Quảng Ninh với than, Thái Nguyên với quặng, Hà Nam, Thanh Hoá, Kiên Giang với đá vôi, Bình Dương và Đồng Nai với đá xây dựng, nhiều tỉnh miền núi với cát sỏi lòng sông — quanh mỗi khu khai thác là một cộng đồng dân cư, và trong đó có trẻ nhỏ.
Bài này viết cho gia đình sống gần mỏ, gần mỏ đá, gần nhà máy nghiền, gần bến bãi và tuyến xe chở vật liệu.
Bốn rủi ro riêng của vùng khai thác
- Bụi. Bụi đá, bụi than, bụi xi măng — mịn, bay xa, lắng khắp nơi. Đường thở của trẻ nhỏ hẹp hơn nên cùng một môi trường trẻ chịu nặng hơn người lớn.
- Xe tải nặng. Đây là rủi ro gây tử vong nhiều nhất ở các vùng này, hơn hẳn bụi. Xe chở đá, chở than chạy liên tục, tầm nhìn kém, phanh dài, và trẻ nhỏ thấp hơn tầm gương.
- Tiếng ồn và rung chấn. Máy nghiền chạy cả ngày, nổ mìn theo giờ — ảnh hưởng giấc ngủ, mà giấc ngủ là thứ trẻ mầm non cần nhất.
- Hố sâu và moong nước. Hố khai thác cũ đầy nước, bãi thải, vách đá dựng — những nơi trẻ tuyệt đối không được lại gần.
Đường và xe tải — việc phải làm trước tiên
- Không cho trẻ chơi ven đường vận chuyển, kể cả vỉa hè và lề đường.
- Cổng nhà ra thẳng đường thì phải có chốt cao hoặc rào chắn. Trẻ tự mở cửa chạy ra là tình huống dẫn tới tai nạn nhiều nhất.
- Luôn nắm tay con khi đi dọc hoặc băng qua đường — không có ngoại lệ, kể cả đường vắng xe lúc đó.
- Không để trẻ đứng chờ ở lề đường khi đón con hay chờ xe.
- Biết giờ cao điểm xe chạy và tránh cho con ra ngoài vào giờ đó.
- Trời mưa đường trơn bùn: xe nặng phanh càng khó, đi lại càng phải cẩn thận.
Nếu tuyến đường qua khu dân cư thường xuyên nguy hiểm, đó là việc đáng nêu với thôn, xã và với doanh nghiệp khai thác: xin gờ giảm tốc, biển báo, hàng rào ở đoạn qua trường, hoặc điều chỉnh giờ chạy. Đây là những đề nghị cụ thể, dễ được tiếp thu hơn một lời phàn nàn chung.
Giảm bụi trong nhà
- Đóng cửa hướng mỏ và hướng đường vào giờ nổ mìn và giờ xe chạy nhiều; mở thông gió vào lúc yên.
- Lau ẩm thay vì quét khô — quét khô làm bụi bay lên rồi lắng lại chỗ khác.
- Giặt chăn gối, rèm, thú bông của con thường xuyên hơn nơi khác.
- Người lớn làm ở mỏ thay quần áo và rửa mặt mũi tay chân trước khi bế con; giặt riêng quần áo bảo hộ.
- Phơi quần áo trong nhà hoặc chỗ có che vào ngày nhiều bụi.
- Không để trẻ chơi ở sân khi xe vừa đi qua hoặc khi bụi đang bốc lên.
- Nước sinh hoạt: nếu nguồn nước gần khu khai thác, hỏi ở xã về chất lượng nước; nước uống cho con nên dùng nước đã lọc hoặc đóng chai.
Sức khoẻ: dấu hiệu cần đưa con đi khám
- Ho kéo dài trên hai tuần, nhất là ho về đêm.
- Khò khè lặp lại nhiều đợt trong năm.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi — đi khám ngay.
- Viêm mũi, viêm họng đi rồi lại quanh năm.
Khi đi khám, nói rõ với bác sĩ nhà ở gần mỏ gì, bố mẹ làm gì. Chi tiết đó giúp chẩn đoán nhiều hơn ta tưởng — và nên nghĩ tới môi trường sống trước khi nghĩ rằng con "sức đề kháng kém".
Nổ mìn và tiếng ồn
- Biết giờ nổ mìn của mỏ gần nhà — thường cố định trong ngày. Tránh cho con ra ngoài vào giờ đó.
- Dặn con trước: "lát nữa có tiếng nổ to, không sao đâu". Trẻ biết trước thì bớt giật mình.
- Giấc ngủ trưa: nếu máy nghiền chạy cả ngày, cho con ngủ ở phòng xa nhất, che rèm dày.
- Nhà nứt sau rung chấn: báo thôn, xã và doanh nghiệp; đừng để trẻ ngủ ở phòng có vết nứt đang rộng ra.
Hố nước và bãi thải — tuyệt đối không lại gần
- Moong khai thác cũ đầy nước nhìn như hồ nhưng bờ dốc đứng và sâu đột ngột, nước lạnh. Đây là nơi đã xảy ra nhiều vụ đuối nước.
- Không cho trẻ theo anh chị lớn ra đó tắm — chuyện này hay xảy ra vào mùa hè.
- Bãi thải, đống đất đá: có thể sụt, lăn — không phải chỗ chơi.
- Vật liệu nổ, kíp, dây cháy chậm: dạy con tuyệt đối không nhặt vật lạ, thấy thì báo người lớn ngay.
- Rào và biển báo hỏng quanh khu nguy hiểm: báo cho xã và doanh nghiệp, đây là trách nhiệm của họ.
Chọn chỗ gửi con ở vùng mỏ
- Trường nằm cách đường vận chuyển bao xa, cổng trường mở ra đâu.
- Sân chơi ở phía nào so với hướng gió và hướng mỏ, có che chắn không.
- Giờ chơi ngoài trời có tránh giờ nổ mìn và giờ xe đông không.
- Lớp có lau ẩm hằng ngày không.
- Nói với cô nếu con hay khò khè để cô để ý.
Nếu có hai lựa chọn tương đương, chọn nơi xa tuyến xe tải hơn — ở địa bàn này đó là điểm cộng đáng giá hơn mọi thứ khác.
Điều đáng nhớ
Vùng khai thác cho nhiều gia đình công việc ổn định, và đó là điều thật. Nhưng ba việc không được lơ là: không để trẻ gần đường xe tải, không để trẻ lại gần hố nước và bãi thải, và lau ẩm thay vì quét khô.
Hai việc đầu phòng tai nạn, việc thứ ba phòng bệnh — và cả ba đều nằm trong tầm tay mỗi gia đình, không phải chờ ai.
