Ở Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và nhiều vùng ven biển đồng bằng, cứ khoảng tháng Hai tới tháng Năm là nước mặn lấn sâu vào sông rạch. Có năm mặn tới rất sâu, nước trong kênh không dùng được, nước máy cũng lợ.
Đây là bài về phần ít được nói tới: nước sinh hoạt cho một đứa trẻ mầm non trong những tháng đó.
Vì sao trẻ nhỏ chịu ảnh hưởng rõ nhất
- Trẻ cần nước sạch mỗi ngày để uống, pha sữa, nấu cháo — không thể "chờ qua mùa".
- Nước lợ nấu ăn làm món mặn hơn, trẻ ăn ít đi mà người lớn không để ý.
- Tắm nước mặn lâu ngày gây khô da, ngứa, viêm da, nhất là ở trẻ có cơ địa dị ứng.
- Thiếu nước thì việc rửa tay bị cắt — mà rửa tay là thứ ngăn tiêu chảy hiệu quả nhất.
Nước uống và nước nấu ăn: không nên tiết kiệm ở đây
- Nước uống, pha sữa, nấu cháo cho trẻ phải là nước ngọt sạch — nước mưa trữ đúng cách, nước lọc, hoặc nước đóng chai.
- Đun sôi không làm hết mặn. Đây là hiểu lầm phổ biến: đun chỉ diệt vi khuẩn, muối vẫn còn nguyên, thậm chí đậm hơn vì nước bay hơi.
- Không pha sữa bằng nước lợ, dù chỉ hơi lợ.
- Nếm thử trước khi nấu cho con — vị lợ nhẹ người lớn quen nên không nhận ra, nhưng trẻ thì bỏ ăn.
- Hỏi ở xã về điểm cấp nước ngọt trong mùa mặn: nhiều nơi có xe bồn, bồn công cộng, hoặc điểm phát nước.
Trữ nước: an toàn quan trọng ngang với đủ nước
Mùa mặn, nhà nào cũng trữ nước — và đây đúng là lúc rủi ro đuối nước trong nhà tăng cao:
- Mọi lu, bể, thùng phuy, bồn chứa phải có nắp đậy chắc, trẻ không tự mở được. Một đứa trẻ hai tuổi ngã vào lu nước là tai nạn đã xảy ra nhiều lần.
- Không để ghế, thùng, gạch cạnh bể nước — trẻ trèo lên là với tới miệng bể.
- Bồn nước trên cao: kiểm chân đỡ và nắp.
- Nước mưa trữ: che kín để khỏi thành nơi muỗi đẻ; súc rửa vật chứa trước mùa.
- Thau, chậu đựng nước dùng xong thì đổ, không để đầy nước qua đêm ở chỗ trẻ chơi.
Da và sức khoẻ trong mùa mặn
- Tắm bằng nước lợ thì tráng lại bằng nước ngọt, ít nhất là mặt và vùng da nhạy cảm.
- Da khô, ngứa, mẩn đỏ: lau khô rồi bôi ẩm; tránh xà phòng mạnh.
- Rửa tay vẫn phải làm — dùng ít nước, có xà phòng, nhưng đừng bỏ.
- Tiêu chảy, nôn là bệnh hay gặp trong mùa này: bù nước bằng oresol pha đúng tỷ lệ, và pha bằng nước ngọt sạch. Trẻ li bì, nôn liên tục, không tiểu thì đi khám ngay.
- Muỗi tăng quanh chỗ trữ nước: mắc màn cả khi ngủ ngày, để ý dấu hiệu sốt xuất huyết.
Hỏi gì ở trường
- "Mùa mặn trường lấy nước uống cho các cháu ở đâu ạ?"
- "Bếp nấu bằng nước gì ạ?"
- "Có cần gia đình gửi nước theo cho cháu không ạ?" Nhiều trường ở vùng mặn có phương án riêng, nhưng cũng có nơi cần phụ huynh góp sức.
- "Chỗ rửa tay còn nước không ạ?"
Nếu trường gặp khó, đây là việc phụ huynh góp được: góp bình nước, góp công chở nước, góp tiền mua bồn chứa. Ở vùng mặn, mấy việc này làm rất nhanh khi có vài nhà cùng vào.
Sinh kế đổi thì việc học cũng bị ảnh hưởng
Mặn vào sâu thì lúa mất, vườn cây suy, tôm cá nuôi cũng khó. Nhiều gia đình thu nhập tụt hẳn trong mấy tháng, và người lớn phải đi làm xa.
- Nói với trường nếu cần giãn học phí — nhiều cơ sở ở vùng này linh hoạt sau một mùa mặn nặng, nhưng chỉ khi biết chuyện.
- Hỏi ở xã về hỗ trợ cho hộ bị ảnh hưởng thiên tai và hộ thuộc diện chính sách.
- Nếu bố mẹ phải đi làm xa: báo trường ai trông, ai đón, để lại giấy tờ của con cho người trông giữ.
- Đừng cho con nghỉ học trong mấy tháng đó. Đó là lúc nhà xáo trộn nhất, và nếp đi học là thứ giữ cho con ổn định.
Chuẩn bị trước mùa — làm vào tháng Mười một, Mười hai
- Súc rửa và sửa vật chứa nước, kiểm nắp đậy.
- Trữ nước mưa cuối mùa mưa nếu nhà có điều kiện.
- Hỏi xã lịch cấp nước và điểm lấy nước dự kiến của mùa tới.
- Mua sẵn oresol, thuốc thường dùng cho con.
- Hỏi trường phương án nước của năm nay.
Chuẩn bị trước thì mùa mặn chỉ là mấy tháng bất tiện. Không chuẩn bị thì nó thành mấy tháng con ăn kém, ốm vặt và nghỉ học.
Điều cần nhớ nhất
Hai câu gói lại cả bài: nước cho con uống và pha sữa phải là nước ngọt sạch — đun sôi không làm hết mặn; và mọi vật chứa nước trong nhà phải có nắp đậy chắc.
Hai việc đó phòng được cả bệnh lẫn tai nạn — hai thứ hay xảy ra nhất với trẻ nhỏ vùng mặn.
