu không có trong bảng: mỗi tỉnh chỉ 7 cơ sở công bố học phí, quá ít để đưa ra con số.
Ba cách đọc sai thường gặp
Sai thứ nhất: so tỉnh mình với tỉnh khác rồi kết luận đắt hay rẻ. Một triệu hai ở Cà Mau có thể là gánh nặng tương đương hai triệu ở Hà Nội, vì thu nhập khác nhau. Con số chỉ có nghĩa khi đặt cạnh ngân sách của chính nhà mình.
Sai thứ hai: coi trung vị tỉnh là mốc cho khu mình sống. Ở nhiều tỉnh, một phường chiếm phần lớn cơ sở — Thanh Hóa có Hạc Thành 153 cơ sở, An Giang có Long Xuyên 57, Cao Bằng có Thục Phán 25 trên tổng 37. Khi đó con số của tỉnh thực ra là con số của phường đó.
Sai thứ ba: mặc định rẻ là kém, đắt là tốt. Dải giá phản ánh thu nhập địa phương và cấu trúc thị trường, không phản ánh chất lượng chăm sóc. Ở tỉnh có dải hẹp như Gia Lai hay Cà Mau, chênh lệch giữa các cơ sở chủ yếu nằm ở con người chứ không ở cơ sở vật chất.
Dải giá nói gì về một địa phương
Khoảng cách giữa nhóm một phần tư thấp và một phần tư cao cho biết thị trường phân tầng đến đâu:
- Dải rộng (Hà Tĩnh 1,5–4 triệu; Quảng Ninh 1,2–3,5; Vĩnh Long 1,1–3,3): có cả phân khúc bình dân lẫn phân khúc cao, thường vì tỉnh có một đô thị mạnh hoặc kinh tế đa dạng.
- Dải hẹp (Gia Lai 1–2 triệu; Cà Mau 0,9–1,8; Huế 1–2): thị trường đồng đều, phụ huynh không bị đặt trước lựa chọn trả gấp ba để có chương trình khác hẳn.
Cả hai kiểu đều có mặt lợi. Dải rộng cho nhiều lựa chọn hơn; dải hẹp thì ít áp lực so sánh hơn.
Cách dùng bảng này cho nhà mình
- Tìm mức của tỉnh mình để biết mặt bằng chung.
- Nhớ rằng khu mình sống có thể lệch hẳn — thành phố tỉnh thường cao hơn, xã thấp hơn.
- Hỏi mức thu trọn năm ở từng cơ sở, gồm tiền ăn và khoản đầu năm. Đây mới là con số thật với ngân sách.
- So giữa các cơ sở trong cùng khu, không so với tỉnh khác.
- Đừng để giá quyết định một mình. Số trẻ trên một cô, giờ giấc có hợp nhà mình không, và cảm giác khi nhìn cô tương tác với trẻ — ba thứ đó quyết định nhiều hơn.
Điều bảng này không thay thế được
Không con số nào thay được việc đi xem tận nơi. Vài thứ chỉ thấy khi đến:
- Cô nói chuyện với trẻ thế nào khi không biết có người lạ đang nhìn.
- Khu vệ sinh và bếp — hai chỗ nói về nếp vận hành thật hơn phòng học đã dọn sẵn.
- Trẻ đang chơi có vẻ thoải mái không, hay ngồi im chờ hết giờ.
- Sân chơi có bóng mát không, và mùa mưa thì trẻ vận động ở đâu.
Bảng số liệu giúp bạn biết nên kỳ vọng mức nào trước khi đi. Phần còn lại phải tự nhìn.
