Hợp đồng lao động giáo viên mầm non: đọc kỹ gì trước khi ký

Phần lớn giáo viên mầm non ký hợp đồng trong khoảng mười phút. Trường đưa một tập giấy, chỉ chỗ ký, và nói "em cứ ký rồi bắt đầu đi làm từ thứ Hai". Ai cũng ngại đọc lâu vì sợ trông như không tin tưởng — trong khi đó là lúc duy nhất mình còn quyền hỏi.

Ba tháng sau, câu hỏi mới xuất hiện: hè có lương không, nghỉ báo trước mấy ngày, bảo hiểm đóng từ khi nào, trực trưa có tính thêm không. Lúc đó câu trả lời đã nằm sẵn trong tờ giấy ký vội — hoặc tệ hơn, không nằm ở đâu cả.

Trước khi ký, hỏi cho rõ ba điều này

• Mình ký hợp đồng gì — hợp đồng lao động, hay một bản thoả thuận công việc. Hai thứ này khác nhau về quyền lợi, và nhiều cơ sở nhỏ dùng bản thứ hai mà không nói.
• Ký với ai — với pháp nhân của trường, hay với cá nhân chủ trường. Xem con dấu và tên đơn vị trên hợp đồng có khớp với biển hiệu không.
• Xin một bản mang về. Bên nào cũng giữ một bản là chuyện bình thường; trường ngại đưa bản cho mình thì đó đã là một câu trả lời.

Nhóm 1 — Thời hạn và thử việc

• Hợp đồng có thời hạn bao lâu, hết hạn thì ký tiếp thế nào, có tự động gia hạn không.
• Thử việc bao nhiêu ngày, lương thử việc bằng bao nhiêu phần lương chính thức, và hết thử việc thì ai báo cho ai. Nhiều nơi để trôi rồi coi như vẫn đang thử việc.
• Có văn bản xác nhận khi lên chính thức không — chỉ nói miệng thì tới lúc tính bảo hiểm và phép năm là không có gì để đối chiếu.
• Trong thời gian thử việc, hai bên báo trước mấy ngày nếu muốn dừng.

Nhóm 2 — Lương và các khoản kèm theo

• Lương ghi trên hợp đồng là bao nhiêu, và đó là lương trước hay sau khi trừ các khoản.
• Phần nào là lương cứng, phần nào là phụ cấp — phụ cấp thường bị cắt trước khi lương cứng bị đụng tới, nên tỷ lệ giữa hai phần quan trọng hơn tổng số.
• Ngày trả lương cố định là ngày nào, trả qua tài khoản hay tiền mặt.
• Các khoản kèm: tiền ăn trưa, tiền xăng xe, tiền chuyên cần, thưởng lễ tết, thưởng cuối năm — cái nào ghi trong hợp đồng, cái nào chỉ là thông lệ.
• Trực trưa, trực sớm, trả trẻ muộn: có tính thêm không, tính thế nào. Đây là phần việc chiếm nhiều thời gian nhất mà hay không được ghi.
• Tăng lương theo gì — theo thâm niên, theo đánh giá, hay theo thoả thuận từng năm.

Nhóm 3 — Thời gian làm việc

• Giờ bắt đầu và giờ kết thúc ghi trong hợp đồng, so với giờ thực tế trường yêu cầu có mặt.
• Có phải tới sớm chuẩn bị lớp không, thời gian đó tính vào giờ làm hay không.
• Trả trẻ muộn: phụ huynh tới trễ thì ai ở lại, và có được bù gì không.
• Làm thứ Bảy có không, bao nhiêu buổi một tháng.
• Họp, tập huấn, chuẩn bị sự kiện ngoài giờ — thường xuyên hay thỉnh thoảng, có tính công không.
• Ngày nghỉ hằng tuần là cố định hay luân phiên.

