Chiều đón con, thấy trên má có vết răng, hoặc mấy vệt cào đỏ ở tay. Đây là một trong những tình huống làm phụ huynh bực nhất — và cũng là tình huống dễ làm hỏng quan hệ với lớp nhất nếu xử vội.
Bài này viết cho cả hai phía: nhà có con bị cắn, và nhà có con đi cắn bạn.
Vì sao trẻ mầm non cắn và cào
Hiểu nguyên nhân thì xử đúng hơn. Ở tuổi một tới ba, cắn thường không phải là hành vi xấu về đạo đức:
- Chưa đủ từ để nói — con muốn nói "đồ của tớ", "tránh ra" nhưng chưa nói được, nên dùng miệng và tay.
- Mọc răng, ngứa lợi ở nhóm nhỏ nhất.
- Quá tải: ồn, đông, mệt, đói, buồn ngủ.
- Thử phản ứng — cắn một cái thấy bạn hét lên, người lớn chạy tới; trẻ đang học về nhân quả.
- Giành đồ chơi hoặc giành chỗ, đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
Phần lớn trẻ bỏ hành vi này khi vốn từ tăng lên — tức là quanh ba tuổi. Đó cũng là hướng xử lý chính.
Nếu con bị cắn: làm gì trong ngày hôm đó
- Xem vết thương trước. Rửa sạch bằng nước và xà phòng. Vết rách sâu, chảy máu nhiều, sưng tấy hoặc ở mặt thì đưa đi khám.
- Hỏi cô chuyện gì đã xảy ra — hỏi để biết, không phải để trách. Câu nên hỏi: "Lúc đó các cháu đang làm gì ạ? Cô xử lý thế nào ạ?"
- Hỏi cô sẽ làm gì để không lặp lại: đổi chỗ ngồi, tách hai cháu trong giờ chơi, để mắt hơn vào giờ nào.
- Đừng hỏi tên đứa trẻ kia, và nếu biết thì cũng đừng tìm gặp phụ huynh bên đó để nói chuyện. Việc này gần như luôn làm mọi thứ tệ hơn.
- Đừng dặn con "lần sau cắn lại" — dạy thế thì con trở thành đứa trẻ tiếp theo bị phàn nàn.
- An ủi con, và nói rằng bạn làm vậy là không đúng, cô đã biết rồi.
Nếu lặp lại nhiều lần thì đó là chuyện khác: đề nghị gặp cô và ban giám hiệu, hỏi rõ phương án. Lúc này vấn đề không còn là hai đứa trẻ mà là cách lớp được tổ chức — thường liên quan tới sĩ số trên số cô.
Nếu con mình là đứa đi cắn
Đây là tình huống khó chịu theo kiểu khác: xấu hổ, lo con hư, sợ bị đánh giá. Vài điều nên nhớ:
- Con không hư. Ở tuổi này, cắn là dấu hiệu con chưa có công cụ để diễn đạt, không phải dấu hiệu tính cách.
- Đừng đánh con để "cho chừa" — dạy bằng đau thì con học rằng đau là cách giải quyết.
- Phản ứng đúng lúc con cắn: nói ngắn, dứt khoát, bình thản — "không cắn, cắn làm bạn đau" — rồi tách con ra khỏi tình huống. Đừng giảng dài, trẻ không nghe được.
- Dạy con câu thay thế: "của tớ", "tớ đang chơi", "tránh ra". Tập ở nhà bằng trò chơi.
- Để ý lúc nào con hay cắn: đói, buồn ngủ, đông người, giành đồ. Phần lớn xử được bằng cách tránh đúng lúc đó.
- Phối hợp với cô: hỏi ở lớp con cắn vào giờ nào, và cùng thống nhất cách nói với con — ở nhà và ở lớp nói giống nhau thì con hiểu nhanh hơn nhiều.
- Xin lỗi phụ huynh bên kia nếu gặp, ngắn gọn và không phân bua.
Nếu con trên ba tuổi mà vẫn cắn thường xuyên, hoặc cắn kèm các dấu hiệu khác (chậm nói rõ rệt, khó hoà nhập, khó kiểm soát cảm xúc), thì nên nói với cô và đưa con đi khám để được đánh giá — không phải để dán nhãn, mà để biết con cần giúp ở đâu.
Vết thương khác: ngã, xước, bầm
- Trẻ mầm non ngã và va quệt hằng ngày — bầm ở đầu gối, cùi chỏ, trán là chuyện thường của tuổi tập chạy.
- Vết đáng hỏi kỹ hơn: ở chỗ khó ngã vào (lưng, bụng, mặt trong cánh tay, sau tai), nhiều vết cùng lúc, hoặc vết có hình dạng lạ.
