Dạy con về tiền ở tuổi mầm non: bắt đầu từ đâu

Bốn tuổi, con bắt đầu biết tiền để làm gì. Con thấy mẹ đưa tờ giấy cho cô bán hàng rồi cầm gói bánh về. Con thấy bố quẹt một cái ở siêu thị. Và con bắt đầu đòi.

Đây là lúc dạy được, và cũng là lúc dễ dạy sai nhất — vì cách nhanh nhất để con thôi khóc ở siêu thị thường là cách để lại bài học tệ nhất.

Tuổi này con hiểu được gì

• Hiểu được: muốn có đồ thì phải đưa tiền · tiền có giới hạn, mua cái này thì thôi cái kia · tiền do người lớn đi làm mà có.
• Chưa hiểu được: con số lớn, tiết kiệm dài hạn, đắt rẻ tương đối. Trẻ bốn tuổi thấy tờ tiền to hơn thì tưởng nhiều hơn.
• Học bằng việc làm, không bằng lời giảng. Nói "nhà mình phải tiết kiệm" mười lần không bằng một lần con cầm tiền đi mua và thấy hết.

Bốn việc rất nhỏ mà dạy được nhiều

1. Cho con trả tiền ở quán: đưa con tờ tiền, để con đưa cho cô bán hàng và cầm tiền thừa. Con thấy tận mắt chuỗi việc đổi tiền lấy đồ.
2. Đi chợ có danh sách: "hôm nay mình mua rau, cá và một hộp sữa chua thôi". Con học rằng người lớn cũng đi mua theo kế hoạch, không phải thấy gì mua nấy.
3. Một cái hộp đựng tiền của con: tiền lì xì, tiền ông bà cho. Không cần ống heo đẹp, một cái hộp là đủ. Thỉnh thoảng đếm cùng con.
4. Cho con chọn giữa hai thứ: "con chọn một trong hai thôi, cái nào?". Đây là bài học gốc nhất về tiền — có giới hạn thì phải chọn — và dạy được mà không cần nói tới tiền.

Ở siêu thị, khi con đòi

Đây là chỗ khó nhất, và cũng là chỗ người lớn hay đầu hàng nhất vì mọi người đang nhìn.

• Nói trước khi vào: "hôm nay mình mua đồ ăn thôi, không mua đồ chơi". Nói trước thì con còn nhớ, nói giữa lúc con đang khóc thì con không nghe được.
• Nói "hôm nay không mua" chứ đừng nói "nhà mình không có tiền". Câu sau vừa không thật (mình vẫn mua đồ ăn) vừa làm con lo. Trẻ nghe "không có tiền" nhiều lần thì sinh lo lắng mà không nói ra được.
• Giữ lời đã nói. Nhượng bộ một lần thì lần sau con biết khóc to hơn là được — mình vừa dạy con đúng cái đó.
• Con nằm ăn vạ thì đưa con ra chỗ khác, đợi qua cơn rồi nói. Đừng giảng giải lúc con đang khóc.
• Ghi lại thứ con thích: "cái này mình ghi vào, tới sinh nhật con nhé". Con được ghi nhận là muốn thật, chỉ là không phải bây giờ.

Đừng dùng tiền làm phần thưởng

Đây là chỗ nhiều nhà mắc mà không biết: trả tiền cho con để con ăn hết bát cơm, để con ngoan, để con làm việc nhà.

• Việc nhà là việc của người trong nhà, không phải việc làm thuê. Trả tiền cho con dọn đồ chơi thì hôm nào không có tiền con sẽ không dọn.
• Trả tiền để con ăn, con học thì con làm vì tiền, và khi tiền hết giá trị thì việc cũng hết.
• Đừng lấy tiền ra doạ: "hư thì mẹ không cho tiền nữa". Con sẽ học rằng tình cảm trong nhà đo bằng tiền.

Muốn thưởng thì thưởng bằng thứ khác: được chọn chuyện đọc tối nay, được đi công viên cuối tuần, được khen tên việc con vừa làm.

Lì xì

Tết là lúc con cầm nhiều tiền nhất trong năm, và cũng là lúc dễ có chuyện nhất.

• Dạy con nhận và cảm ơn, không mở ra đếm trước mặt người cho. Đây là việc phải dặn trước và tập trước Tết.
• Đừng chê ít trước mặt con, kể cả nói đùa. Con nhắc lại nguyên văn ở nhà người khác.
• Giữ hộ thì nói thật là giữ hộ, và nói dùng vào việc gì: "mẹ giữ cho con, tới lúc vào lớp một mình mua cặp". Nói "mẹ giữ" rồi im luôn nhiều năm thì con lớn lên nhớ chuyện này.
• Cho con giữ một phần nhỏ để tự tiêu, một khoản con quản được. Đó mới là lúc con học thật.

Nói về tiền của nhà mình

Trẻ bốn năm tuổi bắt đầu so sánh: nhà bạn có ô tô, bạn có đồ chơi mới, bạn đi du lịch.

• Nói bình thường, không xấu hổ, không so bì: "mỗi nhà có những thứ khác nhau".
• Đừng chê nhà người ta ("khoe của"), cũng đừng chê nhà mình ("nhà mình nghèo").
• Chỉ ra thứ nhà mình có: ông bà gần, có sân chơi, cuối tuần cả nhà về quê. Con cần thấy cái mình có, không chỉ cái mình thiếu.
• Đừng để con nghe bố mẹ cãi nhau về tiền. Trẻ tuổi này chưa hiểu nội dung nhưng hiểu rất rõ giọng nói, và sẽ lo.

Khi nhà đang khó

Mất việc, mùa làm ăn ế, tháng có việc lớn — con cảm nhận được dù không ai nói.

• Nói ngắn và trấn an: "dạo này nhà mình tiêu ít lại một thời gian, nhưng con vẫn đi học bình thường". Điều con cần biết là con vẫn ổn.
• Đừng bắt con gánh: "vì con mà bố mẹ tốn kém" — câu này ở lại rất lâu.
• Vẫn giữ những thứ không tốn tiền: đọc chuyện tối, đi bộ, chơi cùng con. Đó là thứ con nhớ, không phải đồ chơi.
• Khó khăn về học phí thì nói với trường sớm, đừng để nợ dồn rồi mới nói. Nhiều trường cho giãn kỳ đóng nếu phụ huynh nói trước.

Ở lớp

• Đừng cho con mang tiền tới lớp ở tuổi mầm non — con chưa giữ được, và mất tiền thành chuyện lớn giữa các cháu.
• Quỹ lớp, tiền ăn, các khoản đóng góp thì trao đổi với cô, không nói trước mặt con bằng giọng bực.
• Đồ chơi đắt tiền không nên mang đi lớp — vừa dễ hỏng mất, vừa tạo so sánh giữa các cháu.

Điều đáng nhớ

Ở tuổi mầm non, mục tiêu không phải dạy con tiết kiệm hay biết giá trị đồng tiền — hai thứ đó còn xa. Mục tiêu là ba việc nhỏ hơn nhiều:

Con hiểu muốn có thì phải đổi. Con quen với việc phải chọn. Và con không thấy tiền là thứ đáng sợ hay đáng xấu hổ để nói tới. Ba thứ đó làm được bằng cách sống bình thường trước mặt con, không cần một bài giảng nào.