Con ôm hết đồ chơi kêu của con: dạy chia sẻ thế nào

Bạn tới nhà chơi. Con ôm hết đồ chơi vào lòng, hét "của con!" với mọi thứ, kể cả món ba tháng không đụng tới. Mẹ ngại với khách, giật một món đưa cho bạn, và con lăn ra khóc.

Cảnh này bị đọc nhầm nhiều nhất trong tất cả các chuyện ở tuổi mầm non. Trẻ ba bốn tuổi giành đồ không phải vì ích kỷ — mà vì con vừa mới hiểu được khái niệm "của tôi", và đó là một bước tiến chứ không phải một tật xấu.

Tuổi này làm được tới đâu

• Hai tuổi: mọi thứ trong tầm mắt đều là "của con". Chưa chia sẻ được, và không nên đòi.
• Ba tuổi: bắt đầu chờ được vài giây, hiểu "tới lượt" nếu có người lớn giữ nhịp.
• Bốn tuổi: chơi lần lượt được, nhưng vẫn cần nhắc và vẫn giành khi mệt.
• Năm tuổi: bắt đầu tự thương lượng với bạn, đổi món này lấy món kia.
• Trẻ mệt, đói, hoặc ở chỗ lạ thì tụt về mức nhỏ hơn tuổi — điều này đúng với mọi kỹ năng.

Chia sẻ thật khác chia sẻ ép

• Ép con đưa đồ ngay lập tức dạy con rằng người lớn hơn thì được lấy. Đó là bài học ngược với thứ mình muốn.
• Con chưa chơi xong mà bị bắt đưa thì lần sau con giấu đồ, hoặc ôm chặt hơn.
• "Chơi xong thì tới lượt bạn" hiệu quả hơn nhiều so với "đưa bạn ngay". Con được toàn quyền tới khi xong, nên con thấy an toàn và thường đưa sớm hơn mình nghĩ.
• Đừng gán nhãn: "con ích kỷ quá", "hư thế". Trẻ tuổi này tin vào nhãn người lớn dán cho mình.

Cách làm khi có bạn tới chơi

1. Cất trước vài món quý nhất của con. Đây là việc hiệu quả nhất và ít ai làm. Con có quyền giữ riêng vài thứ — người lớn cũng vậy.
2. Bày ra đồ chơi chung: khối gỗ, bóng, đất nặn — những thứ nhiều người chơi cùng được.
3. Nói trước với con: "lát nữa bạn sang, mình chơi chung mấy thứ này nhé, còn gấu của con thì mẹ cất".
4. Dùng đồng hồ bếp cho món ai cũng muốn — hết chuông thì đổi. Cái chuông làm trọng tài, không phải mẹ.
5. Đừng làm quan toà. Nói về việc đang xảy ra: "hai đứa cùng muốn cái ô tô này" — rồi đưa một cách làm.
6. Khen lúc con đưa được, nói rõ việc: "con đưa bạn quả bóng, bạn vui lắm".

Dạy con cách nói

Phần lớn giành giật xảy ra vì trẻ chưa có câu để dùng. Tập vài câu ngắn lúc bình thường, không phải lúc đang khóc:

• "Cho tớ mượn với."
• "Tớ chưa xong, lát nữa nhé." — con được phép từ chối, và đây là phần quan trọng.
• "Mình đổi nhé?"
• "Tớ không thích thế."

Tập bằng cách chơi giả vờ với búp bê, hoặc người lớn đóng vai bạn. Vài lần là con dùng được.

Người lớn làm mẫu

• Hỏi mượn đồ của con thay vì cầm luôn: "mẹ mượn cái bút của con nhé".
• Chia thật trước mặt con: bẻ đôi miếng bánh, mời người khác trước.
• Tôn trọng cái "của con" — đừng cho đi đồ chơi của con mà không hỏi, kể cả đồ cũ.
• Đừng bắt anh chị luôn nhường em. Nhường mãi vì tuổi thì đứa lớn học rằng lớn lên là thiệt.

Ở lớp

• Hỏi cô ở lớp con chơi với bạn thế nào — nhiều trẻ chia sẻ ở lớp tốt hơn hẳn ở nhà, vì ở lớp mọi thứ vốn là đồ chung.
• Học cùng một cách nói ở hai nơi thì con nhớ nhanh hơn nhiều.
• Đừng dặn cô bắt con phải nhường — cách đó tạo ra sự vâng lời, không tạo ra chia sẻ.
• Đồ mang từ nhà đi lớp thì nói rõ với con: mang đi là có thể phải chơi chung, hoặc để ở nhà.

Khi nào thì nên để ý thêm

• Con giành bằng cách đánh, cắn, đẩy mỗi lần, và không dừng được sau khi được nhắc.
• Con không chơi cạnh bạn được chút nào ở tuổi bốn năm tuổi.
• Con luôn là người bị lấy đồ và không dám nói gì — đây là chuyện khác, và phải nói với cô.
• Con hoàn toàn không quan tâm tới bạn, không nhìn, không phản ứng khi bạn chơi cạnh.

Khi đó nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá.

Điều đáng nhớ

"Của con!" là câu của một đứa trẻ vừa học được rằng mình có những thứ thuộc về mình. Không xây được cái đó thì cũng không có gì để cho đi.

Vì thế cách dạy chia sẻ nhanh nhất lại là tôn trọng quyền giữ của con trước: cất riêng vài món quý, cho con được nói "tớ chưa xong", và để con tự đưa khi đã chơi xong. Đứa trẻ thấy đồ của mình an toàn thì cho đi dễ hơn rất nhiều.