Có những vùng ở nước ta nắng nóng không phải là chuyện vài ngày. Ninh Thuận và Bình Thuận nắng gần như quanh năm, ít mưa. Dải Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị có gió Lào thổi từ tháng Năm tới tháng Tám — gió khô nóng, làm không khí như mở lò. Đồng bằng Bắc Bộ và Đông Nam Bộ cũng có những đợt nắng gay gắt kéo dài nhiều ngày.
Trẻ mầm non chịu nóng kém hơn người lớn rất nhiều: cơ thể nhỏ, mất nước nhanh, và chưa biết nói rằng mình đang khó chịu. Bài này gom lại những việc gia đình làm được.
Vì sao trẻ nhỏ nguy hiểm hơn khi nắng nóng
- Mất nước nhanh hơn theo tỷ lệ cơ thể, mà trẻ lại không tự đi lấy nước uống.
- Điều hoà thân nhiệt kém hơn: trẻ nóng lên nhanh và hạ nhiệt chậm.
- Không biết diễn đạt: trẻ mệt vì nóng thường quấy, lừ đừ, bỏ ăn — dễ bị hiểu nhầm là hư hoặc ốm vặt.
- Vẫn chạy nhảy khi người lớn đã ngồi nghỉ — trẻ không tự dừng lại khi quá sức.
Dấu hiệu trẻ đang quá nóng — nhận ra sớm
- Mặt đỏ bừng, da nóng, ra nhiều mồ hôi hoặc ngược lại da khô không ra mồ hôi — dấu hiệu sau nguy hiểm hơn.
- Quấy khóc bất thường, bỏ chơi, nằm lì.
- Môi khô, ít đi tiểu, nước tiểu sẫm màu.
- Lừ đừ, buồn nôn, nôn.
- Sốt cao mà không có dấu hiệu nhiễm trùng nào khác.
Khi thấy những dấu hiệu này: đưa vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, lau người bằng nước ấm, cho uống nước từng ngụm nhỏ. Nếu trẻ lừ đừ, không tỉnh táo, nôn nhiều, co giật thì đưa đi cấp cứu ngay — không tự xử lý ở nhà.
Việc làm được mỗi ngày trong mùa nóng
- Cho con uống nước chủ động, đừng đợi con đòi. Trẻ mầm non thường mải chơi tới khi khát mới uống, lúc đó đã thiếu nước rồi. Nhắc uống mỗi khi thay hoạt động.
- Tránh giờ nắng gắt: khoảng mười giờ sáng tới bốn giờ chiều. Chuyển việc ra ngoài sang sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Quần áo mỏng, sáng màu, thấm mồ hôi. Cotton hơn hẳn vải bí.
- Mũ rộng vành khi ra ngoài, và che gáy — chỗ dễ bị nắng nhất.
- Tắm hoặc lau người vào buổi trưa những hôm quá nóng.
- Phòng thoáng: mở đối lưu hai phía nếu được; quạt hướng vào tường hoặc quay đảo chứ không thổi thẳng vào người trẻ suốt đêm.
- Điều hoà nếu có: để khoảng 26–28 độ, không để quá lạnh và không cho trẻ ra vào đột ngột giữa nóng và lạnh.
- Đồ ăn: nấu ít một, ăn ngay — thức ăn ôi rất nhanh trong tiết này.
Điều tuyệt đối không được làm
- Không bao giờ để trẻ trong xe ô tô đóng kín, dù chỉ vài phút, dù có hé cửa kính. Nhiệt độ trong xe tăng rất nhanh và đây là tai nạn chết người đã xảy ra nhiều lần.
- Không để trẻ ngủ ngoài sân, dưới hiên nắng hắt mà không ai bên cạnh.
- Không cho trẻ chơi ngoài nắng gắt để "cho quen".
- Không cho uống nước đá liên tục khi vừa chạy nhảy về — dễ viêm họng; nước mát là đủ.
- Không tự cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi nghi say nắng mà chưa hạ nhiệt cho cơ thể.
Đi học mùa nóng: hỏi gì ở trường
- "Lớp có quạt, có điều hoà không, buổi trưa các cháu ngủ ở đâu ạ?"
- "Cô có nhắc các cháu uống nước không, nước để ở đâu ạ?" Trẻ tự rót được thì uống nhiều hơn hẳn.
- "Mùa nóng các cháu chơi ngoài vào giờ nào ạ?"
- "Con em hay ra mồ hôi nhiều, cô thay áo giúp em được không ạ?" — gửi kèm hai, ba bộ quần áo dự phòng.
Đưa đón bằng xe máy giữa trưa thì che nắng cho con, cho uống nước trước khi đi, và tránh đứng lâu ngoài nắng chờ đèn.
Vùng gió Lào: thêm mấy việc
Gió Lào khác nắng thường ở chỗ vừa nóng vừa khô, làm mất nước qua da rất nhanh mà không thấy mồ hôi:
- Uống nước nhiều hơn mức bình thường, kể cả khi con không thấy khát.
- Đóng cửa hướng gió vào ban ngày, mở ra khi trời dịu.
- Da và môi khô nứt: bôi ẩm, uống đủ nước.
- Bụi theo gió: lau ẩm nhà cửa, giặt chăn gối thường xuyên hơn.
- Đề phòng cháy: mùa gió Lào là mùa cháy ở nhiều nơi — không để trẻ gần bếp, gần chỗ đốt, và cất diêm, bật lửa lên cao.
Vùng khô hạn: khi nước sinh hoạt khan hiếm
Ở Ninh Thuận, Bình Thuận và một số nơi khác, mùa khô kéo dài thì nước sinh hoạt là vấn đề thật:
- Nước uống cho trẻ phải là nước sạch — đun sôi hoặc nước đóng chai. Đây là chỗ không nên tiết kiệm.
- Trữ nước thì phải đậy kín: bể, lu, thùng phuy đều là nơi trẻ nhỏ đuối nước, và cũng là nơi muỗi đẻ.
- Vẫn phải rửa tay cho con trước khi ăn — dùng ít nước nhưng đừng bỏ.
- Hỏi ở xã về nguồn nước sinh hoạt mùa khô và lịch cấp nước.
Đừng để mùa nóng thành mùa nghỉ học
Nhiều gia đình cho con nghỉ vì "nóng quá, ở nhà cho mát". Nhưng ở nhà thường không mát hơn ở lớp, mà con lại mất nếp và không có ai trông.
- Đi học đều, trừ hôm con thật sự mệt.
- Gửi kèm bình nước và quần áo dự phòng.
- Buổi tối cho con ngủ sớm — ngủ đủ là thứ giúp trẻ chịu nóng tốt hơn.
- Ngày nghỉ thì tổ chức chơi vào sáng sớm hoặc chiều muộn, đừng để con ngồi trong nhà cả ngày với màn hình.
Mùa nóng ở những vùng này kéo dài nhiều tháng. Không chống được thời tiết, nhưng nước uống đủ, tránh giờ nắng gắt, và không bao giờ để con một mình trong xe — ba việc đó phòng được gần hết những chuyện đáng tiếc.
