Ca đêm từ mười giờ tối tới sáu giờ sáng. Về tới phòng trọ là bảy giờ, đúng lúc phải đưa con đi lớp. Đưa xong về ngủ được vài tiếng thì lại tới giờ đón. Tuần sau đổi sang ca chiều, lịch lại khác hẳn.
Đây là nhịp của hàng triệu người làm ca ở nhà máy dệt may, điện tử, chế biến thuỷ sản, và của cả người làm ngành y, bảo vệ, tài xế. Cái khó không nằm ở làm đêm, mà ở lịch đổi liên tục — trong khi trẻ mầm non cần đúng thứ ngược lại: một nhịp lặp đi lặp lại.
Ba cái khó cụ thể
- Giờ đưa đón không khớp ca. Ca chiều tan lúc 22 giờ, ca đêm tan lúc 6 giờ — không ca nào khớp giờ trường.
- Người lớn thiếu ngủ triền miên. Đây là phần ít ai nói tới mà ảnh hưởng nhất: người kiệt sức thì cáu, và con hứng.
- Đổi ca là đổi cả nếp nhà. Tuần này con ăn tối với mẹ, tuần sau mẹ đi làm lúc con chưa về.
Sắp xếp việc đưa đón
- Hỏi trường về giờ nhận sớm và trả muộn kèm mức phí, ghi ra giấy. Nhiều trường quanh khu công nghiệp nhận từ 6 giờ 30 và trả tới 18 giờ.
- Đăng ký ít nhất hai người đón với trường, kèm giấy tờ. Đổi ca đột xuất là chuyện thường.
- Gộp đưa đón với vài nhà cùng xóm trọ theo ca — người làm ca ngày đón hộ con của người làm ca đêm và ngược lại. Đây là cách phổ biến nhất và rẻ nhất.
- Đưa lịch ca cho cô mỗi khi đổi, hoặc dán trong sổ liên lạc. Cô biết trước thì linh hoạt được.
- Hỏi bộ phận nhân sự công ty xem có ưu tiên xếp ca cho lao động nuôi con nhỏ không, có hỗ trợ tiền gửi trẻ không. Nhiều nơi có mà không thông báo rộng.
Giữ nếp cho con khi lịch người lớn đổi
Đây mới là phần quan trọng nhất, và làm được kể cả khi ca thay đổi:
- Giữ nguyên giờ ăn, giờ ngủ của con bất kể bố mẹ làm ca nào. Ca đổi là việc của người lớn; ngày của con thì không nên đổi.
- Đừng đánh thức con lúc nửa đêm để gặp bố mẹ vừa về, dù nhớ con.
- Đừng để con thức chờ người đi ca chiều về lúc mười giờ tối.
- Một việc cố định mỗi ngày mà người nào có mặt cũng làm: đọc chuyện, kể chuyện, ngồi ăn cùng. Đều đặn quan trọng hơn là ai làm.
- Nói trước với con về ca: "hôm nay mẹ làm đêm, sáng mai con dậy là có mẹ". Trẻ bốn tuổi hiểu được nếu nói đơn giản và nói đều.
- Dùng một tấm lịch có hình: hình mặt trời và mặt trăng cho ca ngày ca đêm, dán lên tường. Con nhìn là biết hôm nay ai đón.
Giấc ngủ của người lớn
Ngủ bù không phải chuyện xa xỉ mà là điều kiện để chăm con được.
- Ngủ ngay sau ca đêm, đừng để tới trưa mới ngủ — càng để lâu càng khó vào giấc.
- Che tối phòng và giảm ồn: rèm dày hoặc bìa carton dán cửa sổ, nút tai. Phòng trọ thì ban ngày rất ồn.
- Nói với người cùng trọ giờ mình ngủ để họ tránh gọi.
- Tránh cà phê nửa sau ca đêm — nó làm ngủ sáng khó hơn nhiều.
- Hai vợ chồng chia ca ngược nhau thì đỡ tiền gửi trẻ nhưng gần như không gặp nhau; cân nhắc kỹ, vì đây là thứ bào mòn dần.
- Đừng nhận tăng ca liên tục nhiều tháng. Thu nhập thêm không bù được cho việc kiệt sức và ốm.
Khi phải gửi ngoài giờ
Nhiều nhà phải nhờ người trông ngoài giờ trường, hoặc trông qua đêm khi cả hai cùng ca đêm.
