"Răng sữa rồi cũng thay, sâu thì thôi." Đây là câu nhiều nhà nói, và là lý do rất nhiều trẻ mầm non Việt Nam đi khám răng lần đầu khi đã đau tới mức không ăn được.
Răng sữa không chỉ để nhai vài năm rồi rụng. Nó giữ chỗ cho răng vĩnh viễn mọc đúng vị trí, và nó quyết định con ăn được hay không trong đúng giai đoạn con lớn nhanh nhất.
Vì sao răng sữa quan trọng hơn ta tưởng
- Mất răng sữa sớm thì răng bên cạnh xô vào chỗ trống, răng vĩnh viễn sau này không đủ chỗ mọc, và phải nắn chỉnh tốn kém về sau.
- Răng sâu đau thì con nhai lệch một bên, ăn ít đi, bỏ món cứng.
- Sâu nặng gây áp xe, nhiễm trùng, có thể ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn nằm ngay dưới.
- Đau răng làm con khó ngủ, hay cáu — và người lớn thường không nghĩ tới răng khi thấy con cáu.
- Răng cửa sâu nặng ảnh hưởng tới phát âm ở giai đoạn con đang tập nói.
Đánh răng thế nào cho đúng tuổi
- Bắt đầu từ chiếc răng đầu tiên, không đợi đủ răng. Trước đó thì lau nướu bằng khăn ẩm.
- Hai lần mỗi ngày, và lần tối trước khi ngủ là quan trọng nhất — ban đêm ít nước bọt nên vi khuẩn hoạt động mạnh nhất.
- Người lớn phải đánh lại cho con tới khoảng sáu bảy tuổi. Trẻ mầm non chưa đủ khéo tay để đánh sạch — cho con tự đánh trước cho vui, rồi người lớn đánh lại.
- Kem đánh răng có fluor, lượng rất nhỏ: cỡ hạt gạo cho trẻ dưới ba tuổi, cỡ hạt đậu cho trẻ lớn hơn. Hỏi nha sĩ về loại và lượng phù hợp với con mình.
- Bàn chải lông mềm, đầu nhỏ, đổi ba tháng một lần hoặc khi lông toè.
- Đánh cả mặt trong và mặt nhai, không chỉ mặt ngoài — chỗ sâu nhiều nhất là mặt nhai răng hàm và kẽ giữa hai răng.
- Sau khi đánh thì nhổ, không súc nhiều nước — súc kỹ quá thì trôi hết fluor.
Những thói quen gây sâu răng nhanh nhất
- Bú bình hoặc bú mẹ rồi ngủ luôn mà không lau miệng — đây là nguyên nhân số một của sâu răng sớm ở trẻ nhỏ.
- Ngậm bình sữa, ngậm nước ngọt cả buổi — quan trọng không phải ăn bao nhiêu ngọt, mà là ngọt tiếp xúc răng bao nhiêu lần trong ngày.
- Ăn vặt liên tục giữa các bữa: bánh, kẹo, sữa chua uống, nước ngọt.
- Kẹo dẻo, kẹo dính, hoa quả sấy — bám lại trên răng rất lâu.
- Uống nước ngọt bằng ống hút cả buổi chiều thay vì uống một lần rồi thôi.
- Người lớn mớm cơm, nếm thìa của con — vi khuẩn gây sâu răng lây từ người lớn sang trẻ theo đường này.
Cách đơn giản nhất: đồ ngọt thì ăn trong bữa, không ăn rải rác cả ngày, và sau đó uống nước lọc.
Đi khám răng
- Lần đầu nên trong khoảng một tuổi, hoặc chậm nhất là khi con có vài chiếc răng — không đợi tới lúc đau.
- Khám định kỳ khoảng sáu tháng một lần, hoặc theo lời dặn của nha sĩ.
- Lần đầu nên chỉ là làm quen: ngồi ghế, há miệng, nha sĩ đếm răng. Đừng để lần đầu là lần nhổ răng đau.
- Đừng doạ con bằng nha sĩ: "hư là cho đi nhổ răng". Rất hiệu quả trước mắt và rất tai hại về sau.
- Nói với nha sĩ nếu con mút tay, ngậm bình, nghiến răng.
- Hỏi về trám răng phòng ngừa và bôi fluor — hai việc rẻ hơn nhiều so với chữa sâu răng sau này.
