Ba tháng đầu đi dạy mầm non: sống sót và đứng vững

Ngày đầu tiên đứng lớp, thứ làm người ta choáng không phải là chuyên môn. Chuyên môn đã học rồi. Thứ làm choáng là nhịp độ: hai mươi lăm đứa trẻ, mỗi đứa một nhu cầu, tất cả cùng lúc, và không có nút tạm dừng nào.

Gần như giáo viên mầm non nào cũng có một giai đoạn nghĩ mình chọn nhầm nghề. Nó thường rơi vào tuần thứ ba tới tháng thứ hai — qua được thì nghề này ở lại rất lâu, không qua được thì bỏ mà cứ tưởng là do mình không hợp.

Phần lớn khó khăn của ba tháng đầu không phải vì thiếu năng lực. Nó là những thứ trường lớp không dạy, và người đi trước thường quên mất là mình cũng từng như vậy.

Tuần đầu — làm ít, nhìn nhiều

• Học tên trẻ trước mọi thứ khác. Gọi đúng tên là cách nhanh nhất để một đứa trẻ chịu nghe mình. Ghi sổ, ghép với đặc điểm dễ nhớ, đừng ngại hỏi lại.
• Học nhịp một ngày của lớp: mấy giờ đón, mấy giờ ăn, ngủ, bao giờ ra sân. Trẻ nhỏ sống bằng thói quen, mình phá nhịp là cả lớp rối.
• Quan sát cô chính xử tình huống rồi hỏi lại sau giờ: "lúc nãy chị làm vậy là vì sao ạ". Câu hỏi đó đáng giá hơn mọi tài liệu.
• Biết chỗ để đồ: hộp sơ cứu, số điện thoại khẩn, chỗ ghi sổ, chỗ báo hỏng. Không phải chuyện nhỏ — lúc cần thì không có thời gian đi tìm.
• Đừng cố gây ấn tượng bằng sáng kiến ngay tuần đầu. Làm tròn việc được giao đã là ấn tượng tốt nhất.

Giữ sức — thứ quyết định mình đi được bao xa

• Nghề này mệt bằng chân và bằng giọng. Giày êm và giữ giọng là chuyện nghề nghiệp, không phải chuyện làm đẹp.
• Uống nước và đi vệ sinh đúng lúc được nghỉ. Nhịn thành thói quen là cách hỏng sức khoẻ chậm mà chắc.
• Ăn trưa cho tử tế, kể cả khi chỉ có mười lăm phút.
• Đừng mang hết việc về nhà. Làm giáo cụ tới khuya vài hôm thì được, thành nếp thì kiệt sức trong vài tháng.
• Ba tháng đầu hay ốm vặt — tiếp xúc môi trường mới, nhiều trẻ. Đó là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu mình yếu.

Trẻ không nghe lời — chuyện bình thường, không phải thất bại

• Trẻ thử giới hạn với người mới. Đó là cách trẻ tìm hiểu xem cô này là ai, chứ không phải chúng ghét mình.
• Nói ngắn, nói gần, nói việc cần làm thay vì việc không được làm: "con đi chậm thôi" dễ nghe hơn "đừng chạy".
• Hạ người xuống ngang tầm mắt khi cần nói riêng với một bé.
• Giữ nhất quán với chính mình: hôm nay cho, mai không cho thì trẻ sẽ thử lại mỗi ngày.
• Không quát, không doạ, không so sánh trẻ với nhau. Ngoài chuyện đúng sai, những cách đó chỉ hiệu quả rất ngắn rồi mất tác dụng hẳn.
• Bé khóc dai, bé cắn bạn, bé không chịu ăn — đều là việc có cách xử, và người trong trường đã xử nhiều lần. Hỏi.

Làm việc với đồng nghiệp

• Hỏi sớm, hỏi cụ thể. Hỏi nhiều trong tháng đầu là bình thường; giấu dốt tới tháng thứ ba mới lộ mới là chuyện khó xử.
• Thống nhất phân công trong lớp: ai đón trẻ, ai chuẩn bị giờ ăn, ai trực ngủ. Không rõ thì việc rơi vào người đến sớm nhất.
• Nhận việc chung không ai muốn làm trong thời gian đầu — dọn sau giờ ăn, sắp lại kho đồ. Đó là cách nhanh nhất để được nhận vào nhóm.
• Đừng nói chuyện lớp này với lớp khác. Trường nhỏ, chuyện đi rất nhanh.
• Bị góp ý thì nghe hết rồi mới nói. Phần lớn góp ý trong ba tháng đầu là góp ý thật, không phải bắt lỗi.

Nói chuyện với phụ huynh

• Chào đủ tên: chào phụ huynh và gọi tên bé. Việc nhỏ nhưng phụ huynh nhớ rất lâu.
• Báo việc tốt trước, đừng chỉ báo khi có chuyện. Phụ huynh chỉ nghe tên mình lúc con bị ngã thì mặc định mình là người mang tin xấu.
• Nói cụ thể thay vì nói chung: "hôm nay con ăn hết bát cơm và ngủ được một tiếng" đáng tin hơn "con ngoan lắm".
• Có sự cố thì báo ngay trong ngày, nói đúng sự việc, không giảm nhẹ và không thêm phỏng đoán.
• Việc ngoài thẩm quyền thì chuyển lên: học phí, chuyển lớp, khiếu nại. Trả lời cho xong rồi sai là tự tạo rắc rối cho mình.
• Không nhận xét về sức khoẻ hay phát triển của trẻ theo kiểu chẩn đoán. Mình mô tả điều quan sát được, còn kết luận là việc của người có chuyên môn y tế.

Những thứ nên ghi lại từ ngày đầu

• Sổ tay riêng: tên trẻ, đặc điểm, con nào dị ứng gì, con nào cần để ý.
• Việc đã trao đổi với phụ huynh — ngày nào, nói gì. Sau này cần nhớ lại thì có chỗ tra.
• Sự cố dù nhỏ: con ngã, con va vào bạn. Ghi lại và báo đúng quy trình của trường.
• Việc mình được giao và việc mình đã hỏi — vừa để nhớ, vừa để thấy mình tiến tới đâu.

Khi thấy mình không chịu nổi

• Phân biệt mệt với sai chỗ. Mệt thì nghỉ ngơi và làm quen sẽ đỡ dần. Sai chỗ là khi môi trường có vấn đề thật: bị yêu cầu làm việc không đúng với trẻ, bị gánh quá sức kéo dài, không được trả đúng thoả thuận.
• Nói với một người — cô chính, quản lý, hoặc bạn cùng nghề. Giữ một mình là cách tự làm mình kiệt nhanh nhất.
• Cho mình một mốc thời gian: thử hết ba tháng rồi đánh giá lại. Quyết định vào đúng tuần mệt nhất thường là quyết định tiếc về sau.
• Nhưng nếu môi trường yêu cầu mình làm điều sai với trẻ thì không cần chờ mốc nào cả.

Điều đáng nhớ

Ba tháng đầu không phải bài kiểm tra xem mình có giỏi không. Nó là thời gian để cơ thể và phản xạ quen với một nhịp sống mới — và ai cũng phải đi qua, kể cả những cô đang rất vững mà mình đứng nhìn hôm nay.

Ba việc làm được ngay từ tuần này: học thuộc tên trẻ, hỏi một câu mỗi ngày, và giữ sức cho tuần sau.