Nhóm 4 — Nghỉ phép và mùa hè

• Phép năm bao nhiêu ngày, tính từ mốc nào, có được dồn sang năm sau không.
• Hè trường có hoạt động không. Nếu có thì mình làm hay nghỉ; nếu nghỉ thì hưởng lương thế nào — đây là câu hỏi lớn nhất của nghề này và cũng là câu hay bị bỏ qua nhất khi ký.
• Nghỉ lễ tết theo quy định chung hay theo lịch riêng của trường.
• Nghỉ ốm, nghỉ việc riêng: báo cho ai, báo trước bao lâu, có giấy tờ gì.
• Chế độ thai sản — phần này gắn với việc có được đóng bảo hiểm hay không, hỏi cho rõ ngay từ đầu chứ đừng đợi đến lúc cần.

Nhóm 5 — Bảo hiểm và giấy tờ

• Trường có đóng bảo hiểm xã hội không, đóng từ tháng nào, đóng trên mức lương nào.
• Mức đóng thường tính trên lương ghi trong hợp đồng, nên nếu hợp đồng ghi thấp hơn lương thật thì mọi chế độ sau này đều tính theo con số thấp đó.
• Bảo hiểm y tế cấp thẻ khi nào, nhận thẻ ở đâu.
• Trường giữ giấy tờ gốc của mình không. Bằng gốc nên do mình giữ; trường cần thì nộp bản sao. Giữ bằng gốc để ràng buộc người lao động là dấu hiệu không tốt.
• Có khoản đặt cọc nào không — nếu có thì ghi rõ bao nhiêu, hoàn khi nào, điều kiện gì.

Nhóm 6 — Khi muốn nghỉ hoặc bị cho nghỉ

• Báo trước bao nhiêu ngày khi mình xin nghỉ, và khi trường cho nghỉ.
• Nghỉ không báo đủ thì mất gì — thường là phần lương tháng cuối hoặc một khoản bồi thường; con số đó phải ghi ra chứ không để chung chung.
• Bàn giao những gì: hồ sơ lớp, sổ theo dõi trẻ, đồ dùng được cấp.
• Trường được chấm dứt hợp đồng trong trường hợp nào, có báo trước không.
• Điều khoản không làm cho cơ sở khác gần đó: có thì hỏi rõ bán kính và thời hạn, vì nó ảnh hưởng thẳng tới việc tìm chỗ làm kế tiếp.

Những câu nên hỏi thẳng, không ngại

• "Hè em làm hay nghỉ, và nghỉ thì có lương không ạ?"
• "Trường đóng bảo hiểm từ tháng thứ mấy, trên mức lương nào ạ?"
• "Giờ giấc thực tế em cần có mặt là mấy giờ tới mấy giờ ạ?"
• "Trực trưa và trả trẻ muộn trường tính thế nào ạ?"
• "Nếu em xin nghỉ thì cần báo trước bao lâu ạ?"

Hỏi những câu này không làm mình trông kém nhiệt tình. Trường làm ăn tử tế thường thích người hỏi rõ — vì họ cũng không muốn ba tháng sau phải xử lý một cuộc chia tay khó chịu.

Dấu hiệu nên cân nhắc thêm

• Không có hợp đồng bằng giấy, chỉ thoả thuận miệng.
• Hợp đồng còn nhiều chỗ để trống và được bảo "điền sau".
• Không đưa bản cho mình giữ.
• Lương ghi trên giấy thấp hơn hẳn lương nói miệng.
• Giữ bằng gốc hoặc đòi đặt cọc lớn.
• Né tránh khi hỏi về bảo hiểm.
• Giục ký ngay, không cho mang về đọc.

Điều đáng nhớ

Hợp đồng không phải thứ để phòng nhau. Nó là chỗ ghi lại những gì hai bên đã hiểu giống nhau, để sau này không ai phải nhớ lại xem hôm đó nói gì.

Ba việc nên làm, không có ngoại lệ: xin mang bản nháp về đọc một tối, hỏi thẳng chuyện hè và bảo hiểm, và giữ một bản có chữ ký của cả hai bên.