Phòng đuối nước cho trẻ mầm non: bắt đầu từ cái xô trong nhà

Ở Việt Nam, đuối nước là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do tai nạn ở trẻ em. Với trẻ mầm non, chuyện này có một điểm khác hẳn so với trẻ lớn: phần lớn ca không xảy ra ở sông lớn hay bãi biển, mà ở ngay trong nhà và quanh nhà.

Một xô nước, một chậu tắm, một bể cá cảnh, cái ao trước cửa — trẻ dưới năm tuổi chúi đầu vào là không tự ngóc lên được, và chuyện xảy ra trong im lặng, không có tiếng kêu như người lớn tưởng.

Những chỗ nguy hiểm mà ít ai nghĩ tới

• Xô, chậu, thau đựng nước trong nhà tắm và ngoài sân — nguy cơ hàng đầu với trẻ dưới ba tuổi.
• Lu, vại, bể nước mưa, bồn nước không đậy nắp.
• Bồn cầu, máy giặt đang có nước.
• Ao, hồ, giếng, kênh mương ngay trước sau nhà — đặc trưng của vùng nông thôn và miền Tây.
• Hố công trình, hố móng, hố tôi vôi ngập nước sau mưa.
• Bể bơi phao, bể bơi mini dựng ở sân — đầy nước và không có ai canh.
• Ruộng ngập, kênh thuỷ lợi mùa xả nước.

Bốn việc quan trọng nhất

1. Đổ hết nước sau khi dùng. Xô, chậu, thau — không để nước qua đêm khi nhà có trẻ nhỏ. Việc này miễn phí và cắt được nhiều ca nhất.
2. Đậy và khoá mọi vật chứa nước: lu, bể, bồn, giếng. Nắp phải đủ nặng hoặc có chốt, không phải miếng tôn đặt hờ.
3. Rào ao, hồ, mương quanh nhà. Rào cao ngang ngực trẻ, có cổng, không có khe chui lọt. Đây là việc tốn tiền nhất nhưng cũng là việc quyết định ở vùng nông thôn.
4. Luôn có người lớn trong tầm tay khi con ở gần nước — trong tầm tay, không phải trong tầm mắt. Trẻ mầm non đuối nước chỉ trong vài chục giây, và không giãy giụa ồn ào.

Những điều nhiều người tin mà sai

• "Nước nông thì không sao." Trẻ nhỏ đuối trong mực nước chỉ vài chục phân, thậm chí trong xô.
• "Con kêu thì mình nghe thấy." Trẻ đuối nước thường không kêu được — đường thở đã ngập.
• "Có phao là an toàn." Phao tay, phao bơi có thể tuột hoặc lật. Phao không thay được người lớn đứng cạnh.
• "Biết bơi rồi thì khỏi lo." Trẻ mầm non dù có học bơi vẫn phải có người canh — biết bơi trong bể khác hẳn rơi xuống nước bất ngờ, mặc quần áo, nước đục và lạnh.
• "Anh chị lớn trông em là được." Một đứa trẻ bảy tám tuổi không cứu được em, và thường chính nó cũng gặp nạn theo.

Dạy con những gì ở tuổi này

Trẻ mầm non chưa tự giữ an toàn được, nên việc dạy chỉ là một lớp phụ — lớp chính vẫn là rào chắn và người lớn. Dù vậy vẫn nên dạy:

• Không ra chỗ có nước khi không có người lớn — nói rõ từng chỗ cụ thể quanh nhà, không nói chung chung.
• Không đi theo bạn ra ao, ra mương dù bạn rủ.
• Thấy bạn ngã xuống nước thì chạy gọi người lớn ngay, tuyệt đối không tự nhảy xuống kéo bạn. Đây là điều phải dạy đi dạy lại.
• Cho con làm quen với nước có người lớn kèm — lớp bơi cho trẻ mầm non ở nơi có, hoặc chỉ là tập úp mặt, thở ra trong chậu nước. Làm quen giúp con bớt hoảng, nhưng không thay được canh giữ.

Mùa nguy hiểm và dịp nguy hiểm

• Hè và dịp nghỉ dài: con ở nhà cả ngày, người lớn vẫn đi làm — đây là quãng xảy ra nhiều ca nhất.
• Mùa mưa lũ: nước dâng, hố ngập, bờ trơn, và chỗ vốn quen thuộc bỗng thành nguy hiểm.
• Mùa nước nổi miền Tây: nước vào tới sân, lối đi thành mép nước.
• Đi chơi, về quê, đi biển — chỗ lạ, người lớn mải chuyện, mỗi người tưởng người kia đang trông. Nên phân công rõ ai trông đứa nào trong từng khoảng thời gian.
• Sau mưa: hố công trình và vũng nước mới xuất hiện ngay cạnh nhà.

Hỏi trường những gì

• Trong khuôn viên trường có bể nước, giếng, ao, hố không, đã rào và đậy chưa.
• Đường từ cổng trường về có đi qua mương, ao không, nhất là điểm trường lẻ ở nông thôn.
• Trường có hồ bơi hoặc tổ chức học bơi không — nếu có thì mấy cô kèm bao nhiêu cháu, có người biết cứu hộ không.
• Đi dã ngoại có chỗ nào gần nước không, phân công người trông thế nào.
• Cô nào đã học sơ cứu, gồm cả hô hấp nhân tạo.

Khi có chuyện xảy ra

• Đưa trẻ lên khỏi nước và gọi 115 ngay.
• Trẻ không thở thì bắt đầu hô hấp nhân tạo ngay, không chờ xe cấp cứu tới. Những phút đầu quyết định.
• Không dốc ngược, không xốc nước, không vác chạy vòng quanh — đây là những cách cũ, làm mất thời gian vàng và có thể gây hại.
• Giữ ấm cho trẻ, cởi quần áo ướt.
• Đưa đi viện kể cả khi trẻ đã tỉnh và có vẻ bình thường — nước vào phổi có thể gây biến chứng nhiều giờ sau.

Những thao tác này phải được tập tay ở một lớp sơ cứu, không thể học đủ qua chữ viết. Hỏi trạm y tế, bệnh viện hoặc trường của con xem có lớp cho phụ huynh không.

Điều đáng nhớ

Đuối nước ở trẻ mầm non gần như luôn xảy ra trong khoảnh khắc không ai nhìn, ở chỗ quen thuộc, và không phát ra tiếng động.

Vì thế thứ bảo vệ con không phải là dặn dò, mà là những thứ đứng đó suốt: cái nắp trên lu nước, hàng rào quanh ao, và cái xô luôn được đổ cạn. Ba thứ đó làm xong thì phần còn lại nhẹ hơn nhiều.