Góp vốn mở trường mầm non: thoả thuận gì trước khi bắt đầu

Hai người bạn góp vốn mở trường. Một người có tiền, một người có nghề. Lúc bắt đầu ai cũng vui vẻ, chia đôi, tin nhau, không giấy tờ gì ngoài một tin nhắn chốt tỷ lệ.

Năm thứ hai trường có lãi. Người có nghề ngày nào cũng ở trường từ sáu giờ sáng tới bảy giờ tối; người có tiền tháng ghé hai lần. Rồi câu hỏi nổ ra: người làm toàn thời gian có được trả lương không, hay đó là phần đóng góp tính vào vốn? Không ai sai, chỉ là không ai bàn trước.

Phần lớn hợp tác mở trường không đổ vì làm ăn kém. Nó đổ vì ba câu không được viết ra từ đầu: ai quyết cái gì, ai được trả gì, và nếu một người muốn ra thì ra bằng cách nào.

Vì sao nghề này dễ sinh mâu thuẫn hơn nghề khác

• Công sức không đo bằng tiền. Người trực trường mỗi ngày bỏ ra thứ không ghi được vào bảng kê, mà lại là thứ quyết định trường sống hay chết.
• Quyết định phải ra rất nhanh: cô nghỉ đột xuất, phụ huynh khiếu nại, bếp có sự cố. Không có người quyết là trường đứng.
• Tiền vào đều đặn nhưng không rút được tự do — phải giữ lại cho vận hành, mà mỗi người một mức chịu đựng khác nhau.
• Uy tín gắn với con người: phụ huynh tin cô hiệu trưởng, không tin một tỷ lệ góp vốn. Người đó ra đi là mang theo niềm tin.
• Giấy phép đứng tên một người — người còn lại trên giấy tờ gần như không có gì.

Nhóm 1 — Góp gì, ghi thế nào

• Liệt kê từng khoản góp và quy ra tiền: tiền mặt, mặt bằng, đồ đạc sẵn có, công đứng tên, công vận hành.
• Góp bằng tài sản thì định giá và ghi rõ — góp bằng nhà thì đó là cho thuê hay là góp vốn, hai thứ hoàn toàn khác nhau khi chia lãi và khi chia tay.
• Góp bằng công sức là phần khó nhất. Cách rõ ràng nhất: người làm toàn thời gian nhận lương theo việc như một nhân sự, còn phần vốn tính riêng theo tiền thực góp. Trộn hai thứ vào nhau là mầm mống tranh cãi.
• Ghi lịch góp: góp đủ ngay hay góp theo đợt, ai chậm thì xử lý ra sao.
• Ghi trước chuyện góp thêm: trường thiếu tiền giữa chừng, ai không góp thêm được thì tỷ lệ có bị giảm không.

Nhóm 2 — Ai quyết cái gì

• Chia ba nhóm việc: việc hằng ngày (một người quyết ngay), việc trung bình (bàn rồi quyết), việc lớn (phải đồng thuận).
• Việc lớn nên liệt kê cụ thể: đổi mặt bằng, vay tiền, mở cơ sở thứ hai, đổi mức học phí, nhận người mới vào góp vốn, bán lại trường.
• Đặt ngưỡng tiền: chi trên một mức nào đó thì phải có hai người đồng ý. Nêu con số cụ thể, đừng nói chung chung.
• Hai người chia đôi là dễ bế tắc nhất — cần thoả thuận trước cách gỡ: một người có quyền quyết ở mảng của mình, hoặc mời một người thứ ba làm trọng tài, hoặc kích hoạt điều khoản mua lại.
• Người điều hành hằng ngày phải được quyết việc hằng ngày. Bắt xin ý kiến từng chuyện nhỏ là làm tê liệt trường và làm mất người giỏi.

