Từ quê tới vùng khác: giọng nói, bữa ăn và tuần đầu ở lớp mới

Gia đình từ Nghệ An vào Bình Dương, từ Thanh Hoá lên Hà Nội, từ miền Tây lên TP.HCM, từ vùng cao xuống đồng bằng — con đi học ở nơi mọi người nói giọng khác, ăn món khác, có những thói quen khác.

Với trẻ mầm non, chuyện đó không lớn như người lớn nghĩ, nhưng cũng không nhỏ như người lớn hay bỏ qua. Bài này nói về giọng nói, bữa ăn và chuyện hoà nhập — ba thứ hay gặp nhất.

Giọng nói: đừng sửa, cứ để con nghe

Nhiều phụ huynh lo con nói giọng quê rồi bị bạn cười, nên sửa giọng cho con. Vài điều nên biết:

• Trẻ mầm non tự chỉnh giọng rất nhanh khi nghe đủ nhiều. Sau vài tháng ở lớp, phần lớn trẻ đã nói gần giống bạn cùng lớp mà không ai phải dạy.
• Đừng sửa giọng con ở nhà. Sửa giọng làm trẻ ngại nói, mà trẻ ngại nói thì chậm hơn hẳn. Cứ nói chuyện bình thường với con bằng giọng của mình.
• Nói với cô về từ địa phương con hay dùng — có những từ cô không hiểu và tưởng con nói ngọng, hoặc ngược lại.
• Trẻ nói được hai giọng là chuyện tốt: giọng nhà và giọng lớp. Đó là dấu hiệu con thích nghi tốt, không phải dấu hiệu con quên gốc.

Khác giọng và chậm nói là hai chuyện khác nhau. Nếu con hơn hai tuổi mà chưa nói được từ nào, hoặc không phản ứng khi gọi tên, thì đi khám — đừng đổ cho việc nhà mới chuyển.

Bữa ăn: nói trước với cô

Đây là thứ ảnh hưởng ngay trong tuần đầu mà nhiều nhà không nghĩ tới:

• Món và vị khác nhau theo vùng: ngọt hơn, mặn hơn, cay hơn, nhiều mắm ruốc hay ít. Trẻ ba tuổi đổi vùng thường bỏ ăn vài hôm không vì ốm mà vì lạ vị.
• Nói với cô con quen ăn gì ở nhà, món nào con không ăn được. Cô biết thì cô để ý và không ép.
• Đừng ép con ăn cho bằng bạn trong mấy tuần đầu — cứ để quen dần.
• Dị ứng thức ăn thì phải nói rõ và nói sớm, ghi ra giấy cho cô: món gì, biểu hiện thế nào, đã từng nặng tới đâu.
• Ở nhà thì vẫn nấu món quê. Con ăn món quen ở nhà và học ăn món mới ở lớp — cả hai cùng có.

Tuần đầu ở lớp mới

• Trẻ có thể khóc, bám, đòi về — bình thường, và thường hết sau vài ngày tới vài tuần.
• Kể cho cô về con: tên gọi ở nhà, thói quen ngủ, sợ cái gì, ai hay đón.
• Vài hôm đầu đón sớm hơn nếu thu xếp được.
• Đừng so sánh với trường cũ trước mặt con.
• Hỏi cô sau một tuần: con chơi với ai, ăn ngủ thế nào — hỏi cụ thể thì cô trả lời được cụ thể.

Khi con bị trêu vì khác

Ở tuổi mầm non, trẻ trêu nhau vì mọi thứ khác lạ — giọng, tên, quần áo, món ăn mang theo. Việc của người lớn:

• Nói với cô ngay khi con kể bị trêu. Cô xử ở lớp hiệu quả hơn nhiều so với bố mẹ dặn con ở nhà.
• Đừng bảo con "kệ nó đi" — trẻ hiểu thành chuyện của mình không quan trọng.
• Cũng đừng dạy con trêu lại.
• Nói với con rằng nhà mình từ đâu tới là chuyện bình thường và đáng tự hào.
• Mời một, hai bạn cùng lớp tới chơi — trẻ chơi với nhau vài lần là hết khác nhau.

Giấy tờ và chỗ học

1. Đăng ký tạm trú ngay khi tới — đây là bước mở ra mọi thứ khác, và nhiều nhà để lâu vì nghĩ "ở tạm thôi".
2. Hỏi thẳng trường công gần nhà xem con có xin học được không, cần giấy gì. Đừng tự loại mình trước khi hỏi.
3. Hỏi UBND phường, xã về tuyến tuyển sinh và hạn nộp.
4. Trường tư và nhóm trẻ độc lập không theo tuyến — phương án song song, nhớ kiểm giấy phép, sĩ số, bếp và lối thoát.
5. Mang theo từ quê: giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng. Thiếu gì thì hỏi xin lại ở quê, gần như giấy nào cũng xin lại được.

Sức khoẻ khi đổi vùng khí hậu

• Từ Bắc vào Nam hoặc ngược lại: trẻ thường ốm vặt vài tuần đầu — cơ thể đang quen với thời tiết và với môi trường vi sinh mới.
• Vào Nam: nóng ẩm quanh năm, chú ý mất nước, rôm sảy, muỗi.
• Ra Bắc: mùa đông lạnh, chú ý giữ ấm và bệnh hô hấp.
• Sổ tiêm chủng phải mang theo để trạm y tế nơi mới tiếp tục đúng lịch.
• Tìm trạm y tế và phòng khám gần nhà ngay tuần đầu, đừng đợi tới lúc con sốt đêm mới đi tìm.

Giữ mối với quê

• Gọi về cho ông bà đều đặn, cho con nói chuyện dù chỉ vài câu.
• Kể cho con về quê: nhà ai, con vật gì, cây gì — trẻ mầm non nhớ qua hình ảnh và câu chuyện.
• Về quê dịp lễ thì báo cô trước và nói khi nào đi học lại.
• Đừng để một chuyến về quê kéo thành nghỉ hết tháng — nghỉ dài thì con phải làm quen lại từ đầu.

Người cùng quê ở nơi mới

Đây là nguồn lực lớn nhất mà nhiều gia đình có sẵn nhưng chưa dùng:

• Hỏi người cùng quê về chỗ gửi trẻ — họ đã đi trước và biết chỗ nào ổn.
• Gom vài nhà cùng khu đưa đón chung.
• Có người đón thay lúc kẹt — thứ đáng giá nhất khi ở xa quê, không có họ hàng bên cạnh.
• Nhưng cũng làm quen với hàng xóm bản địa: con có bạn trong khu thì hoà nhập nhanh hơn nhiều.

Điều đáng nhớ

Trẻ mầm non thích nghi nhanh hơn người lớn rất nhiều. Phần khó thường nằm ở phía bố mẹ — lạ chỗ, lạ người, không có ai đỡ đần.

Ba việc làm sớm thì mọi thứ dễ hơn hẳn: đăng ký tạm trú, hỏi thẳng trường gần nhà, và nói với cô về con. Còn giọng nói thì cứ để tự nhiên — vài tháng là con nói như bạn cùng lớp.