Ở Yên Bái, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thanh Hoá, Quảng Nam, Bình Định — những vùng trồng keo, bồ đề, bạch đàn — người lớn đi rừng từ sáng sớm và về lúc trời tối. Đồi cách nhà vài cây số, sóng điện thoại chập chờn, và giữa hai đầu đó là một đứa trẻ bốn tuổi.
Nghề rừng không giống nghề ruộng: không phải ngày nào cũng đi, nhưng hễ đi là đi cả ngày, và mùa khai thác thì đi liên tục nhiều tuần.
Ba cái khó riêng
- Đi từ trước giờ trường mở, về sau giờ trường đóng. Không ca nào khớp giờ đưa đón.
- Không liên lạc được giữa ngày — sóng yếu trên đồi, nên trường gọi báo con ốm mà không ai nghe máy.
- Mùa khai thác kéo dài nhiều tuần, đúng lúc cần người thì trẻ hay bị nghỉ học hoặc phải theo lên đồi.
Sắp xếp đưa đón và liên lạc
- Đăng ký ít nhất hai người đón với trường, kèm giấy tờ và số điện thoại — người ở nhà, không phải người đi rừng.
- Để lại một số liên lạc luôn bắt được máy: ông bà, hàng xóm, người trong họ ở nhà.
- Nói thẳng với cô rằng giữa ngày khó gọi được mình, và ai là người quyết thay khi con ốm hoặc con ngã.
- Viết giấy uỷ quyền cho người ở nhà về việc đưa đón, ký sổ và quyết khi con phải đi viện.
- Hỏi trường giờ nhận sớm và trả muộn, ghi mức phí ra giấy.
- Gộp đưa đón với vài nhà cùng xóm — vùng này các nhà thường cùng nhịp mùa vụ, hôm mình đi rừng thì nhà kia đón hộ và ngược lại.
Đừng cho trẻ nhỏ lên đồi trong mùa khai thác
Đây là mục quan trọng nhất của cả bài. Đồi keo lúc khai thác là một công trường:
- Cưa máy — tiếng ồn, lưỡi cưa, và cây đổ không đoán trước được hướng.
- Cây đổ, cành gãy rơi: vùng nguy hiểm rộng hơn nhiều so với người ta tưởng.
- Xe tải, xe cày, xe kéo gỗ chạy trên đường đất hẹp, phanh kém khi xuống dốc.
- Gỗ xếp chồng có thể lăn.
- Tời, dây cáp kéo gỗ — dây đứt là nguy hiểm chết người.
- Dốc trơn sau mưa, vực và khe suối.
Cho con đi học đều trong mùa khai thác — ở lớp con có người trông, có bữa ăn và giấc ngủ trưa. An toàn hơn hẳn theo người lớn lên đồi, và đó là lựa chọn đúng kể cả khi nhà đang thiếu người.
Những nguy hiểm khác của vùng rừng
- Rắn: dạy con không thò tay vào bụi rậm, khe đá, đống củi. Bị rắn cắn thì giữ con nằm yên, không garo chặt, không rạch, không hút nọc, không đắp lá — cố định chi và đưa đi cơ sở y tế ngay, nhớ đặc điểm con rắn nếu thấy.
- Ong đốt: không chọc tổ ong. Bị đốt nhiều nốt, sưng mặt, khó thở thì đi cấp cứu ngay.
- Vắt, ve, muỗi: mặc quần áo dài khi vào rừng, kiểm da con sau khi về.
- Cháy rừng mùa khô: không để trẻ chơi gần chỗ đốt thực bì, và dạy con không nghịch lửa. Biết trước lối ra khỏi nhà và số gọi khi có cháy.
- Suối và hồ chứa: nước lên nhanh sau mưa đầu nguồn, không cho trẻ chơi gần bờ.
- Thuốc diệt cỏ, phân bón khoá trong tủ, không bao giờ đựng lại vào chai nước — đây là ca ngộ độc phổ biến nhất ở nông thôn.
- Quần áo đi rừng có thuốc thì thay và giặt riêng, tắm rửa trước khi bế con.
Khi con phải ở nhà với ông bà cả ngày
- Dặn một danh sách ngắn: con dị ứng gì, đang uống thuốc gì, số của hai người lớn, địa chỉ trạm y tế gần nhất.
- Để sẵn tiền đi khám ở chỗ ông bà biết.
