Con học thói xấu từ bạn ở lớp: xử thế nào

Con đi học về, bỗng biết nói trống không. Tuần sau biết nằm ăn vạ kiểu mới. Tuần sau nữa biết giơ tay doạ đánh. Hỏi thì con nói "bạn Bo làm thế".

Đây là lúc nhiều nhà bắt đầu nghĩ tới chuyện đổi lớp, đổi trường. Nhưng trước đó nên biết một điều: bắt chước là cách trẻ mầm non học mọi thứ — cả tốt lẫn xấu — và nó không phải dấu hiệu con hư hay lớp xấu.

Vì sao con bắt chước nhanh như vậy

• Trẻ tuổi này học bằng cách nhìn và làm theo, không học bằng nghe giảng.
• Con thử xem hành vi đó tạo ra gì — người lớn phản ứng mạnh thì con còn thử tiếp.
• Con muốn giống bạn để được thuộc về nhóm, nhất là bạn được chú ý nhiều.
• Con chưa phân biệt được nên hay không nên, chỉ thấy cái đó có vẻ hiệu quả.
• Hành vi lạ thường nhạt dần nếu không được củng cố — phần lớn thứ con mang về sẽ tự biến mất trong vài tuần.

Cách xử ở nhà

1. Phản ứng bình thản và ngắn. "Nhà mình không nói thế" — một câu, rồi chuyển sang việc khác. Làm to chuyện là cho hành vi đó sức mạnh.
2. Đừng cười, kể cả thấy buồn cười. Con hiểu ngay là việc đó làm người lớn vui.
3. Đừng nói xấu bạn của con: "bạn Bo hư lắm, đừng chơi với nó". Con sẽ nhắc lại nguyên văn ở lớp, và chuyện trẻ con thành chuyện người lớn.
4. Nói về hành vi, không nói về người: "đánh bạn là không được" — thay vì "bạn ấy hư".
5. Dạy cách làm thay thế. Con bắt chước vì thấy nó có tác dụng, nên phải cho con một cách khác cũng có tác dụng: câu để đòi, câu để từ chối, cách gọi người lớn.
6. Khen lúc con làm đúng, nói rõ việc — chú ý dành cho hành vi tốt nhiều hơn thì hành vi tốt sẽ nhiều hơn.
7. Kiểm lại nguồn ở chính nhà mình: người lớn nói trống không, quát nhau, giật đồ của con — trẻ bắt chước người thân trước khi bắt chước bạn.

Nói với cô

• Nói bằng giọng hỏi, không bằng giọng tố: "dạo này cháu về hay làm thế này, ở lớp cô có thấy không ạ".
• Đừng nêu tên bạn trong nhóm lớp chung — nhắn riêng cô nếu cần nói.
• Hỏi cô đang xử thế nào để nhà làm cùng một cách; học cùng một cách ở hai nơi thì con đổi nhanh hơn nhiều.
• Đừng đề nghị cô tách con khỏi một bạn cụ thể — việc đó hiếm khi giải quyết được gì và tạo chuyện giữa các gia đình.
• Hỏi thêm về bối cảnh: hành vi đó xảy ra vào lúc nào trong ngày, trong hoạt động nào — nhiều khi lý do nằm ở giờ đói, giờ chờ lâu, chỗ chật.

Khi con là người bị ảnh hưởng nặng

Có những ca không chỉ là bắt chước — con đang bị một bạn cụ thể lấn át:

• Con làm theo vì sợ, không phải vì thích.
• Con bị sai bảo: bị bắt đưa đồ, bị bắt làm việc cho bạn.
• Con sợ đi học, thay đổi hẳn về ăn ngủ.
• Con có dấu vết thương tích không giải thích được.

Đây là chuyện khác hẳn và phải xử ngay: nói thẳng với cô, và nếu lặp lại thì làm việc với ban giám hiệu — có ghi lại ngày giờ và sự việc cụ thể.

Khi con là người làm bạn bắt chước

Chiều ngược lại cũng xảy ra, và phụ huynh thường là người cuối cùng biết.

• Nghe cô nói mà đừng phòng thủ ngay. Cô nói là để cùng giải quyết, không phải để trách.
• Đừng phạt nặng cho bõ tức — xử mạnh không làm hành vi biến mất, chỉ làm con giấu.
• Tìm xem con học ở đâu: nhà, anh chị, video, hàng xóm.
• Đừng dán nhãn con là đứa hư trước mặt con hay trước người khác.

Có nên đổi lớp, đổi trường không

• Phần lớn ca thì không cần. Đổi trường là xáo trộn lớn với trẻ mầm non, và hành vi bắt chước có ở mọi lớp.
• Thử hai tháng làm cùng một cách với cô trước khi tính chuyện đổi.
• Cân nhắc đổi khi: con bị tổn thương thật, trường không hợp tác, hoặc môi trường có vấn đề về an toàn.
• Nếu đổi thì chuẩn bị cho con: nói trước vài ngày, cho con chào cô và các bạn, giữ nếp ăn ngủ như cũ.

Khi nào thì nên để ý thêm

• Hành vi không nhạt đi sau vài tuần dù nhà và lớp đã làm cùng một cách.
• Con làm đau người khác hoặc tự làm đau mình lặp lại.
• Con bắt chước những việc quá tuổi, mô tả những chuyện con không nên biết.
• Con thay đổi hẳn về ăn, ngủ, cảm xúc cùng lúc.

Khi đó nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá.

Điều đáng nhớ

Con mang hành vi lạ từ lớp về là bằng chứng con đang học từ môi trường — chính cơ chế đó cũng mang về những thứ tốt mà nhà không dạy được.

Việc của người lớn không phải là giữ con khỏi mọi ảnh hưởng, mà là phản ứng nhạt với cái không muốn, chú ý nhiều vào cái muốn, và dạy con một cách làm khác cũng hiệu quả. Phần lớn thứ con mang về sẽ tự rơi rụng trong vài tuần.