Nuôi tôm ở Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh; nuôi cá bè trên sông Tiền sông Hậu; nuôi lồng ở Kiên Giang, Khánh Hoà, Quảng Ninh; nuôi ngao, hàu ven biển Bắc Bộ — nghề nào cũng có một điểm chung: nhà ở ngay cạnh mặt nước, và người lớn làm việc quanh mặt nước cả ngày.
Với trẻ mầm non, đó là hoàn cảnh đòi hỏi kỷ luật nghiêm hơn mọi vùng khác.
Vì sao vùng này khắt khe hơn
- Mặt nước ở ngay bậc thềm: ao, đầm, mương dẫn, kênh, bè nổi.
- Bờ đầm trơn và dốc, trẻ ngã xuống không tự bám lên được.
- Đuối nước xảy ra rất nhanh và gần như không có tiếng động — người lớn cách vài mét vẫn có thể không hay biết.
- Người lớn làm việc thì mắt ở dưới nước, ở lưới, ở máy — không ở đứa trẻ sau lưng.
Bảy việc phải làm, không có ngoại lệ
- Một người lớn được giao rõ việc trông trẻ trong giờ làm. "Cả nhà cùng để mắt" nghĩa là không ai trông — đây là câu đúng ở mọi vùng, nhưng ở đây nó quyết định tính mạng.
- Rào chắn quanh nhà, quanh lối ra bờ đầm, quanh cầu ao. Rào tre, lưới, thanh chắn — làm được bằng thứ sẵn có.
- Cửa hướng ra nước có chốt cao trẻ không tự mở.
- Áo phao đúng cỡ trẻ khi ở trên bè, trên xuồng, trên cầu ván — mặc và cài xong trước khi bước ra.
- Nhà bè, nhà sàn phải có lan can kín quanh sàn, khe hở nhỏ để trẻ không chui lọt.
- Không để trẻ chơi ở cầu ván, bến, mép bè dù người lớn đang làm gần đó.
- Đậy kín mọi vật chứa nước trong nhà: lu, thùng, bể.
Trẻ biết bơi không thay được người trông. Ở tuổi mầm non, biết bơi chỉ giúp trong tình huống có người lớn nhìn thấy và ứng cứu kịp.
Máy móc và hoá chất của nghề
- Máy sục khí, máy bơm, quạt nước, máy phát điện: trẻ tuyệt đối không lại gần. Che phần quay, rào khu đặt máy.
- Dây điện chạy ra đầm — chỗ nguy hiểm nhất của nghề nuôi tôm. Dây phải treo cao, bọc kín, không để chạy lệt bệt trên nền ẩm. Điện giật ở khu vực ẩm ướt là tai nạn chết người đã xảy ra nhiều lần với cả người lớn.
- Vôi, chlorine, thuốc, chế phẩm xử lý ao: cất riêng, khoá, để cao. Không sang chiết vào chai nước ngọt.
- Thức ăn nuôi, thuốc trộn: không để trong tầm trẻ.
- Người vừa xử lý hoá chất phải rửa tay và thay đồ trước khi bế con.
- Lưới, dây, móc câu: cuộn gọn, cất cao.
Nhịp làm việc của nghề và việc gửi con
Nghề nuôi có những quãng cả nhà không rời ao được: thả giống, thay nước, cho ăn theo cữ, canh máy ban đêm, và nhất là mùa thu hoạch.
- Hỏi trường giờ nhận sớm nhất, trả muộn nhất, và có nhận thứ Bảy không.
- Chốt người đưa đón cho cả vụ, cộng một người dự phòng; báo tên và số cho cô.
- Gom vài nhà cùng tuyến đưa đón chung — ở vùng nuôi, các hộ thường gần nhau và cùng nhịp.
- Mùa thu hoạch: chuẩn bị trước cả tháng, đừng đợi tới hôm kéo tôm mới tính chỗ gửi con.
- Đêm canh máy: người thức canh không phải người trông trẻ. Con vẫn phải ngủ với một người lớn tỉnh táo khác.
Thu nhập theo vụ, học phí theo tháng
Nghề nuôi là nghề có rủi ro: được vụ thì khá, mất vụ thì trắng tay. Vài cách đã thấy hiệu quả:
- Tách riêng phần học phí cả năm ngay khi bán được, trước khi tính tái đầu tư. Đây là việc quyết định con có đi học đều hay không.
