Ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, từ khoảng tháng Mười tới tháng Ba thường có những đợt trời mù, lặng gió, không khí đặc lại nhiều ngày liền. Ở TP.HCM và các đô thị lớn phía Nam, hiện tượng tương tự xuất hiện vào mùa khô và những ngày mù giữa sáng.
Trẻ mầm non chịu nặng hơn người lớn: đường thở nhỏ hơn, thở nhanh hơn, và ở ngoài trời nhiều hơn. Bài này gom lại những việc gia đình làm được, không cần thiết bị đắt tiền.
Dấu hiệu của một ngày không khí xấu
Không phải nhà nào cũng theo dõi chỉ số. Vài dấu hiệu nhìn được:
- Trời mù cả ngày nhưng không mưa, tầm nhìn xa giảm rõ.
- Lặng gió nhiều ngày liền, nhất là sáng sớm mùa đông.
- Mùi khét nhẹ ở khu có đốt rơm rạ, đốt rác, gần công trường.
- Trong nhà bám bụi nhanh hơn thường lệ.
Muốn chắc hơn thì xem chỉ số chất lượng không khí trên điện thoại. Nhưng đừng để việc không có ứng dụng ngăn mình hành động — mấy dấu hiệu trên đã đủ để quyết định hôm nay có cho con chơi ngoài lâu hay không.
Việc làm được ngay, không tốn tiền
- Đổi giờ ra ngoài. Sáng sớm mùa đông ở đô thị thường là lúc không khí xấu nhất. Cho con chơi ngoài vào giữa buổi sáng hoặc chiều khi trời đã hửng và có gió.
- Đóng cửa hướng đường lớn vào giờ cao điểm, mở cửa thông gió vào giờ đường vắng.
- Lau ẩm thay vì quét khô. Quét khô làm bụi bay lên rồi lắng lại chỗ khác.
- Giặt chăn gối, thú bông của con thường xuyên hơn trong mùa này.
- Không hút thuốc trong nhà — đây là nguồn ô nhiễm trong nhà lớn nhất và là thứ bỏ được ngay.
- Không đốt rác, đốt than tổ ong trong nhà hoặc sát cửa.
- Bếp có che hút hoặc mở cửa khi nấu, nhất là nhà bếp nằm chung phòng ở.
- Đường đi học: nếu có hai đường, chọn đường ít xe tải và ít công trường hơn, dù xa hơn vài phút.
Khẩu trang cho trẻ: dùng đúng lúc, đừng lạm dụng
- Trẻ dưới hai tuổi không đeo khẩu trang — nguy cơ cản trở hô hấp lớn hơn lợi ích.
- Trẻ lớn hơn: dùng khẩu trang đúng cỡ trẻ em, ôm sát mũi và cằm. Khẩu trang người lớn hở hai bên thì gần như không có tác dụng.
- Chỉ đeo khi ra ngoài đường trong ngày xấu, không đeo suốt ngày ở trong lớp hay khi chạy nhảy.
- Con kêu khó thở, đỏ mặt, giãy giụa thì bỏ ra — không ép.
- Thay khẩu trang khi ẩm, không dùng lại cái đã đeo cả tuần.
Hỏi gì ở trường
- "Ngày trời mù cô có cho các cháu chơi ngoài không, hay chuyển vào trong ạ?"
- "Lớp có quạt thông gió, có mở cửa lúc nào ạ?" Phòng kín cả ngày cũng không tốt — không khí trong nhà tù đọng cũng là một vấn đề.
- "Lớp có lau ẩm hằng ngày không ạ?"
- "Con em hay khò khè, cô để ý giúp em được không ạ?" — nói rõ để cô biết mà theo dõi.
Nếu trường nằm sát mặt đường lớn hoặc sát công trường, hỏi thêm sân chơi ở phía nào và có che chắn không. Đây là câu hỏi hợp lý, không ai thấy khó chịu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đừng tự chẩn đoán và cũng đừng bỏ qua. Nên cho con đi khám khi:
- Ho kéo dài trên hai tuần, nhất là ho về đêm.
- Khò khè lặp lại nhiều đợt trong mùa.
- Thở nhanh, thở rút lõm ngực, tím môi — đi khám ngay, không chờ.
- Con đang có bệnh hô hấp mà nặng lên vào những ngày trời mù.
Khi đi khám, nói với bác sĩ về môi trường sống: nhà gần đường lớn, gần công trường, trong nhà có người hút thuốc, khu có đốt rơm rạ. Chi tiết đó giúp bác sĩ nhiều hơn ta tưởng.
Máy lọc không khí: có cần không
Không bắt buộc, và không nên coi là việc phải làm trước tiên. Nếu gia đình cân nhắc:
- Đặt trong phòng ngủ của con — nơi trẻ ở lâu nhất trong ngày.
- Đóng cửa phòng khi chạy máy, không thì máy chạy vô ích.
- Thay lọc đúng hạn; lọc bẩn quá thì máy còn kém hơn không có.
- Không mua loại sinh ozone — ozone có hại cho đường thở.
Nhưng bỏ thuốc lá trong nhà, lau ẩm, đổi giờ ra ngoài mang lại thay đổi lớn hơn một chiếc máy, và không tốn đồng nào.
Đừng nhốt con trong nhà cả mùa
Đây là chỗ dễ đi quá đà. Trẻ mầm non cần vận động mỗi ngày — thiếu vận động thì ăn kém, ngủ kém, và cũng hay ốm hơn.
- Ngày trời tốt thì cho con ra ngoài thật nhiều, bù cho ngày xấu.
- Ngày xấu thì rút ngắn chứ không cắt hẳn: ra ngoài ba mươi phút vào lúc trời hửng vẫn hơn ở trong nhà cả ngày.
- Vận động trong nhà: trò chơi chạy nhảy tại chỗ, nhảy theo nhạc, bò trườn — làm được trong vài mét vuông.
- Đừng dùng màn hình để bù cho việc không ra ngoài được.
Điều đáng nhớ
Không ai đổi được không khí của cả thành phố trong một mùa. Nhưng ba việc trong tầm tay mỗi gia đình — không khói thuốc trong nhà, lau ẩm thay vì quét khô, và chọn giờ cho con ra ngoài — đã thay đổi được phần lớn thứ con hít thở mỗi ngày.
Còn lại là để ý sức khoẻ của con và đi khám khi cần, thay vì lo lắng chung chung suốt mùa.
