Vùng mát quanh năm: sương sớm, nhà ẩm và đường đi học

Đà Lạt, Sa Pa, Tam Đảo, Mộc Châu, Bắc Hà, Đồng Văn, Măng Đen — những nơi quanh năm không có mùa nóng. Sáng sớm sương phủ kín, trưa hửng lên vài tiếng, chiều lại lạnh, và có mùa cả tuần không thấy mặt trời.

Trẻ ở đây không phải chống chọi với nắng nóng như đồng bằng, nhưng lại có một nhóm chuyện riêng mà nơi khác không gặp — và phần lớn nằm ở buổi sáng.

Buổi sáng là quãng khó nhất

• Sương dày, tầm nhìn ngắn đúng giờ đưa con đi học. Đường đèo, đường dốc trong sương là quãng nguy hiểm nhất trong ngày.
• Nhiệt độ sáng sớm rất thấp so với ban trưa — chênh mười độ trong cùng một ngày là bình thường.
• Đường ẩm, rêu trơn, dốc và bậc thềm nhà trơn như bôi mỡ.
• Con dậy khó vì trời tối lâu và lạnh; cả nhà trễ giờ theo.

Việc nên làm: chuẩn bị quần áo từ tối hôm trước · đi sớm hơn bình thường mười lăm phút thay vì đi nhanh hơn · bật đèn xe cả ban ngày khi có sương · mặc cho con lớp ngoài cùng màu sáng, dễ nhìn thấy · đi chậm ở đoạn dốc và đoạn khuất.

Mặc cho con thế nào

• Nhiều lớp mỏng, không phải một lớp dày. Trưa nắng lên mười mấy độ chênh, con cởi bớt được; áo phao to thì hoặc nóng hoặc lạnh.
• Lớp trong cùng phải là loại thấm mồ hôi — trẻ chạy nhảy là ra mồ hôi, mồ hôi thấm ngược vào lưng trong khí lạnh là lạnh sâu.
• Lót khăn xô sau lưng, trưa cô rút ra — mẹo cũ và rất hiệu quả.
• Ấm cổ, ngực, bàn chân: áo có cổ, khăn quàng mỏng, tất. Không cần trùm kín tới mức con không cử động được.
• Gửi một bộ đồ dự phòng ở lớp, nhất là quần và tất.
• Mũ và kem chống nắng vẫn cần — trời mát nhưng ở độ cao thì nắng gắt hơn, và nhiều nhà bỏ qua vì thấy không nóng.

Nhà ẩm và nấm mốc

Độ ẩm cao quanh năm là vấn đề lớn nhất với sức khoẻ, nhất là trẻ hen và viêm mũi dị ứng.

• Mốc mọc ở góc tường sau tủ, sau giường — kiểm tra định kỳ, lau và xử sớm.
• Chăn gối, quần áo cất lâu phải phơi hoặc sấy vào những hôm hửng nắng.
• Không mặc quần áo chưa khô hẳn cho con — đường thẳng tới ho và viêm da.
• Nhà gỗ, nhà trình tường giữ ấm tốt nhưng phải thông gió một lúc mỗi ngày.
• Sưởi thì phải cẩn thận: không đốt than, đốt củi trong phòng kín — ngộ độc khí là tai nạn có thật và xảy ra nhiều ở vùng lạnh. Dùng sưởi điện thì để xa tầm tay, xa chăn màn.

Hỏi trường những gì

• Lớp có đủ ấm không: cửa sổ kín chưa, sàn có thảm hay chiếu, chỗ ngủ trưa có xa cửa không.
• Nước uống có ấm không — trẻ mùa lạnh uống rất ít nước, mà uống ít thì họng khô, dễ ho.
• Những hôm rét đậm trường xử thế nào: có lùi giờ vào lớp không, có cho nghỉ không, thông báo qua kênh nào.
• Giờ ra sân những hôm sương mù và những hôm hửng nắng — nắng ở vùng này quý, nên ra sân lúc có nắng là tốt nhất.
• Con ướt đồ thì thay ra sao, đồ ướt để đâu cho khô.
• Điểm trường lẻ ở bản xa thì hỏi thêm: mùa mưa đường thế nào, có bếp ăn không, nước dùng lấy từ đâu.

Nhà làm nông nghiệp trong nhà kính

Ở Đà Lạt, Mộc Châu và nhiều vùng cao nguyên, phần lớn nhà làm rau hoa trong nhà kính hoặc trồng chè, trồng mận. Nếp làm việc đó ảnh hưởng tới con:

• Đi vườn từ rất sớm, con bị đánh thức theo — nếu có người ở nhà thì để con ngủ tiếp cho đủ giấc.
• Không cho trẻ vào nhà kính khi đang phun thuốc, và giữ đúng thời gian cách ly sau phun.
• Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón phải khoá tủ, không bao giờ đựng lại vào chai nước.
• Quần áo đi vườn thay ra và giặt riêng, không mang thẳng vào chỗ con chơi; tắm rửa trước khi bế con.
• Bể chứa nước tưới, hồ nhỏ trong vườn phải đậy và rào.
• Mùa thu hoạch bận thì sắp xếp người đón con trước, đăng ký với trường ít nhất hai người.

Mùa du lịch đông khách

Những nơi này cũng là điểm du lịch, và mùa cao điểm có nhóm chuyện riêng:

• Đường đông, xe lạ, khách bộ hành — quãng đường đi học nguy hiểm hơn ngày thường.
• Nhà làm dịch vụ thì bận tới khuya: giữ giờ ngủ cho con, đừng để con thức theo.
• Chỗ đông người thì dạy con và dặn con đứng yên tại chỗ nếu lạc, không đi theo người lạ.
• Con quen được khách cho quà, chụp ảnh — dạy con hỏi người nhà trước khi nhận gì của ai.

Khi nào đưa con đi khám

• Thở nhanh, rút lõm ngực, khò khè nhiều — dấu hiệu quan trọng nhất trong khí hậu lạnh ẩm.
• Ho kéo dài nhiều tuần, nhất là ho về đêm.
• Con có hen thì nên khám để có kế hoạch sẵn thay vì xử từng cơn — vùng ẩm là vùng nặng.
• Da khô nứt nẻ, chàm nặng lên theo mùa.
• Sốt cao không hạ, con lừ đừ, tiểu ít.

Điều đáng nhớ

Khí hậu mát quanh năm là thứ nhiều nơi khác mơ không có: con vận động ngoài trời được gần như cả năm, không phải trốn nắng, không khí sạch.

Cái giá phải trả nằm ở buổi sáng và độ ẩm — và cả hai đều xử được bằng việc rất nhỏ: chuẩn bị đồ từ tối, đi sớm hơn mười lăm phút, mặc nhiều lớp mỏng, và giữ nhà khô ráo.