- Trạm y tế xã phường và các đợt khám răng ở trường là kênh sẵn có, nhất là ở nông thôn.
Dấu hiệu cần đưa con đi khám ngay
- Đốm trắng đục hoặc vệt nâu trên răng — đây là sâu răng giai đoạn sớm, giai đoạn còn xử nhẹ nhất.
- Lỗ đen trên mặt nhai hoặc ở kẽ răng.
- Con kêu đau, nhai một bên, tránh đồ nóng lạnh.
- Lợi sưng đỏ, chảy máu khi đánh răng, có mụn mủ ở lợi.
- Hơi thở hôi kéo dài dù vẫn đánh răng.
- Răng gãy, mẻ do ngã — đi khám sớm kể cả khi con không kêu đau.
Ở lớp
- Hỏi trường có cho trẻ súc miệng hoặc đánh răng sau ăn không, và có đợt khám răng nào trong năm không.
- Hỏi thực đơn có nhiều đồ ngọt và sữa có đường không, bữa phụ chiều là gì.
- Gửi bàn chải riêng có ghi tên nếu trường tổ chức đánh răng, và hỏi cách trường cất bàn chải cho khô.
- Nói với cô khi con đang đau răng — con sẽ ăn ít và có thể cáu hơn thường ngày.
Điều đáng nhớ
Ba việc quyết định gần như toàn bộ: đánh răng buổi tối và người lớn đánh lại cho con, đồ ngọt gói gọn trong bữa thay vì rải cả ngày, và đi khám lần đầu khi con chưa đau.
Ba việc đó làm đều thì gần như không phải đối mặt với cảnh đưa một đứa trẻ bốn tuổi đi nhổ răng lúc nửa đêm — cảnh mà nhiều nhà đã đi qua và không muốn đi lại.
Câu hỏi thường gặp
Răng sữa rồi cũng thay thì giữ làm gì?
Vì mất răng sữa sớm thì răng bên cạnh xô vào chỗ trống, răng vĩnh viễn sau này không đủ chỗ mọc và phải nắn chỉnh tốn kém. Răng sâu đau còn làm con nhai lệch một bên và ăn ít đi, sâu nặng gây áp xe có thể ảnh hưởng mầm răng vĩnh viễn nằm ngay dưới, và răng cửa sâu nặng ảnh hưởng phát âm lúc con đang tập nói.
Đánh răng cho trẻ mầm non thế nào cho đúng?
Bắt đầu từ chiếc răng đầu tiên chứ không đợi đủ răng, đánh hai lần mỗi ngày và lần tối trước khi ngủ là quan trọng nhất. Người lớn phải đánh lại cho con tới khoảng sáu bảy tuổi vì trẻ chưa đủ khéo tay. Dùng kem có fluor lượng rất nhỏ cỡ hạt gạo hoặc hạt đậu tuỳ tuổi, và sau khi đánh thì nhổ chứ đừng súc nhiều nước.
Thói quen nào gây sâu răng nhanh nhất?
Bú bình hoặc bú mẹ rồi ngủ luôn mà không lau miệng là nguyên nhân số một của sâu răng sớm. Tiếp đó là ngậm bình sữa hay nước ngọt cả buổi và ăn vặt liên tục, vì quan trọng không phải ăn bao nhiêu ngọt mà là ngọt tiếp xúc răng bao nhiêu lần trong ngày. Người lớn mớm cơm hay nếm thìa của con cũng làm lây vi khuẩn gây sâu răng.
Khi nào nên cho con đi khám răng lần đầu?
Nên trong khoảng một tuổi, hoặc chậm nhất là khi con có vài chiếc răng, và đừng đợi tới lúc con đau. Sau đó khám định kỳ khoảng sáu tháng một lần. Lần đầu nên chỉ là làm quen như ngồi ghế và há miệng cho nha sĩ đếm răng, đừng để lần đầu là lần nhổ răng đau, và đừng doạ con bằng nha sĩ.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Đốm trắng đục hoặc vệt nâu trên răng vì đó là sâu răng giai đoạn sớm còn xử nhẹ nhất, lỗ đen trên mặt nhai hay kẽ răng, con kêu đau hoặc nhai một bên, lợi sưng đỏ chảy máu hay có mụn mủ, hơi thở hôi kéo dài dù vẫn đánh răng, và răng gãy mẻ do ngã kể cả khi con không kêu đau.
