Con không chịu lên sân khấu ngày văn nghệ

Lớp tập văn nghệ cuối năm. Con tập ở nhà thuộc làu, hát cho cả nhà nghe rất to. Tới hôm diễn, đứng lên sân khấu là đứng im, mắt nhìn xuống, rồi khóc. Mẹ ngồi dưới vừa thương vừa ngại.

Đây là chuyện của rất nhiều trẻ mầm non, và nó không nói lên điều gì về năng lực hay tính cách lâu dài của con. Đứng trước một trăm người lạ là việc khó với người lớn, huống gì một đứa trẻ bốn tuổi.

Vì sao con làm được ở nhà mà không làm được trên sân khấu

• Đông người lạ, đèn sáng, tiếng ồn — khác hoàn toàn với phòng khách nhà mình.
• Con không biết điều gì sắp xảy ra: bao giờ tới lượt, phải đứng đâu, xong thì đi đâu.
• Con thấy người lớn căng thẳng — mẹ dặn kỹ quá, cô nhắc nhiều quá, và con hấp thụ hết.
• Sợ làm sai trước mặt mọi người, nhất là trẻ vốn cẩn thận.
• Trẻ nhút nhát cần thời gian để quen chỗ mới — đó là tính cách, không phải vấn đề.

Chuẩn bị trước buổi diễn

1. Cho con xem chỗ diễn trước nếu được: sân khấu ở đâu, ngồi chỗ nào, đi lên bằng lối nào.
2. Kể trước trình tự: "con ngồi với các bạn, cô gọi thì lên, hát xong thì về chỗ". Trẻ tuổi này an tâm nhờ biết trước.
3. Nói rõ mẹ sẽ ngồi đâu, và chỉ cho con chỗ đó khi tới nơi.
4. Đừng tập quá nhiều ở nhà. Tập vài lần cho vui thì được; tập tới mức thành áp lực thì con sợ luôn buổi diễn.
5. Đừng hứa thưởng nếu con diễn tốt — hứa thế là gắn giá trị vào kết quả.
6. Ngủ đủ đêm trước và ăn nhẹ trước khi đi — trẻ mệt và đói thì không làm được gì.
7. Trang phục thử trước: đồ lạ, đồ chật, giày mới là lý do rất thật khiến trẻ bỏ cuộc.

Hôm diễn, con không chịu lên

• Đừng ép, đừng doạ, đừng kéo lên sân khấu. Một lần bị ép là nhiều năm sợ đám đông.
• Đừng chê trước mặt người khác: "nhát thế", "tập bao lâu mà giờ đứng im". Con nghe hết.
• Nhận cảm xúc của con: "đông người quá con ngại đúng không" — rồi thôi, không giảng thêm.
• Chấp nhận mức nhỏ hơn: đứng cùng các bạn mà không hát, hoặc chỉ ra chào. Với trẻ ngại thì đó là một bước tiến thật.
• Đề nghị cô cho con đứng cạnh một bạn thân hoặc đứng hàng trong.
• Sau đó đừng nhắc lại nhiều lần như một chuyện đáng tiếc.

Tập dần trong năm — phần quan trọng hơn cả buổi diễn

• Cho con nói trước nhóm nhỏ trước khi nghĩ tới nhóm lớn: kể chuyện cho ông bà, cho hai ba người trong nhà.
• Cho con gọi món ở quán, đưa tiền trả, hỏi đường — những lần nói với người lạ rất ngắn.
• Chơi đóng vai ở nhà: làm cô giáo, làm người bán hàng, biểu diễn cho gấu bông xem.
• Đừng trả lời thay con khi người khác hỏi con — đây là thói quen cắt mất cơ hội tập của con nhiều nhất.
• Khen việc con đã làm, không khen kết quả: "con tự nói với bác đấy" thay vì "con giỏi nhất".
• Đừng gắn nhãn "nhát" — trẻ tin vào nhãn người lớn dán cho mình, và sống theo nhãn đó.

Nói với cô

• Nói trước rằng con ngại đám đông, để cô sắp xếp vị trí và không gọi con lên bất ngờ.
• Hỏi cô ở lớp con phát biểu thế nào — nhiều trẻ ở lớp tự tin hơn hẳn ở nhà, và ngược lại.
• Đề nghị cho con làm việc khác nếu con thật sự không muốn hát: giữ đạo cụ, bê hoa, đứng cùng nhóm.
• Trường nên để mọi trẻ được tham gia, không chỉ chọn vài cháu diễn được — nếu lớp làm khác thì nói với cô.
• Trẻ mầm non không nên bị chấm điểm hay xếp hạng trong các buổi biểu diễn.

Khi nào thì nên để ý thêm

• Con im hẳn ở mọi nơi ngoài nhà trong nhiều tháng — không nói với cô, không nói với bạn, dù ở nhà nói bình thường.
• Con sợ tới mức không sinh hoạt bình thường được: không chịu đi học, không tới chỗ đông người.
• Con nôn, đau bụng, khóc dữ mỗi khi phải tới chỗ đông.
• Con không giao tiếp bằng mắt với cả người quen.

Khi đó nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá. Ngại đám đông là tính cách; những dấu hiệu trên thì khác.

Điều đáng nhớ

Buổi văn nghệ cuối năm không đo được gì về con. Thứ đáng giữ không phải là tấm ảnh con đứng trên sân khấu, mà là con không học được rằng đứng trước người khác là chuyện đáng sợ.

Vì thế nếu hôm đó con không lên được thì cứ để vậy — và cả năm sau đó thì cho con nhiều lần nói với một hai người lạ. Những lần nhỏ đó xây được thứ mà một buổi diễn không xây nổi.