Đà Lạt, Mộc Châu, Sa Pa, Tam Đảo, Măng Đen, Bắc Hà, Đồng Văn — và hàng trăm xã nằm trên các tuyến đèo khắp cả nước. Ở đó, quãng đường tới trường không dài nhưng có ba thứ mà nơi khác không có: sương mù, dốc và cua khuất.
Bài này viết cho gia đình đưa con đi học trên những tuyến đường đó, và cho cả chuyện chọn chỗ gửi ở vùng cao.
Sương mù buổi sáng — quãng nguy hiểm nhất
Ở vùng cao, sương mù thường dày nhất vào đúng giờ đưa con đi học: sáng sớm, và những hôm trời vừa mưa xong. Đặc điểm của sương mù là nó làm người lái tự tin hơn mức an toàn — nhìn thấy vài chục mét thì tưởng là đủ.
- Bật đèn xe cả ban ngày khi có sương — để người khác thấy mình, không phải để mình thấy đường.
- Đi chậm hơn hẳn ngày thường và giữ khoảng cách xa hơn.
- Không vượt trong sương mù, không vượt ở cua.
- Bám mép đường bên phải, nhưng đừng sát quá vì lề đèo hay lở.
- Sương mù dày quá thì dừng lại chờ ở chỗ an toàn, hoặc cho con nghỉ học một hôm. Nghỉ một buổi rẻ hơn mọi phương án khác.
- Áo con nên có màu sáng hoặc phản quang — trẻ nhỏ ngồi sau xe rất khó thấy trong sương.
Đường dốc và cua khuất
- Xuống dốc dùng số thấp, không rà phanh liên tục — phanh nóng thì mất tác dụng, và điều này đúng cả với xe máy.
- Chở trẻ thì xe nặng hơn, quán tính khác, quãng phanh dài hơn. Đi chậm hơn khi có con ngồi sau.
- Đường ướt, rêu, lá ướt trơn hơn nhiều so với vẻ ngoài.
- Cua khuất: bấm còi nhẹ khi vào cua, đừng cắt cua.
- Mùa mưa: để ý đá lăn và lề sạt — không dừng nghỉ ngay dưới taluy dương.
- Ghế và đai cho con: ở đường dốc, đai an toàn quan trọng hơn nơi khác, vì trẻ ngủ gật trên đèo là chuyện thường.
Rét và ẩm vùng cao
- Buổi sáng lạnh hơn ban ngày rất nhiều — mặc nhiều lớp mỏng, tới lớp thì cởi bớt. Một áo dày duy nhất thì hoặc nóng hoặc lạnh, không điều chỉnh được.
- Che đầu, cổ, bàn chân — ba chỗ mất nhiệt nhiều nhất.
- Sương làm quần áo ẩm: gửi kèm một bộ khô để cô thay cho con khi tới lớp.
- Găng tay khi ngồi sau xe, tay trẻ lạnh rất nhanh.
- Trời ẩm quanh năm: chăn gối dễ ẩm mốc, phơi được nắng hôm nào thì phơi.
Chọn chỗ gửi ở vùng cao
- Hỏi điểm trường lẻ gần nhà trước. Ở vùng đèo dốc, gần hơn hai cây số có giá trị hơn nhiều so với một trường to ở xa.
- Hỏi lớp có kín gió không, trưa các cháu ngủ ở đâu, có chỗ sưởi không.
- Hỏi bữa ăn có nóng không — bữa nóng giữa ngày lạnh là thứ quan trọng hơn ta tưởng.
- Hỏi lịch nghỉ khi sương mù dày hoặc rét đậm, và trường báo bằng cách nào.
- Hỏi ở xã về hỗ trợ dành cho trẻ ở xã khó khăn và trẻ dân tộc thiểu số.
Đi chung — cách làm phổ biến và hiệu quả nhất
- Gom vài nhà cùng tuyến, mỗi hôm một người đưa đón cả nhóm. Trên đường đèo, đi cùng nhau an toàn hơn đi lẻ.
