Chuyển tỉnh giữa năm học là chuyện rất thường ở Việt Nam: bố mẹ đổi việc, gia đình về quê, hoặc chuyển tới khu công nghiệp mới. Với trẻ mầm non, đây là thay đổi lớn hơn người lớn thường nghĩ.
Bài này gộp hai phần: thủ tục cần làm, và cách giúp con vượt qua giai đoạn chuyển — phần thứ hai quan trọng hơn nhưng hay bị bỏ qua vì người lớn đang bận dọn nhà.
Trước khi đi: việc với trường cũ
- Báo trường sớm nhất có thể — ít nhất một tuần nếu được. Trường cần thời gian làm giấy tờ và chốt các khoản.
- Hỏi về học phí đã đóng: có hoàn phần chưa dùng không, và theo cách nào. Hỏi rõ ngay, đừng để tới lúc đã đi rồi mới nhắn hỏi.
- Xin giấy tờ cần thiết: giấy xác nhận con đã học tại trường, sổ theo dõi sức khoẻ nếu trường giữ, và bất cứ hồ sơ nào trường đang lưu.
- Hỏi cô về con: con đang ở đâu trong các nếp sinh hoạt, ăn thế nào, ngủ ra sao, chơi với ai. Ghi lại — thông tin này rất có ích cho cô ở trường mới.
- Lấy lại hết đồ của con: chăn gối, đồ dự phòng, bình nước, đồ ở tủ cá nhân.
Và một việc dễ quên: cho con được chào tạm biệt. Nói trước với con vài ngày, để con chào cô và các bạn trong buổi cuối. Biến mất không lời chào làm trẻ hụt hẫng lâu hơn nhiều so với một buổi chia tay có chuẩn bị.
Giấy tờ nên mang theo
- Giấy khai sinh bản chính và vài bản sao.
- Sổ tiêm chủng — trường mới thường hỏi.
- Sổ theo dõi sức khoẻ hoặc giấy khám sức khoẻ gần nhất.
- Giấy xác nhận đã học từ trường cũ.
- Giấy tờ cư trú — cần cập nhật ở nơi mới, và nên làm sớm vì nó ảnh hưởng tới suất trường công.
- Ghi chú về sức khoẻ của con nếu có: dị ứng thức ăn, thuốc đang dùng, điều trường cần biết.
Giữ tất cả trong một cặp riêng, đừng để lẫn vào thùng đồ chuyển nhà — thứ cần dùng đầu tiên lại hay là thứ bị đóng gói sâu nhất.
Tìm trường ở nơi mới: rút gọn quy trình
Giữa năm thì không có nhiều thời gian. Cách nhanh nhất:
- Hỏi ở phường, xã nơi tới về trường công đúng tuyến và xem còn nhận giữa năm không.
- Hỏi hàng xóm mới, đồng nghiệp mới — kênh nhanh và đáng tin nhất.
- Tra danh bạ trường theo phường, xã mình chuyển tới để có danh sách ban đầu.
- Gọi ba bốn nơi hỏi năm câu: còn nhận không, giờ nhận và trả, sĩ số lớp tuổi con, mức thu trọn tháng, và khi nào qua xem được.
- Đi xem hai chỗ rồi quyết. Giữa năm thì cầu toàn quá sẽ kéo dài thời gian con ở nhà.
Giữa năm vẫn có chỗ. Dân cư biến động liên tục nên chỗ trống phát sinh quanh năm, nhất là ở thành phố và vùng khu công nghiệp.
Nói với cô mới những gì
Đây là việc tạo ra khác biệt lớn nhất, và chỉ tốn mười phút:
- Con vừa chuyển từ đâu tới, và chuyển vì lý do gì — cô biết hoàn cảnh thì dễ để ý hơn.
- Nếp ở trường cũ: giờ ngủ trưa, con có tự xúc ăn chưa, có cần ai ngồi cạnh lúc ngủ không.
- Con thích gì, sợ gì — món ăn, trò chơi, tiếng động.
- Cách gọi con ở nhà. Nghe đúng tên gọi quen thuộc giúp trẻ bớt lạ rất nhiều.