- Hỏi trường có đóng theo quý, theo năm không, và đóng trọn năm có giảm không.
- Mất vụ thì nói thẳng với trường — nhiều cơ sở ở vùng nuôi hiểu nhịp này và cho giãn, nhưng chỉ khi biết chuyện.
- Hỏi ở xã về hỗ trợ cho hộ bị thiệt hại do dịch bệnh thuỷ sản hoặc thiên tai.
- Đừng cho con nghỉ học sau một vụ mất. Đó là lúc nhà xáo trộn nhất và con cần nếp quen nhất.
Nhà ở trên bè: mấy việc riêng
- Lan can kín quanh toàn bộ sàn, kể cả phía sau và phía có cầu lên xuống.
- Cửa lên xuống bè có chắn và đóng khi không dùng.
- Áo phao treo sẵn ở chỗ dễ lấy, cỡ vừa từng người trong nhà.
- Phao cứu sinh và dây trên bè — biết chỗ để và cách dùng.
- Trẻ ngủ ở phần trong cùng, xa mép sàn.
- Sàn ván ẩm rất trơn: lau khô chỗ trẻ đi lại, không để rêu bám.
- Bếp trên bè: cố định, có vật chắn, không để trẻ vào khu bếp.
Dặn con và dạy con
- "Không ra bờ nước nếu không có người lớn nắm tay" — dặn hằng ngày, không phải một lần.
- Không đi theo anh chị lớn ra ao, ra bè mà không xin phép.
- Biết tên bố mẹ, tên ấp, tên xã.
- Trẻ lớn hơn nên học bơi khi địa phương có lớp — nhưng nhắc lại: ở tuổi mầm non, biết bơi không thay được việc trông coi.
- Dạy bằng cách chơi, không doạ. Trẻ sợ nước quá mức cũng không tốt, vì lớn lên sống cả đời cạnh nước.
Điều đáng giữ
Trẻ lớn lên ở vùng nuôi biết con tôm con cá lớn thế nào, biết công việc của bố mẹ, quen với nước và với thiên nhiên — đó là vốn sống mà trẻ thành phố phải đi xa mới có.
Cái giá duy nhất nếu lơ là cũng rõ ràng như vậy. Nên hai việc phải giữ bằng mọi giá: một người được giao trông con, và một hàng rào giữa nhà với mặt nước.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cạnh đầm nuôi thì phải làm gì trước tiên?
Giao rõ một người lớn trông trẻ trong giờ làm, rào chắn quanh nhà và lối ra bờ đầm cùng cầu ao, cửa hướng ra nước có chốt cao, mặc áo phao đúng cỡ trẻ khi ra bè hay xuồng, và đậy kín mọi vật chứa nước trong nhà.
Trẻ biết bơi thì có yên tâm hơn không?
Biết bơi không thay được người trông. Ở tuổi mầm non, biết bơi chỉ giúp trong tình huống có người lớn nhìn thấy và ứng cứu kịp. Trẻ lớn hơn nên học bơi khi địa phương có lớp, nhưng việc trông coi vẫn là thứ không bỏ được.
Máy móc và hoá chất của nghề nuôi nguy hiểm thế nào?
Máy sục khí, máy bơm, quạt nước và máy phát điện phải che phần quay và rào khu đặt máy. Dây điện chạy ra đầm là chỗ nguy hiểm nhất, phải treo cao và bọc kín vì điện giật ở khu vực ẩm ướt đã gây chết người. Vôi, chlorine và thuốc xử lý ao phải cất riêng, khoá lại, không sang chiết vào chai nước ngọt.
Nhà ở trên bè cần thêm gì?
Lan can kín quanh toàn bộ sàn kể cả phía sau và phía cầu lên xuống, cửa lên xuống có chắn và đóng khi không dùng, áo phao treo sẵn chỗ dễ lấy theo cỡ từng người, phao cứu sinh và dây, cho trẻ ngủ ở phần trong cùng xa mép sàn, và lau khô sàn ván vì rất trơn.
Thu nhập theo vụ thì lo học phí thế nào?
Tách riêng phần học phí cả năm ngay khi bán được, trước khi tính tái đầu tư. Hỏi trường có đóng theo quý hoặc theo năm không và đóng trọn năm có giảm không. Mất vụ thì nói thẳng với trường vì nhiều cơ sở vùng nuôi hiểu nhịp này, và hỏi ở xã về hỗ trợ cho hộ bị thiệt hại.