- Kiểm bảo hiểm y tế của con còn hạn — hỏi trường hoặc xã, đừng để tới lúc cần mới biết.
- Đừng để ông bà tự lo hết trong mùa khai thác: nhờ họ hàng đỡ một buổi, hoặc thuê người đưa đón.
- Gọi hỏi thăm ông bà riêng, không chỉ gọi để hỏi về cháu.
Cái vốn mà trẻ ở đây có sẵn
- Không gian rộng, không khí sạch, vận động cả ngày.
- Biết cây cối, con vật, mùa vụ — vốn từ về thế giới xung quanh rất giàu.
- Thấy người lớn làm việc thật, hiểu gỗ từ đâu ra.
- Việc vừa sức để làm ở nhà: cho gà ăn, nhặt củi nhỏ, tưới cây.
- Nói với cô về nghề của nhà mình — nhiều cô lấy chuyện trồng rừng làm bài học cho cả lớp, và con thấy nghề của bố mẹ là điều đáng tự hào.
Khi nào đưa con đi khám ngay
- Bị rắn cắn, ong đốt nhiều nốt — đi ngay, không xử ở nhà.
- Vết thương do cành cây, dao rựa — rửa sạch, băng lại và đi khám, hỏi về tiêm phòng uốn ván.
- Sốt cao không hạ, con lừ đừ, tiểu ít.
- Con nuốt phải thuốc diệt cỏ hoặc hoá chất — đi cấp cứu ngay, mang theo vỏ chai.
- Sốt kèm rét run sau khi ở vùng có sốt rét — nói rõ với bác sĩ là nhà ở vùng nào.
Điều đáng nhớ
Nhịp của nghề rừng không đổi được: hễ đi là đi cả ngày. Nhưng ba việc thì giữ được, và cả ba đều làm một lần dùng cả mùa:
Một người ở nhà luôn bắt được máy và đã đăng ký với trường · giấy uỷ quyền cho người đó · và con đi học đều thay vì theo lên đồi. Làm xong ba việc đó thì mùa khai thác chỉ còn là mùa bận, không phải mùa lo.
Câu hỏi thường gặp
Nhà làm nghề rừng khó ở chỗ nào?
Đi từ trước giờ trường mở và về sau giờ trường đóng nên không ca nào khớp giờ đưa đón, giữa ngày lại khó liên lạc vì sóng yếu trên đồi nên trường gọi báo con ốm mà không ai nghe máy, và mùa khai thác kéo dài nhiều tuần đúng lúc cần người.
Sắp xếp đưa đón và liên lạc thế nào?
Đăng ký ít nhất hai người đón với trường, và phải là người ở nhà chứ không phải người đi rừng. Để lại một số luôn bắt được máy, nói thẳng với cô rằng giữa ngày khó gọi được mình cùng ai là người quyết thay khi con ốm, và viết giấy uỷ quyền cho người ở nhà về việc đưa đón cùng quyết định khi con phải đi viện.
Có nên cho con theo lên đồi mùa khai thác không?
Không. Đồi keo lúc khai thác là một công trường với cưa máy, cây đổ không đoán trước hướng, xe tải và xe kéo gỗ chạy trên đường đất hẹp, gỗ xếp chồng có thể lăn, dây cáp tời và dốc trơn sau mưa. Nên cho con đi học đều trong mùa khai thác vì ở lớp có người trông, có bữa ăn và giấc ngủ trưa.
Con bị rắn cắn thì làm gì?
Giữ con nằm yên, không garo chặt, không rạch, không hút nọc và không đắp lá; cố định chi rồi đưa đi cơ sở y tế ngay, nhớ đặc điểm con rắn nếu thấy. Nên dạy con không thò tay vào bụi rậm, khe đá hay đống củi. Bị ong đốt nhiều nốt kèm sưng mặt hay khó thở thì đi cấp cứu ngay.
Con ở nhà với ông bà cả ngày thì cần chuẩn bị gì?
Dặn một danh sách ngắn gồm con dị ứng gì, đang uống thuốc gì, số của hai người lớn và địa chỉ trạm y tế gần nhất; để sẵn tiền đi khám ở chỗ ông bà biết; kiểm bảo hiểm y tế của con còn hạn. Đừng để ông bà tự lo hết trong mùa khai thác mà nên nhờ họ hàng đỡ hoặc thuê người đưa đón.