- Xem tận nơi chỗ con ngủ, không chỉ hỏi qua điện thoại.
- Hỏi người đó trông mấy cháu cùng lúc và có ai đỡ không.
- Thống nhất bằng văn bản đơn giản: giờ giấc, tiền, ai được đón con, làm gì khi con ốm.
- Để lại danh sách số điện thoại của hai người lớn và địa chỉ phòng khám gần nhất.
- Dặn rõ con dị ứng gì, đang uống thuốc gì.
- Hỏi con mỗi ngày một câu bình thường về chỗ gửi — không tra hỏi, chỉ hỏi như hỏi chuyện ở lớp.
- Đừng gửi cho người mới quen chưa rõ lai lịch, kể cả khi rẻ và tiện.
Đừng bỏ qua những thứ thuộc về quyền của mình
- Hỏi rõ chế độ dành cho lao động nuôi con nhỏ tại công ty — giờ nghỉ, việc xếp ca, thời gian nghỉ khi con ốm.
- Bảo hiểm y tế cho con: kiểm tra còn hạn, biết khám ở đâu đúng tuyến.
- Chế độ nghỉ khi con ốm — nhiều người không biết mình có, nên xin nghỉ không lương hoặc đi làm trong lúc con ốm.
- Hỏi công đoàn hoặc bộ phận nhân sự, và hỏi cả ban quản lý khu công nghiệp về nhà trẻ dành cho con công nhân.
Điều đáng nhớ
Không sắp xếp nào làm ca kíp hết vất vả. Nhưng có một điều tách được: lịch của người lớn đổi không có nghĩa là ngày của con phải đổi theo.
Giữ đúng giờ ăn, giờ ngủ của con, một việc cố định mỗi ngày dù ai làm, và hai người đón đã đăng ký sẵn với trường — ba thứ đó giữ được thì phần còn lại chỉ là mệt, không phải là mất.
Câu hỏi thường gặp
Làm ca đêm thì sắp xếp đưa đón thế nào?
Hỏi trường về giờ nhận sớm và trả muộn kèm mức phí và ghi ra giấy, vì nhiều trường quanh khu công nghiệp nhận từ sáu giờ ba mươi và trả tới mười tám giờ. Đăng ký ít nhất hai người đón với trường vì đổi ca đột xuất là chuyện thường, và gộp đưa đón với vài nhà cùng xóm trọ theo ca là cách phổ biến nhất.
Lịch ca đổi liên tục thì giữ nếp cho con ra sao?
Giữ nguyên giờ ăn và giờ ngủ của con bất kể bố mẹ làm ca nào, đừng đánh thức con lúc nửa đêm để gặp bố mẹ vừa về và đừng để con thức chờ. Nên có một việc cố định mỗi ngày mà người nào có mặt cũng làm, và nói trước với con hôm nay ai đi ca nào, có thể dùng một tấm lịch có hình mặt trời mặt trăng.
Người lớn ngủ bù thế nào cho đủ?
Ngủ ngay sau ca đêm chứ đừng để tới trưa mới ngủ vì càng để lâu càng khó vào giấc, che tối phòng và giảm ồn bằng rèm dày hay nút tai, nói với người cùng trọ giờ mình ngủ, tránh cà phê nửa sau ca đêm. Cũng đừng nhận tăng ca liên tục nhiều tháng vì thu nhập thêm không bù được việc kiệt sức.
Gửi con ngoài giờ cần lưu ý gì?
Xem tận nơi chỗ con ngủ chứ đừng chỉ hỏi qua điện thoại, hỏi người đó trông mấy cháu cùng lúc, thống nhất bằng văn bản đơn giản về giờ giấc, tiền, ai được đón con và làm gì khi con ốm. Để lại số điện thoại hai người lớn cùng địa chỉ phòng khám gần nhất, và đừng gửi cho người mới quen chưa rõ lai lịch.
Có chế độ gì cho lao động nuôi con nhỏ không?
Nên hỏi rõ bộ phận nhân sự và công đoàn về giờ nghỉ, việc xếp ca ưu tiên, thời gian nghỉ khi con ốm và hỗ trợ tiền gửi trẻ, vì nhiều nơi có mà không thông báo rộng. Cũng nên kiểm tra bảo hiểm y tế của con còn hạn và biết khám ở đâu đúng tuyến, và hỏi ban quản lý khu công nghiệp về nhà trẻ cho con công nhân.