- Chốt lịch rõ ràng cho cả tuần, đừng để hôm nào cũng phải hỏi nhau.
- Báo tên tất cả người đưa đón cho cô ngay từ đầu năm.
- Có một người dự phòng khi ai đó bận hoặc ốm.
- Hôm thời tiết xấu thì báo nhau sớm, đừng để một nhà chờ mãi ở điểm hẹn.
Khi phải nghỉ vì thời tiết
- Báo cô mỗi khi nghỉ, và nói khi nào đi lại.
- Giữ giờ ăn, giờ ngủ ở nhà như ngày đi học để không lệch nhịp.
- Nghỉ một, hai hôm thì xoay được; nghỉ cả tuần thì con phải làm quen lại — nên hôm nào đi được thì cố cho con đi.
- Đừng để mùa sương mù thành mùa nghỉ dài: ở nhiều nơi, sương mù kéo dài mấy tháng.
Đi bộ tới trường
Ở nhiều bản, trẻ đi bộ cùng anh chị hoặc cùng nhóm. Vài điều nên dặn:
- Đi sát lề trong cùng, không đi giữa đường dù đường vắng.
- Đi thành hàng dọc, không dàn ngang.
- Áo sáng màu để xe thấy từ xa trong sương.
- Không chơi ở lề taluy, không ném đá xuống vực.
- Trẻ mầm non thì phải có người lớn đi cùng — không giao cho anh chị tiểu học dẫn em trên đường đèo.
Điều vùng cao cho trẻ
Không khí sạch, không gian rộng, cây cối và mùa rõ rệt — trẻ vùng cao có thứ mà trẻ thành phố phải đi xa mới thấy. Và trường ở vùng cao thường ít trẻ hơn, tức cô có thời gian cho từng đứa nhiều hơn.
Cái phải trả giá chỉ nằm ở quãng đường. Nên hai việc đáng làm nhất: đi chậm và bật đèn khi có sương, và gom vài nhà đi cùng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Đi trong sương mù cần chú ý gì?
Bật đèn xe cả ban ngày để người khác thấy mình, đi chậm hơn hẳn và giữ khoảng cách xa hơn, không vượt trong sương và không vượt ở cua, bám mép đường bên phải nhưng đừng sát quá vì lề đèo hay lở. Sương dày quá thì dừng chờ ở chỗ an toàn hoặc cho con nghỉ một hôm.
Chở con xuống dốc thế nào cho an toàn?
Dùng số thấp và không rà phanh liên tục vì phanh nóng thì mất tác dụng, điều này đúng cả với xe máy. Chở trẻ thì xe nặng hơn nên quãng phanh dài hơn, phải đi chậm hơn. Đường ướt và lá ướt trơn hơn vẻ ngoài, vào cua thì bấm còi nhẹ và đừng cắt cua.
Trẻ đi học vùng cao nên mặc thế nào?
Mặc nhiều lớp mỏng để tới lớp cởi bớt, thay vì một áo dày duy nhất vì thế thì hoặc nóng hoặc lạnh không điều chỉnh được. Che đầu, cổ và bàn chân là ba chỗ mất nhiệt nhiều nhất, đeo găng khi ngồi sau xe, và gửi kèm một bộ khô để cô thay khi quần áo ẩm sương.
Chọn chỗ gửi ở vùng đèo dốc nên ưu tiên gì?
Hỏi điểm trường lẻ gần nhà trước, vì gần hơn hai cây số có giá trị hơn nhiều so với một trường to ở xa. Ngoài ra hỏi lớp có kín gió không, trưa ngủ ở đâu, bữa ăn có nóng không, và lịch nghỉ khi sương mù dày hoặc rét đậm thì trường báo bằng cách nào.
Trẻ mầm non đi bộ tới trường được không?
Trẻ mầm non phải có người lớn đi cùng, không giao cho anh chị tiểu học dẫn em trên đường đèo. Khi đi thì sát lề trong cùng, đi thành hàng dọc, mặc áo sáng màu để xe thấy từ xa trong sương, và không chơi ở lề taluy.