Nhóm 3 — Tiền chia thế nào

• Tách bạch ba dòng tiền: lương cho người làm việc, hoàn vốn góp, và chia lãi. Gọi chung là "chia tiền" thì không ai tính được.
• Chốt mức giữ lại: mỗi tháng để lại bao nhiêu cho vận hành và dự phòng trước khi chia. Không chốt thì người cần tiền sẽ muốn rút, người lo xa sẽ muốn giữ.
• Chốt kỳ chia: theo quý hay theo năm, và chia sau khi đã quyết toán chứ không chia theo cảm giác tháng này khá.
• Năm lỗ thì ai bù — theo tỷ lệ, hay người có điều kiện bù trước rồi ghi nợ.
• Ghi rõ chi tiêu cá nhân không đi qua trường. Đây là chỗ mất lòng nhanh nhất và nhỏ nhặt nhất.

Nhóm 4 — Đứng tên và trách nhiệm

• Ai đứng tên giấy phép, và người còn lại được bảo vệ bằng văn bản nào.
• Hợp đồng thuê nhà đứng tên ai, tiền cọc là tiền của ai.
• Tài khoản ngân hàng của trường: ai được ký chi, có cần hai chữ ký với khoản lớn không.
• Trách nhiệm khi có sự cố: một cháu bị tai nạn, một đợt kiểm tra có yêu cầu khắc phục — ai đứng ra, chi phí lấy từ đâu.
• Hồ sơ sổ sách để ở đâu, ai cũng xem được hay chỉ một người giữ. Người không xem được sổ sẽ nghi ngờ, sớm hay muộn.

Nhóm 5 — Đường ra, viết lúc còn vui

Đây là phần hay bị bỏ qua nhất và là phần cứu được nhiều tình bạn nhất.

• Muốn rút thì báo trước bao lâu — nên tính bằng tháng, đủ để bên còn lại thu xếp.
• Định giá phần vốn thế nào: thoả thuận, hay theo một công thức đã ghi sẵn, hay mời bên thứ ba định giá.
• Người ở lại được quyền mua trước, trong một thời hạn nhất định, trước khi bán cho người ngoài.
• Trả một lần hay trả nhiều đợt — trả một lần có khi làm trường cạn tiền, nên nhiều đợt thường thực tế hơn.
• Không đồng ý bán thì làm gì: một cơ chế thường dùng là một bên ra giá, bên kia chọn mua hoặc bán ở đúng giá đó — ra giá bất hợp lý thì tự mình chịu.
• Người ra đi có được mở trường gần đó không, trong bao lâu, bán kính bao nhiêu.
• Một người mất hoặc mất khả năng làm việc thì phần vốn xử lý thế nào — khó nói nhưng phải nói.

Nhóm 6 — Cách làm việc hằng ngày

• Họp định kỳ, ngắn cũng được, nhưng phải có lịch cố định và có ghi biên bản.
• Báo cáo tài chính hằng tháng gửi cho cả hai — con số đều đặn giết chết nghi ngờ.
• Mọi quyết định lớn ghi lại bằng văn bản, kể cả chỉ là một tin nhắn xác nhận.
• Phân vai rõ trước mặt đội ngũ: cô giáo nghe ai. Hai người cùng chỉ đạo ngược nhau là đội ngũ rối và mất tin cả hai.
• Không nói chuyện bất đồng trước mặt nhân viên và phụ huynh, không có ngoại lệ.

Dấu hiệu nên dừng lại trước khi góp vốn

• Người kia ngại viết giấy tờ, cho rằng "anh em tin nhau cần gì".
• Không thống nhất được ai điều hành ngay từ lúc bàn.
• Mức chịu đựng rủi ro lệch hẳn nhau: một người muốn mở rộng nhanh, một người muốn chắc chắn.
• Một bên góp tiền vay mà chưa nói rõ áp lực trả nợ — áp lực đó sẽ chi phối mọi quyết định sau này.
• Không ai trong hai người có nghề, cả hai định thuê người làm hết. Trường mầm non không vận hành được kiểu đó lâu dài.

Điều đáng nhớ

Bản thoả thuận góp vốn không phải để phòng người kia xấu. Nó là để hai người tử tế không phải cãi nhau về một việc chưa ai bàn, vào đúng lúc cả hai đang mệt và đang có nhiều thứ để mất.

Viết lúc còn vui thì mất một buổi. Viết lúc đã giận thì thường không viết được nữa. Giá trị lớn thì nên nhờ luật sư xem qua, nhưng kể cả một bản viết tay có chữ ký của cả hai vẫn hơn hẳn không có gì.