Con xem tin bão lũ, tai nạn: nói với con thế nào

Tivi chạy bản tin bão. Nhà bị ngập, người khóc, xe cứu hộ. Con bốn tuổi ngồi cạnh, xem một lúc rồi hỏi: "nhà mình có bị nước cuốn không hả mẹ?"

Trẻ mầm non không lọc được tin tức như người lớn. Con không hiểu rằng chuyện đó xảy ra ở một nơi rất xa, và không hiểu rằng đoạn phim chiếu lại mười lần không có nghĩa là nó xảy ra mười lần.

Trẻ tuổi này hiểu tin tức thế nào

• Không có khái niệm khoảng cách. Bão ở miền Trung, với con, là bão ngay ngoài cửa.
• Xem lại là xảy ra lại. Một đoạn phim phát nhiều lần thì con tưởng là nhiều vụ.
• Con lo cho người của mình trước: mẹ có sao không, con có sao không, nhà mình có sao không.
• Con đọc nét mặt người lớn hơn là đọc nội dung. Thấy người lớn hoảng thì con hoảng, dù chưa hiểu chuyện gì.
• Con nghe được cả khi đang chơi. Tivi chạy nền, người lớn bàn tán — con nhặt từng mảnh rồi tự ghép thành một câu chuyện thường đáng sợ hơn sự thật.

Việc làm được ngay

1. Tắt tivi tin tức khi con ở trong phòng. Đây là việc đơn giản nhất và hiệu quả nhất.
2. Đừng để video ngắn tự nhảy — con xem hoạt hình rồi trôi sang cảnh tai nạn, cháy nổ.
3. Người lớn bàn chuyện thì hạ giọng hoặc ra chỗ khác, nhất là chuyện người quen gặp nạn.
4. Đừng mở đi mở lại một đoạn phim đáng sợ trước mặt con, kể cả để bàn với người khác.

Khi con đã xem và đã hỏi

• Đừng gạt đi: "không có gì đâu, nín đi". Con đã thấy rồi, và gạt thì con thôi hỏi chứ không thôi lo.
• Hỏi xem con hiểu thế nào trước đã: "con thấy gì trên tivi?" Nhiều khi thứ con sợ khác hẳn thứ mình tưởng.
• Trả lời thật, ngắn, đúng tuổi: "có bão ở chỗ xa lắm, nhà mình ở đây không bị".
• Nói về người đang giúp: bộ đội, công an, bác sĩ, hàng xóm. Trẻ cần biết rằng khi có chuyện thì có người tới giúp.
• Nói mình sẽ làm gì để giữ con an toàn — cụ thể: "nếu có bão thì nhà mình đóng cửa, ở trong nhà, mẹ ở cạnh con".
• Đừng bịa cho yên chuyện: "chuyện đó không có thật đâu". Con sẽ phát hiện, và lần sau con không tin mình nữa.
• Trả lời lại mỗi lần con hỏi, bình tĩnh như lần đầu. Con sẽ hỏi nhiều lần trong nhiều ngày.

Khi chuyện xảy ra ngay ở vùng mình

Bão, lũ, cháy, tai nạn gần nhà — lúc đó không giấu được, và cũng không nên giấu.

• Nói thật ở mức con cần biết, không kể chi tiết thương vong.
• Cho con biết việc cụ thể phải làm: đi theo mẹ, không chạy ra ngoài, cầm tay người lớn.
• Giữ nếp hằng ngày hết mức có thể: giờ ăn, giờ ngủ, đi học. Nếp quen là thứ trấn an trẻ mạnh nhất lúc loạn.
• Cho con làm một việc nhỏ: xếp đồ vào túi, cầm chai nước. Được tham gia thì con bớt bất lực.
• Giữ một thứ quen bên con: cái gối, con gấu, cái áo.
• Đừng để con xem lại cảnh chính nơi mình vừa trải qua trên tivi và điện thoại.

Nói với cô

• Báo cô nếu con đang sợ sau một sự việc — cô để ý và hiểu vì sao con khác thường.
• Hỏi ở lớp các bạn có bàn tán không — trẻ nghe từ bạn nhiều hơn người lớn tưởng.
• Thống nhất cách nói giữa nhà và lớp, để con không nhận hai câu trả lời khác nhau.
• Trò chơi lặp lại cảnh tai nạn ở lớp là cách trẻ tiêu hoá chuyện đã thấy — nói với cô để cô xử nhẹ nhàng, đừng cấm ngay.

Khi nào thì nên đưa con đi khám

• Con sợ kéo dài nhiều tuần: không rời người lớn, không chịu ngủ một mình, không chịu đi học.
• Ác mộng lặp lại về đúng chuyện đó.
• Con thụt lùi: đái dầm lại, bỏ nói, bám mẹ hẳn.
• Con chơi đi chơi lại cảnh đó theo cách ám ảnh, không dứt ra được.
• Nhà vừa trải qua một sự việc thật — mất người, mất nhà, phải sơ tán: nên cho con được đánh giá sớm, và người lớn cũng vậy.

Điều đáng nhớ

Việc quan trọng nhất là tắt tivi tin tức khi con ở trong phòng — nghe rất nhỏ nhưng nó chặn được phần lớn vấn đề.

Còn khi con đã hỏi thì ba câu là đủ: chuyện đó ở xa · có người đang tới giúp · mẹ ở đây với con. Trẻ mầm non không cần hiểu thế giới; con chỉ cần biết mình đang an toàn.