Con nói tục, nhại lời người lớn: xử trong ba mươi giây đầu

Con ba tuổi bỗng văng ra một câu chửi thề, đúng giọng và đúng ngữ cảnh. Cả nhà sững người, rồi có người bật cười. Hôm sau con nói lại, to hơn, ở chỗ đông người hơn.

Chuyện này xảy ra ở mọi nhà, và cách xử trong ba mươi giây đầu tiên quyết định con sẽ nói tiếp hay thôi.

Vì sao con nói

• Con nghe được ở đâu đó và nhại lại — từ người lớn trong nhà, hàng xóm, anh chị lớn, video con xem lướt.
• Con không hiểu nghĩa. Với con đó chỉ là một chuỗi âm thanh mà người lớn nói lúc bực.
• Con thấy phản ứng mạnh — cười, giật mình, quát — và trẻ tuổi này rất thích thứ tạo ra phản ứng.
• Con thử xem được tới đâu, giống như thử mọi thứ khác.
• Khoảng bốn năm tuổi con bắt đầu dùng lời để làm đau người khác — "con ghét mẹ", "mẹ xấu lắm". Đây là chuyện khác, và cũng bình thường.

Ba mươi giây đầu tiên

1. Đừng cười. Đây là lỗi hay gặp nhất và tai hại nhất — con hiểu ngay rằng câu này làm người lớn vui.
2. Đừng làm to chuyện. Quát, phạt nặng, bắt xin lỗi trước cả nhà đều cho con thấy câu đó có sức mạnh.
3. Phản ứng bình thản, ngắn gọn: "câu đó nhà mình không nói". Một câu, không giảng dài, rồi chuyển sang việc khác.
4. Đừng hỏi "con học ở đâu đấy" bằng giọng truy — con sẽ giấu, hoặc nói sai người.
5. Dạy câu thay thế: con đang bực thì nói "con đang giận", "con không thích thế". Trẻ chửi vì chưa có từ khác để diễn tả.
6. Nếu con nói để gây chú ý thì không phản ứng gì là cách nhanh nhất làm nó nhạt đi.

Tìm nguồn, rồi khoá nguồn

• Người lớn trong nhà là nguồn số một. Con nhại đúng giọng ai thì người đó biết. Đây là phần khó nói nhất nhưng là phần quyết định.
• Nói riêng với người đó, không nói trước mặt con, không biến thành chuyện trách móc giữa vợ chồng hay với ông bà.
• Đừng để tivi chạy nền phim người lớn, chương trình có lời lẽ nặng khi con ở trong phòng.
• Video ngắn tự nhảy là nguồn hay bị bỏ qua nhất — con xem hoạt hình rồi trôi sang thứ khác.
• Anh chị lớn: nói riêng, đừng mắng trước mặt em.
• Hàng xóm, chỗ chơi chung thì không khoá được — nên phần việc còn lại là dạy con ở nhà.

Khi con nói câu làm đau người khác

"Con ghét mẹ", "con không cần bà nữa", "bạn xấu lắm" — đây không phải nói tục nhưng cùng một nhóm: con dùng lời như một công cụ mà chưa biết nó nặng tới đâu.

• Đừng đáp lại bằng tổn thương: "mẹ cũng không cần con". Con sẽ nhớ câu đó lâu hơn mình tưởng.
• Dịch lại cho con: "con đang giận vì mẹ không cho xem tivi đúng không". Phần lớn "con ghét mẹ" nghĩa là "con đang rất bực".
• Nói rõ ranh giới: "con giận thì được, nhưng nói thế làm mẹ buồn".
• Đừng bắt rút lại câu nói ngay. Đợi dịu rồi hẵng nói chuyện.

Phối hợp với cô

• Nói với cô nếu con đang trong giai đoạn này — cô xử cùng một cách thì con thôi nhanh hơn.
• Hỏi cô ở lớp con có nói không, và nói trong tình huống nào.
• Đừng để cô phạt nặng hay bêu trước lớp — điều đó làm câu nói thành nổi bật, và các bạn khác học theo.
• Con học từ bạn ở lớp là chuyện bình thường, không phải lỗi của trường. Điều cần là cách xử thống nhất ở hai nơi.
• Đừng dặn con "mách cô khi bạn nói bậy" — việc đó biến thành trò chơi mách lẻo.

Khi nào thì nên để ý thêm

• Con nói những câu quá tuổi về tình dục, bạo lực, hoặc mô tả những việc con không nên biết.
• Con nhắc lại lời đe doạ cụ thể mà nhà mình không ai nói.
• Kèm thay đổi khác: con sợ một người cụ thể, không muốn tới một chỗ nào đó, khó ngủ, thụt lùi.
• Con lặp lại một câu không dứt ra được, nói cả khi không ai để ý.
• Con nói nhiều nhưng không đối đáp, chỉ nhại lại lời người khác.

Khi đó nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá — nhất là nhóm dấu hiệu đầu tiên, vì nó có thể nói về những việc con đã thấy hoặc đã trải qua.

Điều đáng nhớ

Trẻ mầm non nói tục gần như luôn là chuyện bắt chước cộng với phản ứng của người lớn, không phải dấu hiệu hư hỏng.

Ba việc gỡ được gần hết: không cười, nói một câu ngắn rồi chuyển chuyện, và người lớn trong nhà thôi nói câu đó. Việc thứ ba khó nhất, và cũng là việc có tác dụng nhanh nhất.