- Nếu con nói giọng khác vùng, nói trước với cô. Trẻ chuyển từ Bắc vào Nam hoặc ngược lại có thể mất vài tuần mới nghe quen, và bạn bè có thể trêu.
Giọng nói và từ địa phương: chuyện thật với trẻ
Đây là điều ít ai nhắc nhưng ảnh hưởng rõ tới trẻ mầm non chuyển vùng:
- Con có thể không hiểu một số từ mà cả lớp dùng hằng ngày — tên món ăn, tên đồ vật.
- Giọng khác làm con ngại nói trong vài tuần đầu. Đó là phản ứng bình thường, không phải con nhút nhát đi.
- Đừng sửa giọng con, cũng đừng bắt con đổi. Trẻ tự điều chỉnh theo môi trường, và thường nhanh hơn người lớn.
- Nói với cô để cô giải thích với các bạn nếu có chuyện trêu chọc.
- Giữ giọng gia đình ở nhà. Đó là sợi dây với ông bà và nơi con vừa rời đi.
Hai tuần đầu: điều nên biết trước
Con đang chịu nhiều thay đổi cùng lúc — nhà mới, phòng mới, trường mới, bạn mới. Vì vậy:
- Con có thể lùi lại vài bước: đang tự xúc ăn thì đòi đút, đã bỏ bỉm đêm thì tè dầm lại, bám bố mẹ hơn. Đây là phản ứng bình thường và thường qua trong vài tuần.
- Đừng thêm thay đổi khác cùng lúc nếu tránh được: đừng cai ti, đừng chuyển giường, đừng tập bỏ bỉm trong giai đoạn này.
- Giữ nguyên những gì giữ được: cái chăn cũ, con gấu quen, trình tự trước khi ngủ, bài hát quen thuộc.
- Đón con sớm hơn trong vài buổi đầu nếu xoay xở được.
- Nói chuyện với con về nơi cũ — cho con nhắc tên bạn cũ, xem ảnh. Không né tránh, cũng không khơi quá nhiều.
Giúp con làm quen chỗ ở mới
- Sắp phòng con trước, kể cả khi cả nhà còn bừa. Một góc quen thuộc giúp con thấy đây là nhà mình.
- Đi bộ quanh khu vài vòng trước ngày con đi học: chỉ cho con đường tới trường, chỗ mua đồ, công viên gần nhà.
- Ghé qua trường mới một lần trước ngày đầu tiên, dù chỉ đứng ngoài cổng nhìn vào.
- Làm quen một hai gia đình cùng khu có con cùng tuổi — một người bạn quen mặt trước khi vào lớp giúp rất nhiều.
Nếu chuyển từ thành phố về quê hoặc ngược lại
Hai chiều này có khác biệt riêng:
Từ thành phố về quê:
- Lớp có thể đông hơn, chương trình khác, ít hoạt động ngoại khoá hơn — đừng vội kết luận là kém.
- Bù lại thường có không gian ngoài trời rộng, cô là người trong cộng đồng, và ông bà ở gần.
- Hỏi về bán trú, vì nhiều nơi tổ chức khác thành phố.
Từ quê ra thành phố:
- Giấy tờ cư trú là khâu vướng nhất — làm sớm.
- Nhịp sinh hoạt gấp hơn, quãng đường xa hơn. Tập nếp giờ giấc ở nhà trước một hai tuần.
- Con có thể choáng vì đông người, ồn, nhiều bạn. Cho con thời gian.
Khi nào nên lo
Phần lớn trẻ ổn định trong hai tới sáu tuần. Nên trao đổi với cô và cân nhắc hỏi ý kiến chuyên môn nếu sau khoảng thời gian đó con vẫn:
- Không chịu ăn ở lớp, sụt cân rõ.
- Khóc gần như cả buổi mỗi ngày, không có dấu hiệu dịu đi.
- Không nói câu nào ở lớp trong khi ở nhà vẫn nói bình thường, kéo dài nhiều tuần.
- Có biểu hiện sợ hãi rõ khi tới gần trường.
Nói chuyện với cô trước — cô thấy con cả ngày và thường có cách nhìn khác bố mẹ. Phần lớn trường hợp chỉ cần điều chỉnh nhỏ và thêm thời gian.