- Hỏi cô bình tĩnh: "Em thấy chỗ này, cô có biết cháu bị lúc nào không ạ?" Cô nhớ được phần lớn các va chạm trong ngày.
- Trường nên chủ động báo khi con bị thương — nếu trường không bao giờ báo mà con hay có vết, đó là điều đáng lưu ý.
Cách nói chuyện với cô cho hiệu quả
- Nói trực tiếp với cô trước, đừng đăng lên nhóm lớp hay mạng xã hội. Một khi đã lên nhóm thì mọi người đều phòng thủ và không ai giải quyết được gì.
- Hỏi sự việc trước, hỏi trách nhiệm sau.
- Nói mong muốn cụ thể: "em mong cô để ý giúp giờ chơi ngoài sân" dễ được làm hơn "cô phải trông kỹ hơn".
- Ghi lại ngày tháng nếu lặp lại — khi cần nói chuyện với ban giám hiệu thì đó là thứ cụ thể để trao đổi.
- Đừng nói trước mặt con rằng cô không trông kỹ. Con cần tin cô để yên tâm ở lớp.
Điều nói với con
- "Bạn làm vậy là sai, nhưng con không có lỗi."
- Dạy con nói to "không được!" và đi tìm cô — đây là kỹ năng dùng được cả đời.
- Dạy con báo cô, và nói rõ rằng báo cô không phải là mách lẻo.
- Đừng bắt con "phải mạnh mẽ lên" hay "đánh lại đi" — cả hai đều đặt gánh nặng lên một đứa trẻ ba tuổi.
- Hỏi con nhẹ nhàng, đừng hỏi dồn. Trẻ kể không đầu đuôi, và hỏi dồn thì con kể theo ý người lớn muốn nghe.
Khi nào nên nghĩ tới việc đổi chỗ gửi
- Sự việc lặp lại nhiều lần dù đã trao đổi, và trường không đưa ra được phương án nào.
- Trường giấu, không báo khi con bị thương.
- Sĩ số quá đông so với số cô — đây thường là gốc của vấn đề, và nó không sửa được bằng lời hứa.
- Con sợ đi học rõ rệt: khóc từ tối hôm trước, hoảng khi thấy cổng trường.
Còn lại, phần lớn chuyện cắn cào ở lớp là giai đoạn sẽ qua — và cách người lớn xử lý quyết định nó qua nhanh hay để lại dư âm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ mầm non hay cắn bạn?
Vì chưa đủ từ để nói điều mình muốn nên dùng miệng và tay, vì mọc răng ngứa lợi ở nhóm nhỏ, vì quá tải do ồn đông mệt đói buồn ngủ, vì đang thử phản ứng để học về nhân quả, và nhiều nhất là vì giành đồ chơi hay giành chỗ. Phần lớn trẻ bỏ hành vi này khi vốn từ tăng lên, quanh ba tuổi.
Con bị cắn thì làm gì trong ngày hôm đó?
Xem và rửa sạch vết thương trước, đi khám nếu rách sâu hay ở mặt; hỏi cô chuyện gì đã xảy ra và cô xử lý thế nào; hỏi cô sẽ làm gì để không lặp lại; đừng hỏi tên đứa trẻ kia và đừng tìm gặp phụ huynh bên đó; và đừng dặn con lần sau cắn lại.
Con mình đi cắn bạn thì dạy thế nào?
Đừng đánh con để cho chừa vì dạy bằng đau thì con học rằng đau là cách giải quyết. Nên nói ngắn dứt khoát và bình thản rồi tách con khỏi tình huống, dạy con câu thay thế như của tớ hay tớ đang chơi, để ý lúc nào con hay cắn, và phối hợp với cô để ở nhà và ở lớp nói giống nhau.
Vết bầm nào ở trẻ là đáng hỏi kỹ hơn?
Trẻ ngã và va quệt hằng ngày nên bầm ở đầu gối, cùi chỏ, trán là bình thường. Đáng hỏi kỹ hơn là vết ở chỗ khó ngã vào như lưng, bụng, mặt trong cánh tay, sau tai; nhiều vết cùng lúc; hoặc vết có hình dạng lạ.
Khi nào nên nghĩ tới việc đổi chỗ gửi?
Khi sự việc lặp lại nhiều lần dù đã trao đổi mà trường không đưa ra được phương án nào, khi trường giấu và không báo lúc con bị thương, khi sĩ số quá đông so với số cô, hoặc khi con sợ đi học rõ rệt như khóc từ tối hôm trước và hoảng khi thấy cổng trường.
