Quanh mỗi chợ đầu mối lớn — Long Biên, Thủ Đức, Bình Điền, Hóc Môn, Đông Ba, Đầm Sen, và hàng trăm chợ đêm tỉnh lẻ — có cả một cộng đồng sống theo giờ của chợ: bốc vác, lái xe, bán sỉ, sơ chế rau củ, chạy hàng. Họ làm từ nửa đêm tới sáng, ngủ ban ngày.
Con của họ sống trong một nhịp ngược hẳn với nhịp của trường học. Bài này viết cho đúng hoàn cảnh đó.
Bài toán lớn nhất: giấc ngủ lệch nhịp
Bố mẹ đi làm lúc con ngủ, về lúc con đi học. Trẻ sống trong nhà mà người lớn ngủ ban ngày thì:
- Trẻ cũng bị kéo theo nhịp thức khuya, ngủ muộn, sáng dậy không nổi.
- Ngủ ngày bù đêm — nhưng giấc ngày không thay được giấc đêm. Trẻ mầm non cần ngủ đêm sớm và đủ.
- Đi lớp lừ đừ, ăn kém, hay ốm, cáu gắt — và dễ bị hiểu nhầm là "con khó tính".
Đây là thứ đáng sửa trước mọi thứ khác. Vài cách đã thấy hiệu quả:
- Chốt một giờ ngủ đêm cố định cho con — thường 8 tới 9 giờ tối — và giữ cho bằng được, kể cả khi trong nhà còn người thức.
- Người ở nhà trông con tối phải hiểu việc này: tắt đèn lớn, hạ tiếng tivi, không cho con xem điện thoại sau bữa tối.
- Người đi làm đêm ngủ ở góc riêng hoặc dùng rèm ngăn, để con không phải rón rén cả ngày trong nhà mình.
- Không cho con thức chờ bố mẹ về. Dặn trước: "sáng mai con dậy là gặp mẹ".
Ai đưa đón, ai trông — chốt một lần cho cả tháng
- Chốt người đưa buổi sáng — thường là người vừa đi chợ về, hoặc ông bà.
- Chốt người đón chiều, và một người dự phòng.
- Báo tên và số điện thoại của tất cả những người đó cho cô, ngay từ đầu năm học.
- Hỏi trường giờ nhận sớm nhất và trả muộn nhất, kèm phí trông muộn.
- Gom vài nhà cùng chợ thay phiên đưa đón — người cùng nghề thì hiểu giờ giấc của nhau.
Việc này làm một lần rồi yên cả tháng, còn xoay từng hôm thì hôm nào cũng căng.
Không mang con ra chợ ban đêm
Đây là điều cần nói thẳng. Chợ đầu mối ban đêm là nơi xe tải và xe ba gác ra vào liên tục, sàn ướt trơn, hàng xếp cao, đông người lạ, ánh sáng kém. Người lớn đang bốc hàng thì không ai rảnh để trông một đứa trẻ ba tuổi.
- Không để con ngủ trong xe, trong sạp, trên đống hàng trong lúc bố mẹ làm.
- Không để con chạy chơi trong lối xe vào.
- Nếu bắt buộc phải mang theo: phải có một người lớn chỉ làm việc trông trẻ, ngồi ở khu cố định ngoài luồng xe, và về sớm.
Phương án đúng gần như luôn là: con ở nhà với một người lớn, dù phải trả công cho người trông.
An toàn ở nhà khi người lớn ngủ ban ngày
Ban ngày, nhà có người nhưng người đó đang ngủ — đây là khoảng trống nguy hiểm mà nhiều gia đình không nhận ra:
- Cửa ra đường phải có chốt cao trẻ không mở được. Nhà gần chợ thì ngoài cửa là xe cộ.
- Bếp, phích nước, dao kéo cất kỹ trước khi đi ngủ.
- Hàng hoá xếp chồng trong nhà: bao, thùng, sọt — cố định hoặc xếp thấp, trẻ bám vào là đổ.
- Đá lạnh, thùng đá, bồn nước dùng cho hàng: đậy kín.
- Hoá chất bảo quản, thuốc: khoá lại, không sang chiết vào chai nước ngọt.
- Nếu con ở nhà ban ngày thì phải có một người lớn thật sự thức trông, không phải "ngủ cạnh con".
Bữa ăn theo giờ chợ
- Giữ ba bữa đúng giờ cho con dù người lớn ăn lệch giờ. Trẻ ăn theo giờ người lớn làm đêm sẽ ăn muộn và ăn không đủ.
- Bữa sáng trước khi đi học — hoặc hỏi trường có cho ăn sáng ở lớp không.
- Đồ ăn lấy từ chợ thì tốt và rẻ, nhưng nấu chín kỹ và ăn trong ngày; hàng để lâu chờ bán không nên nấu cho trẻ.
- Không cho con ăn vặt đêm theo nhịp người lớn — vừa hại răng, vừa phá giấc.
Nói với cô giáo — nói cụ thể
- Nhà làm nghề gì, giờ nào, để cô hiểu vì sao đôi khi con tới sớm hoặc đón muộn.
- Con hay buồn ngủ buổi sáng thì nói để cô để ý, đừng để bị hiểu là lười.
- Ai đón thay, kèm số điện thoại và quan hệ.
- Gia đình khó dự họp giờ hành chính thì nói trước, hẹn cô một khung giờ khác — phần lớn cô đều thu xếp được nếu biết.
Chọn trường: ưu tiên của nhà làm đêm
- Giờ giấc co giãn — quan trọng hơn mọi thứ khác ở hoàn cảnh này.
- Gần nhà, đi bộ hoặc vài phút xe.
- Có ăn sáng tại lớp nếu được.
- An toàn: giấy phép, sĩ số, bếp, lối thoát, cổng ra đường có chốt.
Trường đẹp mà đóng cửa đúng năm giờ chiều thì không dùng được cho nhà chạy chợ.
Điều đáng giữ
Nghề chợ nuôi được gia đình, và trẻ lớn lên ở đó biết giá trị của lao động từ rất sớm, quen với người, nhanh nhẹn. Đó là những thứ thật.
Cái giá phải trả nếu không để ý cũng thật: giấc ngủ và sự an toàn. Giữ được hai thứ đó thì phần còn lại tự ổn.
